Wino w religii

Caravaggio – Bachus, ok. 1595
Scena z sympozjum na starogreckim kyliksie w stylu czerwonofigurowym

Wino odgrywało znaczącą rolę w kulturze i religii od najdawniejszych czasów.

Religie Greków i Rzymian

Już według sumeryjskiego mitu bóstwa Enki i Ninmah upiły się winem, świętując stworzenie ludzi[1]. W całym starożytnym świecie wino było związane z obrządkami religijnymi, wierzono, że wino jest darem boskim, czego wyrazem są ofiary w egipskich grobowcach, grecki kult Dionizosa, rzymski kult Bachusa[2][3][4]. Duże ilości wina przynoszono do świątyń, spożywano na ucztach ku czci bogów[2].

Znaczny wzrost popularności wina związany był z kultem greckiego boga wina, płodności, wegetacji – Dionizosa. Dionizos z jednej strony kojarzony był z dobrodziejstwem, łagodzeniem niedoli człowieka; z drugiej był mściwy, karcący wszystkich, którzy mu się sprzeciwiali. Jego kult przybierał formy nieograniczonego picia alkoholu, orgii; było to umyślne przekraczanie ram normalnego zachowania. Tymczasem Dionizos od swoich czcicieli nie wymagał upijania się, chodziło raczej o osiąganie stanu relaksu i radości[2]. Centrum towarzyskiego życia greckich mężczyzn stanowił symposion (dosłownie wspólne picie) ku czci Dionizosa[5], podczas którego nierzadko dyskutowano na tematy związane z filozofią czy polityką[6].

Grecki bóg wina Dionizos szybko został w Rzymie przemianowany na Bachusa i stał się częścią tamtejszej mitologii[7], a obchody kultu tego boga zmieniły nazwę z dionizji na bachanalia[8]. Kult Bachusa nie pasował do tradycyjnych rzymskich wartości jak dyscyplina, stoicyzm, honor, do tego stopnia, że został zakazany przez senat w 186 p.n.e. i zniesiony dopiero przez Juliusza Cezara[7]. Generalnie w starożytnym Rzymie i Grecji ludy pijące piwo zamiast wina (np. Celtowie) były uznawane za barbarzyńców[9]. Kult wina był ściśle związany z antyczną sztuką, w szczególności z tragedią[4].

Po upadku starożytnych bogów nastąpił kryzys winnej kultury przez kilka wieków i dopiero Karol Wielki podjął próby przywrócenia jej. W swoim Capitulare de villis zamieścił normy dla uprawy winnic w Szwajcarii, Niemczech i północnej Francji[10].

Gerard David – Wesele w Kanie Galilejskiej, ok. 1500

Chrześcijaństwo

Wino odgrywało istotną rolę w tekstach religijnych i praktykach kulturowych. W Biblii winorośl i winnica pojawia się niemal pięćset razy, zarówno w znaczeniu symbolicznym, jak i dosłownym[11] m.in. w Księdze Rodzaju, gdzie według Biblii na polecenie Jahwe Noe zabiera sadzonkę winorośli do arki i po potopie zakłada pierwszą winnicę u podnóża Araratu, stając się w ten sposób „praprzodkiem winiarzy”[12][4]. Biblia zawiera również bardzo liczne wzmianki o winie[13]. W Psalmie 104:15 zapisano: „Wino rozwesela serce człowieka” (et vinum laetificet cor hominis)[14], co stanowi jeden z najstarszych przykładów hymnu poświęconego winu w literaturze światowej.

Wino dla ludzi jest życiem, jeżeli pić je będziesz w miarę. Jakież ma życie ten, który jest pozbawiony wina? Stworzone jest bowiem ono dla rozweselania ludzi. Zadowolenie serca i radość duszy daje wino pite w swoim czasie i z umiarkowaniem. (Syr 31, 27-28)

Przemienienie wody w wino w Kanie Galilejskiej było pierwszym cudem Chrystusa. Sam Chrystus przyrównywał siebie do krzewu winnego[13].

Dopiero w chrześcijaństwie wino zyskało charakter sakralny. W Nowym Testamencie Chrystus przedstawiany jest jako winny krzew, a wierni jako jego latorośle, uczestniczący w symbolicznym i zrozumiałym dla wszystkich posiłku: chlebie i winie. Spośród wszystkich produktów roślin uprawnych jedynie wino i chleb zyskały w religii chrześcijańskiej duchowo-symboliczne znaczenie jako krew i ciało Chrystusa[4]. Eucharystia w chrześcijaństwie zakłada łączność Boga z ludźmi poprzez komunię z ciałem i krwią Chrystusa pod postaciami chleba i wina. W ten sposób wino towarzyszyło upowszechnianiu się nowej religii[5]. Kościół katolicki stawia wino w służbie najwyższego misterium[4].

Przez tysiąclecia ze względu na zanieczyszczenie wody pijano zarówno piwo, jak i wino mieszane z wodą. Zwyczaj mieszania wina z wodą zachował się do dziś m.in. w Kościele katolickim – do wina podczas mszy dodawana jest woda. Napoje sporządzane z użyciem zagotowanej wody jak kawa czy herbata stały się popularne w świecie Zachodu dopiero w XVII wieku[15].

Podobne wskazówki dotyczące uprawy, zbioru, przechowywania i spożycia wina znajdują się w Talmudzie, głównym dziele judaizmu po Biblii, powstałym ok. 500 n.e.[4]

Święci

Kościół katolicki, mimo że nie ustanowił liturgicznej kategorii „świętych wina”, przypisał 32 świętych patronów winorośli i wina, w tym kilkunastu na terenie dawnego Cesarstwa Niemieckiego, m.in. św. Urbana I († 230), św. Floriana (ok. 300), św. Marcina († 397), św. Kiliana († 689), św. Korbiniana († 730) i św. Rochusa († ok. 1370). Ich opieka obejmuje zarówno zagrożenia dla winnic, jak i ochronę upraw, a liczne Madonny w winnicach przypominają o Najświętszej Maryi Pannie jako głównej patronce winiarzy oraz o dawnej religijnej wartości wina[4].

Islam

Od około 630 roku n.e. za życia proroka Mahometa i po jego śmierci rozwój islamu przyniósł zakaz spożywania alkoholu, w tym wina[16]. Półwysep Arabski, ojczyzna Mahometa, był zbyt gorący na wytwarzanie wina, choć importowano je w niewielkiej ilości, a rozrastające się imperium islamskie szybko objęło państwa wschodniego i południowego basenu Morza Śródziemnego. W miarę przyjmowania islamu przez lokalne społeczności spadało wykorzystanie winogron do produkcji wina[16].

Na początku VIII wieku Arabowie przekroczyli Cieśninę Gibraltarską, w ciągu 11 lat podbijając tereny dzisiejszej Hiszpania i Portugalia. Następnie wkroczyli do Francji, gdzie zostali zatrzymani dopiero w bitwie pod Poitiers w 732 roku. Mimo porażki pozostali w Hiszpanii, broniąc kurczącego się terytorium przez kolejne 760 lat[17]. Choć w Koranie zabraniano picia wina, w praktyce podejście często było bardziej liberalne – władcy sami spożywali alkohol, a wielu mieszkańców podbitej Hiszpanii akceptowało konsumpcję wina. Ponadto ludy, które nie przyjęły islamu, zazwyczaj mogły swobodnie praktykować własną religię; islam okazywał w tym względzie dużą tolerancję, zwłaszcza wobec „ludzi Księgi”, czyli Żydów i chrześcijan[17].

Buddyzm

W buddyzmie, wino bywa odrzucane z powodu efektów odurzających i zakazu spożywania alkoholu[4].

Przypisy

  1. ↑ Bednarek 2009 ↓, s. 49–62.
  2. 1 2 3 Hornsey 2007 ↓, s. 2–7.
  3. ↑ Miodek 2009 ↓, s. 29–34.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Hoffmann 1981 ↓, s. 19.
  5. 1 2 Pitte 2008 ↓, s. 7–11.
  6. ↑ Charters 2006 ↓, s. 19.
  7. 1 2 Estreicher 2006 ↓, s. 27.
  8. ↑ Kabatc 2003 ↓, s. 25.
  9. ↑ Nelson 2005 ↓, s. 4.
  10. ↑ Pitte 2008 ↓, s. 35.
  11. ↑ Kabatc 2003 ↓, s. 11.
  12. ↑ Kobus 2009 ↓, s. 41–48.
  13. 1 2 Mastalski 2009 ↓, s. 35–40.
  14. ↑ Hoffmann 1981 ↓, s. 18.
  15. ↑ Estreicher 2006 ↓, s. 4–7.
  16. 1 2 Charters 2006 ↓, s. 18.
  17. 1 2 Charters 2006 ↓, s. 26.

Bibliografia

  • B. Bednarek: Wino w kulturze i literaturze. W: Pola Kuleczka: Edukacyjny Dialog na Szlaku Winnych Wzgórz. Kalisz: Edytor, 2009. ISBN 978-83-60579-46-6.
  • S. Charters: Wine & Society. The Social and Cultural Context of a Drink. Oxford: Elsevier, 2006. ISBN 978-0-7506-6635-0. (ang.).
  • S.K. Estreicher: Wine from Neolithic Times to the 21st Century. Nowy Jork: Algora Publishing, 2006. ISBN 978-0-87586-477-8. (ang.).
  • Kurt M. Hoffmann: Die hohe Schule des Weines. Rastatt: Moevig Verlag KG, 1981. ISBN 3-8118-4004-5. (niem.).
  • Ian Hornsey: The Chemistry and Biology of Winemaking. Cambridge: RSC Publishing, 2007. ISBN 978-0-85404-266-1. (ang.).
  • Eugeniusz Kabatc: Vinum sacrum et profanum: wino w kulturze, wino w naturze, wino na naszym stole. Warszawa: Iskry, 2003. ISBN 83-207-1722-1.
  • Z. Kobus: Winnica Pańska – bogaty świat alegorii. W: Pola Kuleczka: Edukacyjny Dialog na Szlaku Winnych Wzgórz. Kalisz: Edytor, 2009. ISBN 978-83-60579-46-6.
  • K. Mastalski: Winnica Pańska – bogaty świat alegorii. W: Pola Kuleczka: Edukacyjny Dialog na Szlaku Winnych Wzgórz. Kalisz: Edytor, 2009. ISBN 978-83-60579-46-6.
  • Jan Miodek: Wino w polskiej tradycji językowej. W: Pola Kuleczka: Edukacyjny Dialog na Szlaku Winnych Wzgórz. Kalisz: Edytor, 2009. ISBN 978-83-60579-46-6.
  • Max Nelson: The Barbarian’s Beverage. A History of Beer in Ancient Europe. Nowy Jork: Routledge, 2005. ISBN 0-415-31121-7. (ang.).
  • Jean-Robert Pitte: Wino i Boskość. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 2008. ISBN 978-83-211-1823-9. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.