Witold Jan Urbanowicz

Witold Jan Urbanowicz

Państwo działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	27 marca 1905 Baku
Data i miejsce śmierci	11 sierpnia 1998 Gdynia
Profesor nauk technicznych
Specjalność: budownictwo okrętowe, projektowanie i architektura okrętów
Alma Mater	Technische Hochschule der Freien Stadt Danzig
Profesura	1966
Doktor honoris causa Politechnika Gdańska – 27 września 1991
Dyrektor
przedsiębiorstwo	Zjednoczenie Stoczni Polskich
Odznaczenia

Witold Jan Urbanowicz (ur. 27 marca 1905 w Baku, zm. 11 sierpnia 1998 w Gdyni) – profesor Wydziału Budowy Okrętów Politechniki Gdańskiej. Prekursor i teoretyk na skalę światową architektury statków.

Herbu „Łabędź”. Syn Ignacego, inżyniera w przemyśle naftowym, i Zofii z Różalskich Jahołkowskiej 1 v. Urbanowiczowej (1875–1955), brat Wandy (1906–1944), żony Jerzego Gerlicza (właściciela majątku Stemplew). Był mężem Ireny ze Słubickich (1910–1962)^[1], ojciec Olgierda i Bogdana^[2].

Wcześnie stracił ojca. Jako dziecko mieszkał z matką i siostrą w Jałcie na Krymie. W 1920 r., przez Rumunię, przyjechali do Polski. W 1925 r. zdał maturę w gimnazjum matematyczno-przyrodniczym im. Stanisława Staszica w Zgierzu^[3]. Od 1925 do 1928 r. w ramach służby wojskowej służył w Polskiej Marynarce Wojennej. Jako starszy marynarz pływał na transportowcu ORP „Wilga”, był członkiem załogi torpedowca ORP „Mazur”, służył w broni podwodnej. W latach 1929–1937 studiował na Wydziale Techniki Okrętowej i Lotniczej Technische Hochschule Danzig (Politechnika Gdańska - uczelnia Wolnego Miasta Gdańska), z przerwami na finansowane przez Polską Marynarkę Wojenną pobyty w stoczniach francuskich (m.in. w 1934 r. był w Saint-Nazaire przy budowie transatlantyku „Normandia”, w 1935 r. w Hawrze przy budowie polskiego stawiacza min ORP „Gryf”). W 1932 r. był współzałożycielem gdańskiego oddziału Akademickiego Związku Morskiego, w sekcji wioślarskiej uzyskał patent jachtowego kapitana żeglugi małej. Podczas studiów należał do Koła Studentów Polaków „Korab”. W 1937 r. został inżynierem budowy okrętów^[4].

Do wybuchu II wojny światowej pracował w polskich przedsiębiorstwach armatorskich – „Żegluga Polska” i „Polbryt” w Gdyni, zajmując się tam projektami przebudowy ich statków i projektowaniem nowych (niezrealizowanych podówczas).

Został zmobilizowany do Marynarki Wojennej w sierpniu 1939 i uczestniczył w obronie Helu jako specjalista okrętowiec w Warsztatach Marynarki Wojennej w Helu. Po poddaniu się Helu uwięziony do marca 1940 r. w niemieckim obozie pod Gdańskiem. Skierowany do pracy przymusowej w stoczniach gdyńskich zbiegł do GG i działał w konspiracji^[5]. Od 1942 r. był żołnierzem Armii Krajowej, w strukturach „Alfy” – Wydział Marynarki Wojennej (pseudonim „Nurt”)^[4].

Jednym z bardziej znanych projektów, opracowanych przez prof. Urbanowicza, był niewprowadzony ostatecznie pod polską banderę statek pasażersko-drobnicowy dla „Polbrytu”, mający zastąpić starą „Warszawę” (pierwszy polski statek handlowy tego imienia). Był to pierwszy projekt statku tego rodzaju w dziejach polskiego okrętownictwa. Jest szczegółowo opisany w książce profesora pt. Transatlantyki. O mały włos starą polbrytowską „Warszawę” zastąpiłaby w roli pierwszego statku nazwanego imieniem stolicy Polski – amerykańskiej budowy 4321-tonowa, jednokominowa „Warszawa” spod flagi holenderskiego armatora NASM (czyli HALu), jedyny statek owego armatora noszący polską nazwę zapisaną w języku oryginału. O przejęcie tego statku pod polską banderę starało się krakowskie przedsiębiorstwo żeglugowe „Sarmacja”. Niedoszła druga „Warszawa”, zbudowana w Alblasserdam w Holandii, ostatecznie trafiła pod znak Kriegsmarine, jako jej jednostka pomocnicza o nazwie „Ostwind” (potem „Bolkoburg”). Ciekawe jest to, że dziejopis wszystkich niemieckich okrętów wojennych XIX i XX wieku – Erich Groener – umieścił „Bolkoburg” tylko w spisie jednostek nieomawianych w skróconej wersji swojego dzieła o niemieckich okrętach^[6].

Po II wojnie światowej i powrocie Pomorza Gdańskiego do Polski zaczął pracę w tworzącym się tam polskim przemyśle stoczniowym. W latach 1945–1970 mieszkał w Gdańsku, następnie w Gdyni. W 1945 r. został pierwszym dyrektorem naczelnym, a następnie dyrektorem technicznym Zjednoczenia Stoczni Polskich. W 1950 r. utworzył resortowy instytut naukowo-badawczy – Morski Instytut Techniczny (przemianowany w 1951 r. na Instytut Morski).

W latach 1949–1990 pracował na Wydziale Architektury Politechniki Gdańskiej, od 1955 r. był docentem, od 1966 r. profesorem tytularnym (profesor magister inżynier). Od 1959 r. był kierownikiem i (na pół etatu) docentem kontraktowym Zakładu Architektury Okrętów i pierwszym kierownikiem (w latach 1974–1982) Podyplomowego Studium Architektury Okrętów, Portów i Przemysłu na Wydziale Architektury PG^[4].

Z jego inicjatywy rozwinęła się nowa dyscyplina – architektura okrętów, a Politechnika Gdańska jako pierwsza uczelnia w świecie kształciła kadrę w tej specjalności, wykształcając na przełomie lat 50. i 60. XX w. polską szkołę w tej dziedzinie. Z udziałem prof. Urbanowicza powstała np. znana seria „dziesięciotysięczników” (pierwszy z serii, ms „Marceli Nowotko”, zwodowany został w 1955 r.).

W pierwszej połowie lat 60. XX wieku prof. Urbanowicz był członkiem zespołu projektującego duży, ok. 23 000-tonowy statek pasażerski „Polonia II”, pomyślany jako sukcesor starzejącego się „Batorego”. Projekt ten stanowił w 1965 roku najpełniejsze techniczno-ekonomiczne opracowanie koncepcji nowoczesnego „pasażera” w Polsce^[7].

Autor nowatorskiej na skalę światową publikacji Architektura okrętów (Gdynia, Wydawnictwo Morskie, wyd. 1 – 1959, wyd. 2 (zm. i poszerz.) – 1965; nakł. 10 300 egz.). Praca Profesora została wydana także po rosyjsku w ówczesnym Związku Radzieckim. Informowało o tym „Morze” z maja 1970 roku. Później okazało się, że książkę wydano tam bez zgody autora.

W 1958 r. był w gronie założycieli TPCMM (Towarzystwa Przyjaciół Centralnego Muzeum Morskiego). Był członkiem, założycielem Polskiego Towarzystwa Nautologicznego, jego długoletnim prezesem i Honorowym Członkiem. Aktywnie działał również w Gdańskim Towarzystwie Naukowym. Był członkiem Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN^[3].

Na podstawie uchwały Wydziału Budownictwa Lądowego Senat Politechniki Gdańskiej 27 września 1991 r. z inicjatywy Stowarzyszenia Absolwentów PG, podjął jednomyślną uchwalę o przyznaniu prof. Witoldowi Janowi Urbanowiczowi doktoratu honoris causa PG^[8].

Zmarł w Gdyni, pochowany na cmentarzu Witomińskim (kwatera 57-17-9)^[1].

• Witold Jan Urbanowicz: Jak powstaje statek, Wyd. MON, 1952.
• Witold Jan Urbanowicz: Architektura okrętów, wyd. 1, Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1959.
• Witold Jan Urbanowicz: Architektura okrętów, wyd. 2 (zm. i poszerz.), Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1965^[9].
• Witold Jan Urbanowicz: Transatlantyki: zarys ich dziejów i techniki. Wyd. 1. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1977. OCLC 4806806.

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski^[10]
• Srebrny Krzyż Zasługi (1952)^[11]
• Odznaka honorowa „Zasłużonym Ziemi Gdańskiej”^[10]

• Stemplewskie drogi przez wieki: 600 lat Stemplewa ; 30 lat SOSW. Piotr Wawrzyniak (red). Stemplew: 2012, s. 13–44. ISBN 978-83-62081-46-2. OCLC 883564871. (pol.).