Welleryzm

Welleryzm – chwyt pisarski polegający na posługiwaniu się wymyślonymi cytatami, których autorstwo fałszywie przypisuje się znanym osobom, w celu osiągnięcia efektu humorystycznego.

Nazwa welleryzm pochodzi od nazwiska Sama Wellera, jednego z bohaterów powieści „Klub Pickwicka” Karola Dickensa. Postać ta była znana ze swojego sposobu wygłaszania mądrości życiowych i maksym z charakterystycznym dodatkiem „jak powiedział ...”^[1]. Dialogowym komponentem welleryzmu jest stwierdzenie, które samo w sobie mogłoby służyć jako refleksja lub dydaktyczne podsumowanie, jednak dzięki dodaniu drugiego członu wypowiedzi fałszywie przypisującego tę refleksję konkretnej postaci i osadzającemu ją w konkretnych okolicznościach^[2], zyskuje ono funkcję humorystycznej riposty^[3][4]. Welleryzm ma charakter humorystyczny (nierzadko zawiera elementy czarnego humoru^[1]), dzięki wydobyciu paradoksalności przysłów^[3]. Dickens nie jest wynalazcą tej formy wypowiedzi – przed nim o przysłowiach, które mogą być uważane za skomprymowaną bajkę pisał Kwintylian; przykłady wypowiedzi, które uznaje się za welleryzmy pojawiają się także u Ezopa^[1] czy w sumeryjskim piśmie klinowym^[2].

• „Jakiż pył wzbijam, powiedziała mucha siedząca na kole od wozu” (dzieła Ezopa)
• „Nie, nie, po kolei – jak mówił mistrz Jan Wiesidełko do dżentelmenów, których miał wieszać” (Klub Pickwicka, Dickens)
• „Co się stało to się nie odstanie, i to jest jedyna pociecha – jak zawsze mawiają Turcy, gdy przez pomyłkę utną głowę niewinnemu” (Klub Pickwicka, Dickens)
• „Zaraz widać, żeś pan frajer, jak powiedział Kazimierz Tetmajer” (Magazyn Wileński)^[5]
• „Ciężkie czasy – rzeknął żołnierz zdejmując zegar wieżowy” (bajka ludowa)^[3]
• „Pan Jezus powiedział tak: Jak Kuba Bogu, tak Bóg Kubie” (Potop, Sienkiewicz)
• „Gdzie ojca nie ma, tam Pismo mówi, wuja będziesz słuchał” (Potop, Sienkiewicz)
• „Salomon powiada: Nie wścibiaj nosa, do cudzego trzosa” (Pan Wołodyjowski, Sienkiewicz)
• „Nadstaw uszko, moja duszko, jak zwykł mawiać St. Moniuszko” (Jarmark rymów, Tuwim)
• „Wikipedia baza, jak powiedział Zygmunt Waza”