Wściek

Wściek – polska powieść fantastyczno-naukowa napisana przez Magdalenę Salik^[1]. Ukazała się 5 kwietnia 2024 nakładem wydawnictwa Powergraph^[2]. Zdobyła nominację do Nagrody im. Janusza A. Zajdla^[3] oraz Nagrody im. Jerzego Żuławskiego^[4]. To fantastyka naukowa bliskiego zasięgu, poruszająca temat postępującego zagrożenia ze strony katastrofy klimatycznej, a także współczesnych trendów społeczno-gospodarczych^[5]. Jej akcja osadzona jest w roku 2040^[6]. Jest okreśalna również jako thriller^[7].

Główni bohaterowie to biolożka Marie Duchene oraz glacjolog Dagan Talbot. Są małżeństwem, jednak ich ścieżki rozeszły się. Duchene podążyła za zawodowymi marzeniami, a Talbot stopniowo wycofuje się z kariery naukowca, zajmując się aktywizmem klimatycznym. Marie jest świadkiem dramatycznego wydarzenia, które ponownie splata ich ścieżki^[8].

Równolegle do losów małżeństwa przedstawione są losy grupy hakerów, których celem jest odwrocenie procesu zmian klimatycznych^[8].

Nazywając powieść, autorka szukała słowa innego niż gniew, które to wydawało jej się zbyt spokojne. Pisząc, Salik próbowała zrównoważyć argumenty przedstawionych stron, nie chcąc sprawić, by któraś z dwóch pierwszoosobowych narracji była bardziej przekonująca od drugiej. Zwracała też uwagę na emocjonalność scen oraz bohaterów, tak aby bardziej emocjonalna strona konfliktu nie okazała się tą bliższą czytelnikowi^[9].

Wściek porusza tematykę rozwarstwienia społecznego. Krytykuje drapieżny kapitalizm i zestawia go z oddolnymi inicjatywami proekologicznymi. Przedstawia świat, w którym bogaci obywatele realizują swoje marzenia, a pozostała część społeczeństwa ponosi konsekwencje całych procesów trwających od dekad. Z jednej strony powieść przedstawia powracające za sprawą nauki mamuty, a z drugiej porusza temat topnienia lodowca^[5]. Książka porusza również tematykę spotkania z obcą inteligencją^[9].

Tworząc powieść, Magdalena Salik chciała oddać emocje, które według niej nie zostały jeszcze opracowane literacko. Dotyczy to gniewu, złości, rozgoryczenia czy rozpaczy, wynikające z obserwacji i rozumienia rzeczywistości, przy jednoczesnym poczuciu braku wpływu na możliwość zmiany. Wściek miał poruszać temat niedostatku sprawczości. Salik wybrała tematykę zmian klimatycznych jako przewodnią we Wścieku, ponieważ według niej to ona najlepiej ujawnia współczesne napięcia związane z niemożnością przekucia chcieć w móc^[9].

Akcja osadzona jest w 2040^[6]. W tym świecie przyszłości zatarta została granica pomiędzy rzeczywistością fizyczną i wirtualną. Modele sztucznej inteligencji, kominukujące się przez sieć i kontrolujące przepływ danych, pieniędzy oraz działanie maszyn mają pełna moc sprawczą^[10]. Do życia udaje się przywrócić mamuty^[9]. Świat przedstawiony przez Salik jest jednym z bohaterów powieści^[8].

Łukasz Kurcharczyk uważa, że jest to powieść bardzo bliskiego zasięgu, w związku z tym trudno jest nazwać ją literaturą postapokaliptyczną, mimo że przedstawia ona wizję przyszłości, w której nastąpiła katastrofa klimatyczna^[6]. Według Tymoteusza Wronki piszącego dla portalu Katedra, powieść Salik jest sprawnie skonstruowanym thrillerem, z dobrze rozłożonymi punktami kulminacyjnymi, rosnącym napięciem, tajemnicą do odkrycia i zakończeniem, które każe patrzeć na całość diametralnie inaczej. Chwali on przedstawione we Wścieku naukowe spekulacje i ekstrapolowanie aktualnych trendów oraz możliwości technologicznych^[5].

Według Weroniki Lipszyc Wściek to jeden z niewielu utworów literatury polskiej ostatnich lat, który wprost odnosi się do tematyki katastrofy klimatycznej, nie zatrzymując się na zarysowaniu dystopii. Powieść skłania do refleksji nad tym, czy ludzkość zdąży przekształcić używany język tak, by ułatwiał zrozumienie tego, czym jest katastrofa klimatyczna^[10].

Michał Nadziak w recenzji dla Polskiego towarzystwa studiów nad przyszłością zauważa, że dużym atutem powieści jest prezentowany w niej model świata przyszłości. Chwali również sposód prowadzenia narracji, uważając, że autorka dba o to by równomiernie dawkować te smaczki z otoczenia, jednocześnie w warstwie leksykalnej unikając tanich chwytów w rodzaju mądrze brzmiących terminów i nazw urządzeń czy idei. Za słabszy element Wścieku uznaje głównych bohaterów, którzy mimo opisów ich wewnętrznych przeżyć wydają się wyjątkowo statyczni. Zwraca uwagę, że dialogi są czasem nieprzejrzyste oraz sztucznie brzmiące^[8].