Usnea

Brodaczka
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

grzyby

Typ

workowce

Klasa

miseczniaki

Rząd

misecznicowce

Rodzina

tarczownicowate

Rodzaj

brodaczka

Nazwa systematyczna
Usnea Dill. ex Adans.
Fam. Pl. 2: 7 (1763)
Typ nomenklatoryczny

Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg.

Brodaczka kępkowa
Brodaczka kędzierzawa

Usnea Dill. ex Adans. (brodaczka) – rodzaj grzybów z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae)[1]. Ze względu na współżycie z glonami zaliczany do grupy porostów[2].

Charakterystyka

Rosną na drzewach w lasach. Plecha zwisająca, krzaczkowata lub brodata. Cechuje je duża zmienność i są trudne do oznaczenia. Zanikają z powodu nawet nieznacznych zanieczyszczeń powietrza.

Systematyka i nazewnictwo

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Parmeliaceae, Lecanorales, Lecanoromycetidae, Lecanoromycetes, Pezizomycotina, Ascomycota, Fungi[1].

Rodzaj Usnea utworzył Johann Jakob Dillenius w 1763 r. Gatunkiem typowym jest Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg.[1] Nazwa polska według Wiesława Fałtynowicza[2]. Synonimy naukowe[3]:

  • Alectoria Link
  • Eumitria Stirt.;
  • Neuropogon Nees & Flot.
  • Usneomyces E.A. Thomas ex Cif. & Tomas.

Gatunki występujące w Polsce:

  • Usnea balcanica Bystrek 1994 – brodaczka bałkańska
  • Usnea barbata (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780[4] – brodaczka właściwa (b. dziobata, b. kaukaska, b. leśna, b. marszczona, b. spleciona, b. szorstka, b. wybielona, b. wyprostowana)
  • Usnea capillaris Motyka 1960[4] – brodaczka włosowata
  • Usnea carpatica Motyka 1930[4] – brodaczka karpacka
  • Usnea caucasica Vain. 1899[4] – brodaczka kaukaska
  • Usnea cavernosa Tuck. 1850 – brodaczka jamkowata
  • Usnea ceratina Ach. 1810 – brodaczka rogowata
  • Usnea chaetophora Stirt. 1883 – brodaczka gładka
  • Usnea dasopoga (Ach.) Nyl. 1876[4] – brodaczka zwyczajna (b. biczykowata, b. estońska, b. gładka, b. kosmata, b. ostra, b. smukła, b. włosowata)
  • Usnea diplotypus Vain. 1925 – brodaczka zagubiona (b. skalna)
  • Usnea esthonica Räsänen – brodaczka estońska
  • Usnea faginea Motyka 1935[4] – brodaczka buczynowa
  • Usnea filipendula Stirt. 1881 – brodaczka zwyczajna
  • Usnea florida (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka nadobna
  • Usnea foveata Vain. 1928 – brodaczka bruzdkowana
  • Usnea fulvoreagens (Räsänen) Räsänen 1935 – brodaczka rozpierzchła
  • Usnea glabrata (Ach.) Vain. 1915 – brodaczka łysiejąca
  • Usnea glabrescens (Nyl. ex Vain.) Vain. 1925 – brodaczka szczelinowata (b. miotlasta, b. modrzewiowa, b. wyciągnięta, b. zbita)
  • Usnea hirta (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka kępkowa
  • Usnea intermedia (A. Massal.) Jatta 1909 – brodaczka pośrednia (b. buczynowa, b. górska, b. karpacka, b. sina, b. szmaragdowa, b. sztywna, b. zaniedbana)
  • Usnea lapponica Vain. 1925 – brodaczka sorediowa (b. niezwykła, b. sitowa)
  • Usnea leucosticta Vain. 1933[4] – brodaczka wybielona
  • Usnea motykae Räsänen 1937 – brodaczka Motyki
  • Usnea neglecta Motyka 1936[4] – brodaczka zaniedbana
  • Usnea perplexans Stirt. 1881 – brodaczka sitowa
  • Usnea plicata (L.) Weber ex F.H. Wigg. 1780 – brodaczka spleciona
  • Usnea prostrata Van. ex Räsänen 1921[4] – brodaczka wyprostowana
  • Usnea scabrata Nyl. 1875 – brodaczka szorstka
  • Usnea silesiaca Motyka 1930[5] – brodaczka śląska (b. maderska)
  • Usnea subfloridana Stirt. 1882 – brodaczka kędzierzawa
  • Usnea uncinulata Motyka 1936 – brodaczka haczykowata
  • Usnea wasmuthii Räsänen 1931 – brodaczka Wasmutha

Nazwy naukowe na podstawie Index Fungorum[6]. Wykaz gatunków i nazwy polskie według Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist[7] oraz W. Fałtynowicza[2].

W Polsce wymarły 22 gatunki[8] za[9], m.in. Usnea longissima Ach.[10] (wg nowych ujęć taksonomicznych Dolichousnea longissima (Ach.) Articus[11]) – brodaczka najdłuższa, która jeszcze w XX wieku występowała w Tatrach i Puszczy Białowieskiej[8] za[9]. Wszystkie gatunki w Polsce objęte są ochroną gatunkową[12].

Przypisy

  1. 1 2 3 Index Fungorum [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).
  2. 1 2 3 Wiesław Fałtynowicz, Krytyczna lista porostów i grzybów naporostowych Polski, Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera PAN, 2003, s. 320–325, ISBN 83-89648-06-7.
  3. ↑ Species Fungorum [online] [dostęp 2013-11-12] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Według Index Fungorum takson niepewny.
  5. ↑ Wymieniona pod synonimem Usnea madeirensis Motyka.
  6. ↑ Index Fungorum (wyszukiwarka taksonów) [online] [dostęp 2026-01-18] (ang.).
  7. ↑ Wiesław Fałtynowicz i inni, Lichenes of Poland. A fifth annotated checklist, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2024, s. 540–548, ISBN 978-83-62975-47-1 (ang.).
  8. 1 2 Ludwik Lipnicki, Hanna Wójciak, Porosty. Klucz – atlas do oznaczania najpospolitszych gatunków, wyd. pierwsze, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1995, s. 13, ISBN 83-02-05668-5.
  9. 1 2 Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zofia Heinrich (red.), Lista roślin zagrożonych w Polsce, wyd. 2, Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Botaniki im. W. Szafera, 1992, ISBN 83-85444-05-X.
  10. ↑ Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg, Czerwona lista roślin i grzybów Polski, Kraków: W. Szafer Institute of Botany, PAN, 2006, s. 89, ISBN 83-89648-38-5.
  11. ↑ Kristina Articus, Neuropogon and the phylogeny of Usnea s.l. (Parmeliaceae, Lichenized Ascomycetes), „Taxon”, 4, 53, listopad 2004, s. 925–934, ISSN 0040-0262 [dostęp 2017-05-07].
  12. ↑ Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej grzybów [online] [dostęp 2015-01-04].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.