Walerian Krywult

Walerian Krywult
Data i miejsce urodzenia

21 listopada 1861
Kraków

Data i miejsce śmierci

1 stycznia 1939
Kraków

Miejsce spoczynku

cmentarz Rakowicki w Krakowie

Zawód, zajęcie

profesor gimnazjalny

Narodowość

polska

Edukacja

C. K. Gimnazjum św. Anny w Krakowie

Alma Mater

Uniwersytet Jagielloński

Pracodawca

C. K. Wyższa Szkoła Realna w Krakowie → VIII Państwowe Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze im. Augusta Witkowskiego w Krakowie

Faksymile
Odznaczenia
Medal Jubileuszowy Pamiątkowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych Krzyż Jubileuszowy dla Cywilnych Funkcjonariuszów Państwowych

Walerian Krywult (ur. 21 listopada 1861 w Krakowie, zm. 1 stycznia 1939 tamże) – polski nauczyciel.

Pierwszy z lewej Walerian Krywult (1900). Pierwszy z prawej siedzi Hipolit Neuwirth

Życiorys

Walerian Krywult[a] urodził się 21 listopada 1861 w Krakowie[1][2]. Był synem Antoniego (kupiec, zm. ok. 1874-1880) i Zofii[3]. Miał brata Stanisława (ur. 1855, absolwent prawa na UJ)[3]. Był wyznania rzymskokatolickiego[1].

Od 1873 uczył się w C. K. Gimnazjum św. Anny w Krakowie, gdzie w 1880 zdał egzamin dojrzałości[4][2][3]. Od 1880 do 1883 studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego[2]. Specjalizował się w historii oraz w geografii pod kierunkiem naukowym profesorów Stanisława Smolki i Wincentego Zakrzewskiego[2]. W listopadzie 1882 został wybrany wydziałowym Towarzystwa Wzajemnej Pomocy uczniów UJ na rok 1882/1883[5]. Po ukończeniu studiów podstawowych kontynuował studia uzupełniające na niemieckim Uniwersytecie w Halle w roku akademickim 1883/1884 [6].[3]

Reskryptem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 17 października 1886 jako kandydat stanu nauczycielskiego został mianowany zastępcą nauczyciela w C. K. Gimnazjum w Przemyślu[7][2]. 26 października 1886 podjął tam pracę nauczyciela[1] i uczył języka niemieckiego, geografii, historii[8]. 18 maja 1887 złożył nauczycielski egzamin zawodowy, uzyskując uprawnienia do nauczania geografii oraz historii jako przedmiotów głównych w gimnazjach i szkołach realnych z językiem wykładowym polskim i od tego czasu liczyła się jego służba[1][2][3]. Przed rozpoczęciem roku szkolnego 1888/1889 został przeniesiony z Przemyśla do C. K. II Gimnazjum we Lwowie z językiem niemieckim wykładowym[9], a wkrótce potem, Reskryptem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 2 września 1889 został skierowany do C. K. IV Gimnazjum we Lwowie[10][11]. Tam uczył języka polskiego, geografii, historii, języka niemieckiego[12] [13][2]. Dekretem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 27 sierpnia 1891 jako zastępca nauczyciela został przeniesiony z C. K. IV Gimnazjum we Lwowie do C. K. Gimnazjum w Sanoku (w miejsce Stanisława Majerskiego)[14][11][2]. W tej szkole uczył języka niemieckiego, historii powszechnej, języka polskiego, geografii, propedeutyki filozofii oraz jako przedmiotu nadobowiązkowego historii kraju rodzinnego[15]. Reskryptem C. K. Ministra Wyznań i Oświecenia z 24 czerwca 1892 został mianowany nauczycielem rzeczywistym z dniem 1 września 1892[16][1].

Rozporządzeniem C. K. Ministra Wyznań i Oświecenia z 6 lipca 1894 otrzymał opróżnioną posadę nauczyciela w C. K. Wyższej Szkole Realnej w Krakowie[17] (przeniesiony rozporządzeniem C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 10 sierpnia 1894)[18]. W tej szkole uczył historii, geografii oraz jako przedmiotu nadobowiązkowego historii kraju rodzinnego, był też zawiadowcą biblioteki nauczycielskiej[19]. Około 1895 został zatwierdzony w zawodzie nauczycielskim i otrzymał tytuł c. k. profesora[20]. Po przeprowadzonej lustracji szkoły w 1904 indywidualnym reskryptem C. K. Rady Szkolnej Krajowej otrzymał pochwałę za niezwykłe umiejętności i sposoby nauczania, za to, że potrafił doprowadzić materiał nauczania do czasów najnowszych, nie omijając przy tym rozwoju kultury, nauki i sztuki[21]. W październiku 1905 otrzymał VII rangę w zawodzie[22][1]. Wobec objęcia przez dyrektora zakładu, dr. Ignacego Petelenza, mandatu deputowanego do Rady Państwa, decyzją C. K. Rady Szkolnej Krajowej z 31 października 1907 powierzono zastępcy dyrektora szkoły, Walerianowi Krywultowi kierownictwo zakładu[23]. Reskryptem C. K. Ministra Wyznań i Oświecenia z 6 sierpnia 1908 został zwolniony z kierownictwa zakładu[24.1]. Najwyższym postanowieniem cesarza Franciszka Józefa z 30 listopada 1908 otrzymał tytuł c. k. radcy szkolnego z uwolnieniem od taksy[24.2][1]. 9 października 1910 został napadnięty i zraniony podczas spaceru w stronę Woli Justowskiej[25]. Pozostawał profesorem C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie podczas I wojny światowej[26], a w całym roku szkolnym 1917/1918 przebywał na urlopie[27][28].

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (1918) i nastaniu II Rzeczypospolitej pozostawał profesorem w dotychczasowym zakładzie, przemianowanym na Państwową Pierwszą Szkołę Realną w Krakowie[29], a następnie na VIII Państwowe Gimnazjum Matematyczno-Przyrodnicze im. Augusta Witkowskiego w Krakowie[30]. Uczył nadal geografii i historii[30]. Po 30 latach pracy w krakowskiej szkole, rozporządzeniem Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 13 lipca 1924 i rozporządzeniem Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego z 25 lipca 1924 został przeniesiony w stan spoczynku[31.1]. Uroczystość jego pożegnania w szkole odbyła się 2 listopada 1924[31.2].

Został członkiem Towarzystwa Nauczycieli Szkół Wyższych[32]. Przed 1914 przystąpił do Towarzystwa Historycznego we Lwowie[33]. Podczas pracy uchodził za zwolennika wykorzystywania źródeł historycznych do celów nauczania[34]. Był autorem podręcznika szkolnego, wydanego już w niepodległej Polsce[35], którego połowę nakładu przekazał ubogiej młodzieży, a ponadto kilkaset dzieł przekazał do biblioteki nauczycielskiej w VIII Gimnazjum[31.3].

Grobowiec Knowiakowskich i Krywultów

Zmarł 1 stycznia 1939 w Krakowie[36][37]. 5 stycznia 1939 został pochowany w grobowcu rodziny Krywultów, Knowiakowskich i Labercheków na cmentarzu Rakowickim w Krakowie (kwatera 19; w tym miejscu spoczął też Stanisław Krywult 1855-1911, radca Wyższego Sądu Krajowego)[38][37].

Publikacje

  • Wspomnienie o zyciu i pismach Hugona Zathey'a (1897)[39]
  • Rys dziejów politycznych ostatnich lat trzydziestu 1871-1904 (1904)[40]
  • Klucz. Do kombinowania zagadnień historycznych według podręcznika dla abituryentów (1906)[41]
  • Przygotowanie do egzaminu dojrzałości z historyi. Podręcznik dla abituryentów szkół średnich (wyd. 1 – 1905, wyd. 2 – 1906)[42][b][11]
  • Historja powszechna i Polski (wyd. 3 – 1924)[43][44]

Odznaczenia

austro-węgierskie

Uwagi

  1. ↑ Przed 1914 imię zapisywano „Waleryan”. W piśmiennictwie niekiedy pojawia się zapis nazwiska „Krywułt”. W ewidencji urzędników Austro-Węgier był określany w języku niemieckim jako „Valerian Krywult”.
  2. ↑ W 1906 zaliczona jako środek pomocniczy przy nauce historii w szkołach średnich. Książki szkolne i naukowe. „Dziennik Urzędowy c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicyi”. Nr 24, s. 475, 16 listopada 1906.

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Henryk Kopia: Spis nauczycieli szkół średnich w Galicyi oraz polskiego gimnazyum w Cieszynie. Lwów: Towarzystwo Nauczycieli Szkół Wyższych, 1909, s. 61.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 Puszka. Nauczyciele 1999 ↓, s. 304.
  3. 1 2 3 4 5 Corpus Studiosorum Universitatis Iagellonicae 1850/51–1917/18. T. III: K–Ł. Kraków: Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2009, s. 659. ISBN 978-83-88737-04-6.
  4. ↑ Spis uczniów od r. 1800 do 1888. W: Jan Leniek: Książka pamiątkowa ku uczczeniu jubileuszu trzechsetnej rocznicy założenia Gimnazyum św. Anny w Krakowie. Kraków: 1888, s. 232.
  5. ↑ Tow. Wzajemnej Pomocy uczniów Uniw. Jag.. „Reforma”. Nr 262, s. 2, 16 listopada 1882.
  6. ↑ Puszka. Nauczyciele 1999 ↓, s. 86.
  7. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1887. Przemyśl: 1887, s. 108.
  8. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1887. Przemyśl: 1887, s. 106.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1888. Przemyśl: 1888, s. 53.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Gimnazyum w Przemyślu za rok szkolny 1889. Przemyśl: 1889, s. 22-23.
    •Kronika. „Gazeta Przemyska”. Nr 52, s. 2, 1 sierpnia 1889.
  9. ↑ Kronika. Przeniesienia. „Gazeta Przemyska”. Nr 55, s. 2, 11 sierpnia 1889.
  10. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. IV Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1890. Lwów: 1890, s. 58.
  11. 1 2 3 Władysław Kucharski: Spis nauczycieli Gimnazjum IV. W: Władysław Kucharski (red.): Księga pamiątkowa 50-lecia Gimnazjum im. Jana Długosza we Lwowie. Lwów: 1928, s. 62.
  12. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. IV Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1890. Lwów: 1890, s. 54.
  13. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. IV. Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1891. Lwów: 1891, s. 30.
  14. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. IV. Gimnazyum we Lwowie za rok szkolny 1892. Lwów: 1892, s. 52.
    •Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1892. Sanok: Fundusz Naukowy, 1892, s. 25.
  15. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1892. Sanok: Fundusz Naukowy, 1892, s. 24.
    •Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1893. Sanok: Fundusz Naukowy, 1893, s. 16.
    •Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1894. Sanok: Fundusz Naukowy, 1894, s. 34.
  16. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C.K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1893. Sanok: Fundusz Naukowy, 1893, s. 17.
  17. ↑ Sprawozdanie Dyrektora C. K. Gimnazyum w Sanoku za rok szkolny 1894. Sanok: Fundusz Naukowy, 1894, s. 45.
  18. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1895. Kraków: 1895, s. 29.
  19. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1895. Kraków: 1895, s. 1, 2.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1897. Kraków: 1897, s. 31, 32.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1898. Kraków: 1894, s. 33, 34.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1901. Kraków: 1901, s. 33.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1902. Kraków: 1902, s. 38.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1905. Kraków: 1905, s. 64.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1908. Kraków: 1908, s. 25.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1909. Kraków: 1909, s. 36.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1910. Kraków: 1910, s. 46.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1911. Kraków: 1911, s. 42.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1912. Kraków: 1912, s. 16.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1913. Kraków: 1913, s. 14.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1913/14. Kraków: 1914, s. 18.
  20. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1897. Kraków: 1895, s. 31/33.
  21. ↑ Puszka. Nauczyciele 1999 ↓, s. 179.
  22. ↑ Ze świata. „Nowa Reforma”. Nr 238, s. 2, 18 października 1905.
  23. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1908. Kraków: 1908, s. 25, 29, 81.
  24. Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1909. Kraków: 1909.
    1. ↑ S. 38.
    2. ↑ S. 39.
  25. ↑ Kronika. Pobicie. „Nowa Reforma”. Nr 463, s. 2, 11 października 1910.
  26. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1914/15. Kraków: 1915, s. 15.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1915/16. Kraków: 1916, s. 24.
    •Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1916/17. Kraków: 1917, s. 5.
  27. ↑ Sprawozdanie Dyrekcyi C. K. I. Wyższej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1917/18. Kraków: 1918, s. 3.
  28. 1 2 3 Hof- und Staatshandbuch der Österreichisch-Ungarischen Monarchie für das Jahr 1918. Wiedeń: 1918, s. 1023.
  29. ↑ Sprawozdanie Dyrekcji Państwowej Pierwszej Szkoły Realnej w Krakowie za rok szkolny 1920/21. Kraków: 1921, s. 1, 3.
  30. 1 2 Zygmunt Zagórowski: Spis nauczycieli szkół wyższych, średnich, zawodowych, seminarjów nauczycielskich oraz wykaz zakładów naukowych i władz szkolnych. Lwów/Warszawa: Książnica Polska, 1924, s. 291.
  31. Sprawozdanie Dyrekcji VIII. Państwow. Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczego im. Augusta Witkowskiego w Krakowie za rok szkolny 1924/25. Kraków: 1925.
    1. ↑ S. 3.
    2. ↑ S. 3, 19, 21.
    3. ↑ S. 21.
  32. ↑ Członkowie. „Muzeum”. Z. 7/8, s. 432, 1891.
  33. ↑ Puszka. Nauczyciele 1999 ↓, s. 223.
  34. ↑ Puszka. Nauczyciele 1999 ↓, s. 175.
  35. ↑ Puszka. Nauczyciele 1999 ↓, s. 212.
  36. ↑ Kronika. „Wiadomości Historyczno-Dydaktyczne”. Z. 1, s. 80, 1939.
  37. 1 2 Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Walerian Krywult. rakowice.eu. [dostęp 2020-04-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-27)].
  38. ↑ Zgon prof. Waleriana Krywulta. „Nowy Dziennik”. Nr 4, s. 11, 4 stycznia 1939.
    •Lista osób zasłużonych pochowanych na Cmentarzu Rakowickim (1803–1939). W: Karolina Grodziska–Ożóg: Cmentarz Rakowicki w Krakowie. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1987, s. 120. ISBN 83-08-01428-3.
  39. ↑ Wspomnienie o zyciu i pismach Hugona Zathey'a. worldcat.org. [dostęp 2020-04-13].
  40. ↑ Rys dziejów politycznych ostatnich lat trzydziestu 1871-1904. bs.sejm.gov.pl. [dostęp 2020-04-13].
  41. ↑ Klucz : do kombinowania zagadnień historycznych według podręcznika dla abituryentów. worldcat.org. [dostęp 2020-04-13].
    •Klucz: do kombinowania zagadnień historycznych według podręcznika dla abituryentów. books.google.pl. [dostęp 2020-04-13].
  42. ↑ Przygotowanie do egzaminu dojrzałości z historyi : podręcznik dla abituryentów szkół średnich. worldcat.org. [dostęp 2020-04-13].
  43. ↑ Historja powszechna i Polski. worldcat.org. [dostęp 2020-04-13].
  44. ↑ Historja powszechna i Polski. books.google.pl. [dostęp 2020-04-13].
  45. 1 2 Puszka. Nauczyciele 1999 ↓, s. 237.

Bibliografia

  • Alicja Puszka: Nauczyciele historii i geografii państwowych szkół średnich w Galicji w okresie autonomii (1868-1914). Lublin: Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1999. ISBN 83-87703-59-1.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.