Wanda Langiertówna

Wanda Langiertówna (Langertówna)
Muchołapska
Data i miejsce urodzenia

3 sierpnia 1898
Łuck

Data śmierci

4 lipca 1919

Przebieg służby
Lata służby

1918–1919

Formacja

Polska Organizacja Wojskowa

Stanowiska

wywiadowczyni, komendantka oddziału żeńskiego w Kijowie

Główne wojny i bitwy

wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości z Mieczami Krzyż Walecznych (1920–1941, dwukrotnie)

Wanda Maria Langiertówna (Langertówna), ps. Muchołapska (ur. 3 sierpnia 1898 w Łucku, zm. 4 lipca 1919 prawdopodobnie w Winnicy) – polska działaczka niepodległościowa, wywiadowczyni Polskiej Organizacji Wojskowej, komendantka oddziału żeńskiego w Kijowie, dama Orderu Virtuti Militari[1][2][3][4][5].

Życiorys

Córka Konstantego i Emilii z domu Laskowska[4][6]. W latach 1912–1914 uczyła się w prywatnej szkole Antoniny Walickiej w Warszawie[4][7]. Szkołę średnią ukończyła w Kijowie, zdając w 1916 maturę przy tamtejszym gimnazjum męskim[5]. W tym samym roku wstąpiła na Wydział Medyczny Uniwersytetu Kijowskiego[8]. Należała do prawicowej organizacji młodzieży narodowej „Polonia”[4][8]. Podczas pobytu w Kijowie działała również w ramach Związku Młodzieży Polskiej „Zet”[5].

W kwietniu 1918 została zaangażowana do pracy w KN III POW w Kijowie[1]. Używała pseudonimu Muchołapska[2]. Ukończyła kurs wywiadowczy POW (wraz z Natalią Iżykiewiczówną, Jadwigą i Marią Maciszewskimi, Wandą Pigłowską, Natalią Radziejowską, Marią Wittekówną, Jadwigą Rogalewiczówną i Marią Chojecką), a potem podoficerski. Została sekcyjną POW, a potem kierowniczką wywiadu POW w Kijowie. Prowadziła kursy dla plutonu kobiet[1]. Jej przykład zachęcił do wstępowania do POW wiele kobiet[9].

W lipcu 1918 po rozłamie między Centrala Młodzieży Narodowej a Komendą Główną POW była jedną z 3 kobiet w kijowskiej „Polonii”, która nie wystąpiła z POW. Pozostałe, które złamały rozkaz, to Wanda Baraniecka i Halina Nowacka[1].

W listopadzie 1918 Langertówna zrezygnowała z wyjazdu do oddziałów polskich walczących z bolszewikami pod Brodami. Została w Kijowie na rozkaz ppłk. Leopolda Lisa-Kuli. W końcu grudnia 1918 została komendantką placu w Kijowie. Nadal prowadziła akcje wywiadowcze wśród sztabów i oddziałów bolszewickich w Kijowie. Wchodziła na teren sowieckich koszar, częstowała żołnierzy papierosami i podczas rozmowy wyciągała od nich potrzebne informacje. Jej działania wzbudzały zainteresowanie bolszewickich komisarzy, ale ostrożna, uniknęła aresztowania[1]. Informacje przekazywała Wydziałowi Wojskowemu KN III. Od marca 1919 prowadziła działalność wywiadowczą i kurierską na terenie Ukrainy[10][11]. W marcu 1919 ruszyła na front. Miała pieszo przejść Kijowa przez Korosteń i Samy do Kraju, a następnie nawiązać utraconą łączność z Dowództwem Naczelnym Wojska Polskiego. Akcję podjęła podczas roztopów, dodatkowo zbierając materiał wywiadowczy dla Dowództwa Grupy Kowelskiej Wojska Polskiego. Potem wysłano ją do Warszawy z raportami KN III. Następnie na prośbę Oddziału II ND WP została przydzielona do Oddziału II w Łucku jako wywiadowczyni. Wzięła z Łucka kurierkę, co pozwoliło na przywrócenie łączności KN III POW z Krajem. Kilkanaście razy przechodziła front bolszewicki. W lipcu 1919, wysłana z pieniędzmi do Kijowa, została schwytana przez bolszewickiego komisarza. Kilka dni po aresztowaniu rozstrzelano ją[1] prawdopodobnie w więzieniu w Winnicy[5][10].

Za działalność w POW, gdzie wykazała swoją „odwagę, ofiarność, poświęcenie się sprawie oraz owocną pracę”[12], odznaczona została pośmiertnie Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari[13] oraz dwukrotnie Krzyżem Walecznych[5][10].

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 Wanda Langertówna [online] [dostęp 2022-03-04] (pol.).
  2. 1 2 Kartoteka personalno-odznaczeniowa. WBH. [dostęp 2022-03-04].
  3. ↑ Komenda Naczelna 3 P.O.W., „Wołyń”, 4 (19 (175)), crispa.uw.edu.pl, 1936, s. 5–6 [dostęp 2022-03-04].
  4. 1 2 3 4 5 Piotr Bauer, Bogusław Polak, Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. Słownik biograficzny, wyd. 1, t. 2, Koszalin: Wydawn. Uczelniane Wyższej Szkoły Inżynierskiej, 1991, ISBN 83-900510-0-1, OCLC 30816798 [dostęp 2022-03-04].
  5. 1 2 3 4 5 Michał Polak, Najdzielniejsi z dzielnych, „Kombatant”, Warszawa: Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, listopad 2008, s. 24–25, ISSN 0867-8952, OCLC 723922834 [dostęp 2022-03-05] [zarchiwizowane 2016-03-06].
  6. 1 2 Kolekcja ↓, s. 1.
  7. ↑ Joanna Niklewska, Młodzież szkół średnich w Warszawie u progu I wojny światowej [online], docplayer.pl [dostęp 2021-04-16].
  8. 1 2 Bojczuk i Dusińska 2024 ↓, s. 170.
  9. ↑ Ignacy Ziemiański, Praca kobiet w P.O.W. Wschód, 1933 [dostęp 2022-03-04] (pol.).
  10. 1 2 3 4 Tomasz Piskorski, Wykaz poległych i zmarłych uczestników ruchu niepodległościowego młodzieży narodowej, Warszawa: Związek Seniorów O.M.N. i Z.P.M.D., 1936, s. 35, OCLC 891299533.
  11. ↑ Stanisława Sikorska, W kijowskiej czrezwyczajce, „Kobieta Współczesna”, 2 (45), Warszawa : Emilia Grocholska, 4 listopada 1928, s. 4 [dostęp 2022-03-05].
  12. 1 2 Bojczuk i Dusińska 2024 ↓, s. 171.
  13. 1 2 Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 4 stycznia 1923, s. 2.
  14. ↑ Wykaz odznaczonych orderem wojskowym „Virtuti Militari“ V klasy za czyny w b. Polskiej Organizacji Wojskowej na Wschodzie (K . N. III), „Żołnierz Polski” (34 (313)), zbrojownia.cbw.wp.mil.pl, 22 sierpnia 1922, s. 14-15 [dostęp 2025-10-22], Cytat: ś.p. Langertówna Wand (pol.).
  15. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. WBH. [dostęp 2021-12-06].
  16. ↑ Zarządzenie o nadaniu Krzyża Niepodległości z Mieczami, Krzyża Niepodległości oraz Medalu Niepodległości [online], isap.sejm.gov.pl [dostęp 2022-03-04].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.