Wincenty Janas
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
12 stycznia 1891 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
21 sierpnia 1919 |
| Zawód, zajęcie |
nauczyciel, działacz narodowy |
Wincenty Janas (ur. 12 stycznia 1891 w Dąbrówce Wielkiej, zm. 21 sierpnia 1919 w Rudzie) – polski nauczyciel, działacz narodowy, propagator polskości Śląska.
Ukończył szkołę ludową w Rudzie, a następnie podjął pracę w kopalni. Należał do Towarzystwa Śpiewu "Dzwon" w Rudzie. Od 1907 roku był działaczem towarzystwa Eleusis. Od 1913 roku uczęszczał do prywatnego gimnazjum w Krakowie.
W czasie I wojny światowej, wcielony do armii niemieckiej, walczył na wszystkich frontach Europy. Mimo odniesionej rany uratował dwóch ciężko rannych żołnierzy. Po powrocie z frontu uzyskał kwalifikacje nauczycielskie i rozpoczął organizowanie kursów języka polskiego i historii.
Po wybuchu powstania na Śląsku stał się celem działań represyjnych wymierzonych w Polaków. Został aresztowany przez Reichswehrę. Zginął w Rudzie Śląskiej[1], zamordowany podczas tego powstania przez oddziały Grenzschutzu. Według przekazów przed śmiercią miał powiedzieć: „Polakiem aż do samej śmierci”.
W 1937 mieszkańcy miasta uczcili jego pamięć wzniesieniem pomnika, zburzonego przez Niemców w 1939 i odbudowanego w 1947[2]. Jest patronem Szkoły Podstawowej nr 28 w Rudzie Śląskiej i ulic w Chorzowie, Zabrzu, Rudzie, Mikołowie, Tarnowskich Górach, Bytomiu, Żorach oraz Katowicach.
Zobacz też
Przypisy
- ↑ Bogdan Snoch: Górnośląski leksykon biograficzny. Katowice: Muzeum Śląskie, 1997, s. 91. ISBN 83-85039-79-1.
- ↑ Wincenty Janas – rudzki bohater
Bibliografia
- Słownik polskiego śpiewactwa Górnego Śląska. Od Wiosny Ludów do przełomu tysiącleci. Rajmund Hanke, Katowice 2001.
- Herbert Gawlik, Joanna Grajewska-Wróbel, Leon Wostal, Zdzisław Bogacki, Piekarzanie. Leksykon mieszkańców Piekar Śląskich, Piekary Śląskie 2010, s. 104–105 (z fotografią)
- Historia Rudy Śląskiej www.rudaslaska.com.pl [dostęp 2011-02-05]