William George Armstrong
 William George Armstrong | |
| Data i miejsce urodzenia |
26 listopada 1810 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
27 grudnia 1900 |
| Zawód, zajęcie |
inżynier, przemysłowiec, wynalazca |
 | |
| Odznaczenia | |
| CB, FRS, kawaler (1859), baron (1887) | |
William George Armstrong, 1. baron Armstrong (ur. 26 listopada 1810 w Newcastle upon Tyne, zm. 27 grudnia 1900 w Cragside w Northumberland) – brytyjski inżynier i przemysłowiec, wynalazca, filantrop oraz pionier hydrauliki[1]. Założył koncern przemysłowy Armstrong Whitworth na Tyneside, a w 1847 roku wybudował fabrykę W.G. Armstrong and Company w Elswick[2]. Jest uznawany za wynalazcę nowoczesnej artylerii[1].
Młodość i edukacja
Armstrong urodził się 26 listopada 1810 w Newcastle upon Tyne jako syn kupca zbożowego, który w 1850 został burmistrzem Newcastle. Po ukończeniu szkół prywatnych w Newcastle i Whickham, w wieku szesnastu lat rozpoczął naukę w grammar school w Bishop Auckland[3]. Z racji na naleganie ojca studiował prawo w Londynie przez pięć lat[4]. W 1833 roku powrócił do Newcastle, a w 1835 roku został wspólnikiem w kancelarii Armorer Donkin[5]. W tym samym roku poślubił Margaret Ramshaw i zbudował dla niej dom w Jesmond Dene na wschód od Newcastle upon Tyne[6].
Kariera naukowa i inżynierska
Armstrong pracował jako adwokat przez czternaście lat, jednak w wolnym czasie kontynuował zainteresowania nauką i techniką. W 1842 roku wygłaszał wykłady w Newcastle's Literary and Philosophical Society[7]. W 1840 roku zaobserwował wyładowania elektryczności statycznej pochodzące z kotła w kopalni węgla w Northumberland, co zainspirowało go do stworzenia generatora hydroelektrycznego[5]. W 1846 roku został wybrany członkiem Royal Society[6].
W 1847 roku Armstrong porzucił praktykę prawniczą, aby poświęcić się w pełni eksperymentom naukowym[4]. Założył zakład inżynieryjny W.G. Armstrong and Company w Elswick do produkcji dźwigów hydraulicznych, otrzymując wsparcie finansowe od swojego kolegi, prawnika Armorera Donkina[6].
Wynalazki hydrauliczne
W 1845 roku Armstrong skonstruował pierwszy dźwig hydrauliczny, używany do rozładunku węgla z barek na nabrzeżu[8]. Wykorzystał przy tym wiedzę zdobytą podczas prac nad doprowadzeniem wody pitnej do Newcastle z nowo budowanych zbiorników. Pierwsze dźwigi powędrowały do doków w Liverpool[2]. W 1850 roku wynalazł ciężarowy akumulator hydrauliczny, składający się z dużego cylindra wypełnionego wodą z tłokiem, który mógł podnieść ciśnienie wody w cylindrze i rurach zasilających do 600 funtów na cal kwadratowy. Wynalazek ten umożliwił pracę maszyn, takich jak wyciągi, kabestan, obrotnice i bramy dokowe w niemal każdej sytuacji[1].
Przemysł zbrojeniowy
Po wybuchu wojny krymskiej w 1854 roku Armstrong zwrócił uwagę na ulepszenie artylerii polowej[6]. Zaprojektował innowacyjne działo, którego lufa była zbudowana z następujących po sobie zwojów kutego żelaza. Odkrył proces kucia metalowych pierścieni na wewnętrzną stalową lufę, a później nawijania paska kutego żelaza w długą helisę i spawania go do lufy. Kładł również nacisk na ładowanie od tylca, gwintowane lufy i wydłużone pociski[3].
Armstrong przekazał wszystkie patenty na swoje działa rządowi brytyjskiemu, zamiast czerpać z nich zyski[4]. W latach 1859–1863 nadzorował królewski zakład produkcji dział w Woolwich, a następnie założył fabrykę uzbrojenia obok swoich zakładów inżynieryjnych na Tyneside[6]. W 1882 roku Armstrong połączył swoją firmę z stoczniami Charlesa Mitchella, tworząc Sir William Armstrong, Mitchell and Co Ltd., co dwa lata później zaowocowało otwarciem specjalistycznej stoczni okrętów wojennych w Elswick[6]. Armstrong sprzedawał okręty zbudowane w Tyneside marynarkom wojennym na całym świecie[3].
Cragside
We współpracy z architektem Richardem Normanem Shaw Armstrong zbudował Cragside w Northumberland[5]. W 1880 roku Cragside stał się pierwszym domem na świecie oświetlonym żarówkami żarzeniowymi zasilanymi z hydroelektryczności, wykorzystując wynalazki Josepha Swana[9]. Armstrong wykorzystał jeziora na swoim terenie do napędzania turbiny wytwarzającej elektryczność, która zasilała nie tylko oświetlenie, ale także hydrauliczne urządzenia domowe, w tym windy i obrotowy rożen w kuchni[9].
Odznaczenia i tytuły
Armstrong został mianowany kawalerem w 1859 roku po przekazaniu patentów na działa rządowi[4]. W 1887 roku, podczas złotego jubileuszu królowej Wiktorii, otrzymał tytuł para jako baron Armstrong z Cragside, stając się pierwszym inżynierem lub naukowcem uhonorowanym tym tytułem[6]. W 1895 roku, wraz z Andrew Noble, został uhonorowany przez Japonię Orderem Świętego Skarbu za pomoc udzieloną podczas wojny chińsko-japońskiej[10].
Działalność filantropijna
Armstrong przez całe życie wspierał wiele instytucji charytatywnych i wspierał budowę wielu szpitali, w tym Royal Victoria Infirmary[7]. W 1904 roku jego imieniem nazwano Armstrong Building przy Uniwersytecie w Newcastle[7].
Przypisy
- 1 2 3 William George Armstrong, Baron Armstrong - Inventor, Industrialist, Innovator. Encyclopaedia Britannica. [dostęp 2025-10-20].
- 1 2 Inżynier Lord Armstrong bogactwo wyobraźni - wyobraźnia bogacza CRAGSIDE. Wapniaki w drodze. [dostęp 2025-10-20].
- 1 2 3 William George Armstrong, Baron Armstrong of Cragside (1810-1900). Victorian Web. [dostęp 2025-10-20].
- 1 2 3 4 Armstrong, William George. Dictionary of National Biography, 1901 supplement. [dostęp 2025-10-20].
- 1 2 3 Lord William Armstrong (1810-1900). Newcastle University Co-Curate. [dostęp 2025-10-20].
- 1 2 3 4 5 6 7 W.G. Armstrong. Armstrong Siddeley Heritage Trust. [dostęp 2025-10-20].
- 1 2 3 William George Armstrong - Northern Innovation. Newcastle University. [dostęp 2025-10-20].
- ↑ Sir William George Armstrong (1810–1900). European Route of Industrial Heritage. [dostęp 2025-10-20].
- 1 2 Cragside – harnessing the power of water. IET Archives. [dostęp 2025-10-20].
- ↑ Foreign Policies for Selling Armaments to Asia. Cambridge University Press, 2023. [dostęp 2025-10-20].