Wietlica samicza

Wietlica samicza
	Systematyka
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	telomowe
Gromada	naczyniowe
Klasa	paprocie
Podklasa	paprotkowe
Rząd	paprotkowce
Rodzina	wietlicowate
Rodzaj	wietlica
Gatunek	wietlica samicza
	Nazwa systematyczna
	Athyrium filix-femina (L.) Roth; Tent. Fl. Germ. 3(1): 65 (1799)
Synonimy
	Asplenium filix-femina (L.) Bernh.; Athyrium laetum Gray; Cystopteris filix-femina (L.) Coss. & Germ.; Lastrea filix-femina (L.) Colomb; Cyathea filix-femina (L.) Bertol.; Aspidium filix-femina (L.) Sw.; Nephrodium filix-femina (L.) Michx.; Polypodium filix-femina L.; Polypodium laetum Salisb.; Tectaria filix-femina (L.) Cav.;

Wietlica samicza (Athyrium filix-femina) – gatunek paproci z rodziny wietlicowatych (Athyriaceae). Występuje w Europie, umiarkowanej części Azji, północnej Afryce i Ameryce Północnej^[4]. W Polsce gatunek jest pospolity niemal w całym kraju (lokalnie bywa rzadszy, np. w północnej części województwa mazowieckiego)^[5]. Roślina uprawiana jest jako ozdobna w setkach odmian różniących się modyfikacjami blaszki liściowej^[6].

Morfologia

Pokrój: Paproć z dość grubym, skośnym^[7], podziemnym i rozgałęziającym się kłączem, z którego co roku wyrasta wiele liści do 100 cm wysokości^[8], rzadziej do 150 cm^[9]. Kłącze okryte jest łuskami o barwie brunatnej do niemal czarnej^[7].

Liście: Jasnozielone i nagie liście wyrastają lejkowato zebrane w rozety ze szczytu kłącza. Blaszka ma kształt podłużnie eliptyczny z długo zwężającą się górną częścią. Najszersza jest w środkowej części. Ogonek liściowy osiąga długość wynoszącą do 1/3 długości blaszki. W dole jest niemal czarny i tu pokryty ciemnobrunatnymi, lancetowatymi łuskami. Osadka liścia jest naga i ma barwę żółtawą^[9]. Odcinków pierwszego rzędu jest ok. 30^[9] i są one ułożone przeważnie naprzemianlegle^[7]. Zwężają się równomiernie ku swoim wierzchołkom. Odcinki II rzędu osiągają od 1 do 3 cm i są one pierzastodzielne, wzdłuż brzegów też ząbkowane^[7]^[9]. Liście zarodnikowe nie różnią się od liści płonnych.

Zarodnie: Zebrane w wydłużone, czasem haczykowato zgięte kupki zarodni powstające blisko środka odcinków II rzędu. Okryte są delikatną, jednostronną zawijką, na wolnym brzegu frędzlowatą^[7].

Gatunki podobne: W okresie dojrzewania zarodni jest łatwa do odróżnienia od górskiej wietlicy alpejskiej, która ma kupki zarodnikowe zaokrąglone z szybko opadającą, zredukowaną zawijką. Nerecznice różnią się naprzeciwległym ułożeniem odcinków I rzędu, mają odcinki II rzędu płytko wcinane (nerecznica samcza i grzebieniasta) lub mocniej podzielone, ale wówczas też mniej lub bardziej wyraźnie silniej podzielone są dolne odcinki niż górne, podczas gdy u wietlicy odcinki I rzędu w górze liści podobne są do dolnych; u wietlicy także odcinki II rzędu w obrębie odcinków I są podobnej wielkości u góry i dołu, u nerecznic te dolne zwykle są większe i silniej podzielone^[7].

Liście
Liść od spodu z kupkami zarodni
Podłużne kupki zarodni

Biologia i ekologia

Bylina o liściach nie zimujących^[7] (zamierają jesienią)^[9]. Zarodniki dojrzewają od lipca do września^[8]^[9].

Rośnie w wilgotnych i cienistych lasach i zaroślach^[9], zwłaszcza w łęgach, ale też w buczynach, grądach, w lasach bagiennych, w różnych górskich zespołach leśnych do granicy lasu^[7]. Wymaga gleb kwaśnych i wilgotnych, o małej zawartości wapnia.

Przypisy

↑ Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).
↑ The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.
1 2 Athyrium filix-femina (L.) Roth. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-01-02].
↑ Athyrium filix-femina na Germplasm Resources Information Network (GRIN) [dostęp 2014-01-25].
↑ Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając, MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 81, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .
↑ Elżbieta Zenkteler: Paprocie. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1994, s. 138-139. ISBN 83-09-01604-2.
1 2 3 4 5 6 7 8 Wanda Karpowicz: Paprocie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 68-70.
1 2 F. Činčura, V. Feráková, J. Májovský, L. Šomšak, J. Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990, s. 64. ISBN 83-09-01473-2.
1 2 3 4 5 6 7 HannaH. Wójciak HannaH., Flora Polski. Porosty, mszaki, paprotniki, Warszawa: Multico, 2003, s. 340-341, ISBN 83-7073-223-2 .

[ruggiero-1] Michael A.M.A. Ruggiero Michael A.M.A. i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS One”, 10 (4), 2015, art. nr e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2021-02-28] (ang.).

[ppgI-2] The Pteridophyte Phylogeny Group. A community-derived classification for extant lycophytes and ferns. „Journal of Systematics and Evolution”. 54 (6), s. 563–603, 2016. DOI: 10.1111/jse.12229.

[powo-3] 1 2 Athyrium filix-femina (L.) Roth. [w:] Plants of the World online [on-line]. Royal Botanic Gardens, Kew. [dostęp 2021-01-02].

[4] Athyrium filix-femina na Germplasm Resources Information Network (GRIN) [dostęp 2014-01-25].

[5] Atlas rozmieszczenia roślin naczyniowych w Polsce, AdamA. Zając, MariaM. Zając (red.), Kraków: Pracownia Chorologii Komputerowej Instytutu Botaniki Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2001, s. 81, ISBN 83-915161-1-3, OCLC 831024957 .

[zenk-6] Elżbieta Zenkteler: Paprocie. Poznań: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1994, s. 138-139. ISBN 83-09-01604-2.

[karpowicz-7] 1 2 3 4 5 6 7 8 Wanda Karpowicz: Paprocie. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 68-70.

[prse90-8] 1 2 F. Činčura, V. Feráková, J. Májovský, L. Šomšak, J. Záborský: Pospolite rośliny środkowej Europy. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1990, s. 64. ISBN 83-09-01473-2.

[wojciak-9] 1 2 3 4 5 6 7 HannaH. Wójciak HannaH., Flora Polski. Porosty, mszaki, paprotniki, Warszawa: Multico, 2003, s. 340-341, ISBN 83-7073-223-2 .

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]