Virola calophylla

Virola calophylla
Systematyka[1][2]
Domena

eukarionty

Królestwo

rośliny

Podkrólestwo

rośliny zielone

Nadgromada

rośliny telomowe

Gromada

rośliny naczyniowe

Podgromada

rośliny nasienne

Nadklasa

okrytonasienne

Klasa

Magnoliopsida

Nadrząd

magnoliopodobne

Rząd

magnoliowce

Rodzina

muszkatołowcowate

Rodzaj

Virola

Gatunek

Virola calophylla

Nazwa systematyczna
Virola calophylla (Spruce) Warb.
Nova Acta Acad. Caes. Leop.-Carol. German. Nat. Cur. 68: 231 (1897)[3]
Synonimy
  • Myristica calophylla Spruce
  • Palala calophylla (Spruce) Kuntze
  • Otoba incolor H.Karst.
  • Virola incolor Warb.
  • Virola lepidota A.C.Sm.[3]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4]

Virola calophylla (Spruce) Warb. – gatunek rośliny z rodziny muszkatołowcowatych (Myristicaceae). Występuje naturalnie w basenie Amazonki w północno-zachodniej Ameryce Południowej[3].

Morfologia

Pokrój
Drzewo osiągające wysokość 4–20 metrów[5], o gałęziach nieco spłaszczonych, które wraz z ogonkami liściowymi i kwiatostanami pokryte są kutnerowato bardzo drobnymi, rdzawymi, gwiazdkowatymi włoskami[6].
Liście
Ulistnienie dwurzędowe, między rzędami liści na gałęziach biegną dwa wypukłe grzbiety[6]. Ogonki liściowe głęboko kanalikowate, o długości 7–20 mm i grubości 3–5 mm[5]. Blaszki liściowe skórzaste, podługowate, podługowato-eliptyczne[7] lub podługowato-jajowate, u nasady sercowate lub tępe[7], na wierzchołku zaostrzone lub ostrokończyste[7], od góry lśniące, nagie, od spodu sine, niepozornie kutnerowate[5], o wielkości (10–)25–33(–55)×(3–)10–14(–24) cm[8]. Nerw główny gruby, silnie wystający[6]. Żyłek drugorzędowych od 12 do 27 po każdej stronie[5][8], na górnej powierzchni wgłębionych, na dolnej wypukłych[6]. Żyłki trzeciego rzędu przeważnie słabo widoczne, prawie równoległe, poprzeczne, na górnej stronie wgłębione, na dolnej niewypukłe[6].
Kwiaty
Rośliny dwupienne[9]. Kwiaty męskie zebrane w rozgałęzione, szeroko wiechowate kwiatostany[5], wyrastające z kątów liści[6] na szypule długości 7 cm[8], osiągające 12–32 cm długości i 8–18 cm szerokości[5]. Kwiaty żeńskie zebrane luźno w grupach od 3 do 10[8]. Szypułki cienkie, o długości 1,5–2 mm, niekiedy u nasady zrośnięte ze sobą[6]. Pąk kwiatowy o maczugowatym kształcie, długości 1,75 mm[6]. Okwiat mięsisty[5], lejkowaty, na około jednej trzeciej długości podzielony na 3–4 łatki, z zewnątrz wraz z szypułkami omszony, wewnątrz nagi, łatki tępe[6][5][8]. Trzy pręciki zrośnięte, wzniesione, równowąskie, bez wyraźnego wierzchołka, nieco krótsze, równej długości lub nieco dłuższe od bardzo grubej, nagiej kolumny pręcikowej[6].
Owoce
Kulistawe lub jajowato-elipsoidalne do odwrotnie jajowatych[8], kutnerowate[7], wielkości 1,5–2,5×1,2–1,5 cm[8]. Nasiona elipsoidalne z czerwoną lub pomarańczową osnówką[7].

Biologia i ekologia

Rozwój
Nasiona roznoszone są przez zwierzęta. Głównym gatunkiem odpowiedzialnym za rozsiewanie Virola calophylla są czepiaki czarne[10]. Nasiona rozsiewane są również przez ptaki, a wtórnie również przez gryzonie[10] (np. kolczakowce[11]), żuki[10] oraz korniki[11].
Siedlisko
Lasy terra firme (wyżej położone i nigdy niezalewane) oraz lasy zalewowe (varzea) Amazonii[8].
Cechy fitochemiczne
W korze Virola calophylla obecne są neolignany typu benzylobutanowego, arylotetralinowego, arylonaftalenowego i tetrahydrofuranowego[12] oraz pochodne tryptaminy: N,N-dimetylotryptamina (DMT) i 5-metoksy-N,N-dimetylotryptamina (5-MeO-DMT)[13].
Głównymi składnikami olejku eterycznego w liściach Virola calophylla jest kariofilen (55%) i bicyklogermakren (10%)[14].

Znaczenie użytkowe

Rośliny lecznicze
Wysięk z pędów stosuje się w leczeniu owrzodzeń jamy ustnej i pleśniawki[9].
Rośliny psychoaktywne
Ludy tubylcze Amazonii wykorzystują suszoną korę Virola calophylla jako odurzającą tabakę (zwaną ya-kee, ya-to, epena)[13][15].
Żywica gotowana, suszona, sproszkowana i czasami mieszana ze sproszkowanymi liśćmi roślin z rodzaju jakobinia i popiołem z kory jednego z gatunków kakaowca lub Paloue princeps działa szybko i gwałtownie. Skutki obejmują podniecenie, drętwienie kończyn, drganie mięśni twarzy, nudności, halucynacje i wreszcie głęboki sen. Wśród niektórych rdzennych mieszkańców używanie tego środka jest ograniczone do szamanów, ale w innych plemionach jest ono często używane przez wielu dorosłych mężczyzn[9].
Drewno
Po wyschnięciu i naświetleniu drewno twardzielowe staje się różowawozłotobrązowe lub głęboko czerwonawobrązowe i jest ostro odgraniczone od drewna bielastego o barwie kremowej do jasnobrązowej. Drewno nie jest odporne na atak grzybów i jest bardzo podatne na atak termitów i innych owadów. Jest trudne w przechowywaniu, ma silną tendencję do wypaczania się. Jest łatwe w obróbce i dobrze się klei. Wykorzystywane jest do takich celów jak fornir i sklejka, płyty wiórowe i pilśniowe, elementy mebli, skrzynie i konstrukcje lekkie[9].
Inne zastosowania
Osnówka nasion jest stosowana lokalnie jako substytut mydła[9]. Z oleju pozyskiwanego z nasion wyrabia się świece i mydło[9].

Przypisy

  1. ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-03-02] (ang.).
  2. ↑ Peter F. Stevens, Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2021-03-02] (ang.).
  3. 1 2 3 Plants of the World Online. The Royal Botanic Gardens, Kew, 2019. [dostęp 2026-08-15]. (ang.).
  4. ↑ Virola calophylla, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 WFO Monographs Details: Virola calophylla. The William & Lynda Steere Herbarium. [dostęp 2026-08-15].
  6. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 O. Warburg. Monographie der Myristicaceen. „Nova acta Academiae Caesareae Leopoldino-Carolinae Germanicae Naturae Curiosorum”. 68, s. 231–232, 1897.
  7. 1 2 3 4 5 Virola calophylla (Spruce) Warb.. WFO (2026). [dostęp 2026-08-15].
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 Virola calophylla Warb.. Flora e Funga do Brasil. [dostęp 2026-08-15].
  9. 1 2 3 4 5 6 Virola calophylla. Useful Tropical Plants. [dostęp 2026-08-15].
  10. 1 2 3 Sabrina E. Russo, Carol K. Augspurger. Aggregated seed dispersal by spider monkeys limits recruitment to clumped patterns in Virola calophylla. „Ecology Letters”. 7 (11), s. 1058–1067, 2004-11. DOI: 10.1111/j.1461-0248.2004.00668.x.
  11. 1 2 Sabrina E. Russo. Linking seed fate to natural dispersal patterns: factors affecting predation and scatter-hoarding of Virola calophylla seeds in Peru. „Journal of Tropical Ecology”. 21 (3), s. 243–253, 2005-05. DOI: 10.1017/S0266467405002312.
  12. ↑ Juan C. Martinez, Massayoshi Yoshida, Otto R. Gottlieb. Arylnaphthalene neolignans from Virola calophylla. „Phytochemistry”. 29 (8), s. 2655–2657, 1990.
  13. 1 2 Matthias F. Melzig, Karl Hiller: Lexikon der Arzneipflanzen und Drogen. Wyd. 3. Berlin, Heidelberg: Springer, 2023, s. 1041. ISBN 978-3-662-64800-1.
  14. ↑ Rochelly da S. Mesquita (i inni). Essential Oils from Leaves of Virola calophylla, Virola multinervia, and Virola pavonis (Myristicaceae): Chemical Composition and Larvicidal Activity against Aedes aegypti. „Journal of Essential Oil Bearing Plants”. 23 (3), s. 453–463, 2020-05-03. DOI: 10.1080/0972060X.2020.1777212.
  15. ↑ Halberstadt Adam L., Vollenweider Franz X., Nichols David E. (red.): Behavioral Neurobiology of Psychedelic Drugs. Berlin, Heidelberg: Springer, 2018, s. 292–293. ISBN 978-3-662-55880-5.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.