Witold Lipiński
 Grób prof. Witolda Lipińskiego na cmentarzu przy ul. Smętnej we Wrocławiu | |
| Data i miejsce urodzenia |
14 listopada 1923 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
23 czerwca 2005 |
| profesor nauk technicznych | |
| Specjalność: architektura obiektów użyteczności publicznej | |
| Alma Mater | |
| Doktorat |
1956 |
| Habilitacja |
1979 |
| Profesura |
1991 |
| Uczelnia | |
| Okres zatrudn. |
1951–1994 |
| Odznaczenia | |
         | |
Witold Lipiński, ps. „Szczedroń” (ur. 14 listopada 1923 w Kosakach k. Łomży, zm. 23 czerwca 2005 we Wrocławiu) – żołnierz wielu organizacji zbrojnych takich jak: Służba Zwycięstwu Polski, Związek Walki Zbrojnej, Armia Krajowa i Armia Krajowa Obywatelska. Architekt, profesor Politechniki Wrocławskiej.
Życiorys
Urodził się w rodzinie Czesława i Józefy z domu Piotrowskiej. Miał brata Zdzisława. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Jedwabnem podjął naukę w gimnazjum w Łomży, którą przerwał wybuch II wojny światowej, a następnie wkroczenie Armii Czerwonej. Maturę zdał w łomżyńskim liceum w maju 1946 roku[1].
Mąż Bożeny[1], ojciec architekta Miłosza Lipińskiego (1965–2017)[2].
Zmarł we Wrocławiu 23 czerwca 2005 roku, pochowany na cmentarzu przy ul.Smętnej na Sępolnie[1].
Działalność konspiracyjna
Do SZP wstąpił już mając 16 lat, na jesieni 1939 roku. Wraz ze zmianami w strukturze podziemia znalazł się w ZWZ, a później AK. Po objęciu dowództwa Inspektoratu III (Łomża, Grajewo) przez kapitana Jana Tabortowskiego „Bruzdę”, Witold Lipiński związał z nim swoje podziemne losy. Został łącznikiem Inspektora Inspektoratu III AK. Używał pseudonimu „Szczedroń”. Razem z Franciszką Ramotowską ps. „Iskrą” utrzymywał łączność i organizował konspiracyjne lokale. Bardzo często przebywał u boku „Bruzdy” i brał udział w kierowanych przez niego akcjach.
Początek Akcji „Burza” zastał starszego strzelca „Szczedronia” w bazie „Kobielne” na Bagnach Biebrzańskich. 2 lipca 1944 wraz majorem „Bruzdą” i całym jego pocztem przebywał we wsi Boguszki. „Bruzda” odebrał wiadomość o aresztowaniu przez Gestapo porucznika Józefa Ramotowskiego „Rawicza” i podjął próbę jego odbicia. Potyczka zakończyła się porażką. Zginął Jan Kościelewski „Znicz”, ranni zostali major „Bruzda” oraz Hipolit Waniewski „Huzar” i Zbigniew Stronowski „Kmicic”. „Szczedroń” mimo iż kule poszarpały mu mundur wyszedł z potyczki bez szwanku.
Witoldowi Lipińskiemu udało się uniknąć aresztowania podczas rozbrojenia oddziału majora „Bruzdy” przez Armię Czerwoną 14 sierpnia 1944 roku. To właśnie on organizował na nowo kontakty „Bruzdy” po jego ucieczce z niewoli pod koniec sierpnia 1944 roku.
W kwietniu 1945 roku prowadził rozpoznanie szpitala garnizonowego w Białymstoku, gdzie przetrzymywano ranną w czasie próby ucieczki z rąk NKWD Franciszkę Ramotowską „Iskrę”, a następnie wspólnie z „Bruzdą”, „Rybą”, „Jastrzębiem”, „Komarem”, „Cezarem” i „Sokolikiem” uczestniczył w brawurowym odbiciu „Iskry”.
Czynnie uczestniczył w przygotowaniach do akcji opanowania Grajewa. Przenosił meldunki, podprowadzał na miejsce zgrupowania oddziały wyznaczone do tej akcji, a następnie w nocy z 8 na 9 maja 1945 roku, wspólnie ze swoim bratem Zdzisławem „Szczarą” wziął udział w akcji. „Szczedroń” pozostał w podziemiu do maja 1946 roku, kiedy to za zgodą i namową majora „Bruzdy” wyjechał do Wrocławia.
Za działalność w podziemiu został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami i Krzyżem Walecznych. Wyszedł z podziemia w stopniu kaprala podchorążego.
Działalność naukowa i architektoniczna
Na jesieni 1946 roku Witold Lipiński rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej. Studia ukończył w 1950 roku uzyskując tytuł magistra inżyniera architektury. Podczas studiów pracował w Studenckiej Spółdzielni Produkcyjnej „Arkady”, w Zakładzie Dokumentacji Architektonicznej Politechniki Wrocławskiej oraz w Zakładzie Gospodarstw Pomocniczych Instytutu Architektury i Urbanistyki. Będąc studentem czwartego roku, rozpoczął pracę naukowodydaktyczną, a od 1951 roku był zatrudniony na stanowisku asystenta na Wydziale Architektury i Urbanistyki. Równocześnie przez przez kilka lat pracował w Miastoprojekcie Wrocław - pracowni Kościuszkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej pod kierownictwem architekta Romana Tunikowskiego[1]. W 1956 roku został adiunktem, po obronie pracy doktorskiej Zastosowanie płomieniowych natrysków szkliw ceramicznych do barwnych powłok w architekturze, w 1979 docentem po uzyskaniu tytułu doktora habilitowanego za pracę Powłokowe formy sklepieniowe. W 1990 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w rok później profesora nauk technicznych[3]. 28 sierpnia 1980 roku Minister Kultury i Sztuki nadał Witoldowi Lipińskiemu status architekta twórcy[2].
Był promotorem 13 przewodów doktorskich. Pozostawił po sobie wiele często nowatorskich opracowań z dziedziny architektury.
Poza pracą dydaktyczno-naukową na Politechnice Wrocławskiej był wykładowcą w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu (1973–1983) oraz w Wyższej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Bydgoszczy (2004–2005).
Pozostawił też materialne ślady swojej działalności. Z jego realizacji można wymienić dwie:
- wybudowane w latach 1966–1974 Wysokogórskie Obserwatorium Meteorologiczne na Śnieżce w Karkonoszach (projekt ten w swojej formie wybiegający daleko ponad czasy kiedy powstawał)
- adaptacja i rekonstrukcja sześciu budynków na Starym Mieście we Wrocławiu w roku 1969.
Jeden z domów projektu prof. Witolda Lipińskiego nazywany potocznie „Grzybkiem” można oglądać przy ulicy Wyścigowej 5 we Wrocławiu[4]. W 1962 roku na wrocławskim Zalesiu, przy ul. Moniuszki 33, wśród olbrzymich poniemieckich willi i kwadratowych domów kostek z płaskimi dachami, rozpoczął budowę własnego domu-„igloo” o dość nietypowej konstrukcji; budowa trwała rok[5][6].
Był przewodniczącym koła NSZZ „Solidarność” na Wydziale Architektury Politechniki Wrocławskiej od roku 1980 aż do przejścia na emeryturę w roku 1994. Po przejściu na emeryturę zachował kontakt z uczelnią.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1983)
- Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami
- Krzyż Walecznych
- Medal Wojska
- Złoty Krzyż Zasługi (1973)
- Krzyż Armii Krajowej (1990)
- Medal Komisji Edukacji Narodowej (1981)
- Medal „Academia Scientiarium Polonia Sectio Posnanensis” (1989)
- Odznaka pamiątkowa Akcji „Burza”
- Odznaka Białostockiego Okręgu AK
- Złota Odznaka Politechniki Wrocławskiej (1971)
- Diamentowa odznaka szybowcowa
Upamiętnienie
W 2017 roku Rada Miejska Wrocławia postanowiła, że jedna z ulic na Nowych Żernikach będzie nosić imię prof. Witolda Lipińskiego[7][8].
Przypisy
- 1 2 3 4 5 Jerzy Ramotowski, Profesor architekt Witold Lipiński i jego pasje, „Studia Łomżyńskie”, tom XXIII, Łomża 2012 [dostęp 2026-03-29].
- 1 2 3 In memoriam - Pamięci Architektów Polskich - Witold Lipiński [online], www.archimemory.pl [dostęp 2026-03-29].
- ↑ Nowi profesorowie. „Pryzmat”. Nr 1, s. 1, 28 października 1991. Wrocław: Politechnika Wrocławska. ISSN 1429-1673. [dostęp 2026-03-29].
- ↑ Dom – tzw. Grzybek, Wrocław, ul Wyścigowa 5.na str. polska-org.pl.
- ↑ Encyklopedia Wrocławia. Jan Harasimowicz (red.). Wyd. III. Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2006, s. 483.
- ↑ Dom nr 33 tzw. igloo (dom własny Witolda Lipińskiego). na str. polska-org.pl.
- ↑ Mateusz Lipiński, Wrocław: Dwie ulice, to samo nazwisko patrona. To duże zagrożenie – mówi pogotowie, „Radio Wrocław” [dostęp 2017-11-05] (pol.).
- ↑ Ulica Witolda Lipińskiego we Wroclawiu w Targeo
Bibliografia
- Sławomir Poleszak: Major Jan Tabortowski „Bruzda”. Jeden z wyklętych. Warszawa: 1998.
- Filip Springer: Źle urodzone. Reportaże o architekturze PRL-u. Kraków: Karakter.
Linki zewnętrzne
- Prof. dr hab. inż. Witold Lipiński, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2008-06-19].
- Fotografie budynku mieszkalnego projektu profesora Witolda Lipińskiego znajdującego się przy zbiegu ulic Wyścigowej i Turniejowej we Wrocławiu