Wojciech Mencel

Bernard Wojciech Mencel
„Paweł Janowicz”
kapral kapral
Data i miejsce urodzenia

21 maja 1923
Pabianice

Data i miejsce śmierci

13 września 1944
Warszawa

Przebieg służby
Siły zbrojne

Armia Krajowa

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa:

Bernard Wojciech Mencel ps. „Paweł Janowicz”[1] (ur. 21 maja 1923 w Pabianicach[2], zm. 13 września 1944 w Warszawie[2]) – polski poeta, kapral podchorąży, powstaniec warszawski.

Życiorys

Był synem Bernarda, który prowadził przedsiębiorstwo remontowo-malarskie (zajmował się także malarstwem artystycznym) oraz Salomei de domo Malinowskiej[3]. Miał dwie siostry: Krystynę (ur. 1921) i Wiesławę (ur. 1927)[1]. Rodzina mieszkała w Pabianicach przy ulicy Krótkiej 5. Uczęszczał do Szkoły Podstawowej nr 1, przy ulicy Kościuszki, a potem do Państwowego Gimnazjum im. Śniadeckich[1].

Od 1937 mieszkał z rodziną w Warszawie, przy Nowym Świecie 12[4]. Uczył się w III Miejskim Gimnazjum, w Liceum Męskim przy ulicy Śniadeckich 8 oraz w I Państwowym Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego[5], gdzie na tajnych kompletach w 1941 uzyskał maturę[6]. Podczas okupacji niemieckiej pracował jako stróż nocny na placu węglowym firmy „Krasnodębski i Rowiński” w rejonie ulicy Żelaznej: na pobliskiej bocznicy kolejowej dokonywał aktów sabotażu, bliskość getta pozwalała wykorzystywać plac do ratowania żydowskich dzieci, plac był również punktem przekaźnikowym prasy konspiracyjnej[7]. Równolegle studiował na tajnych kompletach filologii polskiej na Uniwersytecie Warszawskim i w podchorążówce[8]. Należał także do redakcji konspiracyjnego miesięcznika literackiego „Sztuka i Naród”, później był członkiem redakcji pisma „Droga”[2]. Należał do drużyny piłkarskiej klubu „Błysk”, m.in. 12 lipca 1944 wyróżniał się brawurowymi atakami w meczu z drużyną Sin w Zgorzałej. Był uczestnikiem szkolenia przyszłej obsługi propagandowo-prasowej powstania organizowanego przez Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowejj[1].

Podczas powstania warszawskiego był żołnierzem Armii Krajowej. Był dowódcą patrolu megafonów nr 6 Biura Informacji i Propagandy Komendy Głównej Armii Krajowej. Odwiedzał skupiska uchodźców z Woli i Śródmieścia, odcinki frontu i bunkry. Prowadził audycje informacyjne, przekazywał wiadomości z nasłuchu radiowego, nadawał publicystykę, wiersze i muzykę z płyt. Został ranny 12 września, w rejonie ulicy Marszałkowskiej, gdy wyszedł po wodę do studni[9]. Strzelił do niego niemiecki snajper, ale strzał nie był śmiertelny. Zmarł nazajutrz w szpitalu przy ulicy Lwowskiej pod opieką matki oraz narzeczonej – Janiny Jędrykówny (po mężu Jachimczak), siostry Tadeusza Jędryki, szkolnego przyjaciela poety[1][10][11].

Pierwotnie został pochowany w podwórzu przy ulicy Śniadeckich 8, po wyzwoleniu Warszawy jego ciało ekshumowano i pochowano na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 257c-5-6)[12].

Twórczość

Utwory Wojciecha Mencla za jego życia nie były drukowane. Pierwszy jego tekst – recenzja tomiku wierszy Romana Bratnego Pogarda (1944) został złożony do druku w ostatnim numerze „Sztuki i Narodu” (numer 16. pisma, który zachował się w formie próbnej odbitki przeznaczonej do korekty)[2][13]. Pośmiertnie jego wiersze ukazały się w czasopismach: „Życie i Myśl”, „Dziś i Jutro”, „Odgłosy”, „Kierunki”, „Poezja” oraz w antologii[14]:

  • Ranni różą: poeci walczącej Warszawy: [antologia], wybór i oprac. Andrzej K. Waśkiewicz, wstęp Piotr Kuncewicz, „Anagram”, Warszawa 1994 ISBN 83-86086-10-6, s. 197-204

Nieliczne teksty, wiersze oraz poemat Przed świtem pozostawały w rękopisach i autorskich maszynopisach. Były przechowane przez szwagra Macieja Józefa Kononowicza, w 2014 zostały przekazane przez jego córki do Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie[11], w 2020 zostały wydane przez muzeum[15]:

  • Wojciech Mencel, Utwory wybrane: ze zbiorów Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, wybór i wstęp Michał Friedrich, Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, Warszawa 2020 ISBN 978-83-953764-4-3

Upamiętnienie

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Krzysztof Szujecki, Wojciech Mencel, konspiracyjny piłkarz i poeta, w: Wpis, nr 7-8/2024, s. 110-111
  2. 1 2 3 4 Wojciech Mencel. www.1944.pl. [dostęp 2026-06-10].
  3. ↑ Leszek Żuliński: Ostatni na szaniec (Portret Wojciecha Mencla). W: Jerzy Tomaszkiewicz (red.): Portrety twórców „Sztuki i Narodu”. Warszawa: Pax, 1983, s. 303-304. ISBN 83-211-0430-4.
  4. ↑ Leszek Żuliński: Ostatni na szaniec (Portret Wojciecha Mencla). W: Jerzy Tomaszkiewicz (red.): Portrety twórców „Sztuki i Narodu”. Warszawa: Pax, 1983, s. 303, 305. ISBN 83-211-0430-4.
  5. ↑ Edmund Kujawski (red.), Witold Grabski (red.): „Pochodem idziemy...” Dzieje i legenda Szkoły im. Stefana Batorego w Warszawie. Warszawa: Stowarzyszenie Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Stefana Batorego w Warszawie, 2003, s. 316. ISBN 83-06-02325-0.
  6. ↑ Leszek Żuliński: Ostatni na szaniec (Portret Wojciecha Mencla). W: Jerzy Tomaszkiewicz (red.): Portrety twórców „Sztuki i Narodu”. Warszawa: Pax, 1983, s. 305. ISBN 83-211-0430-4.
  7. ↑ Leszek Żuliński: Ostatni na szaniec (Portret Wojciecha Mencla). W: Jerzy Tomaszkiewicz (red.): Portrety twórców „Sztuki i Narodu”. Warszawa: Pax, 1983, s. 309. ISBN 83-211-0430-4.
  8. ↑ Leszek Żuliński: Ostatni na szaniec (Portret Wojciecha Mencla). W: Jerzy Tomaszkiewicz (red.): Portrety twórców „Sztuki i Narodu”. Warszawa: Pax, 1983, s. 306, 307. ISBN 83-211-0430-4.
  9. ↑ Leszek Żuliński: Ostatni na szaniec (Portret Wojciecha Mencla). W: Jerzy Tomaszkiewicz (red.): Portrety twórców „Sztuki i Narodu”. Warszawa: Pax, 1983, s. 303, 321-322. ISBN 83-211-0430-4.
  10. ↑ Leszek Żuliński: Ostatni na szaniec (Portret Wojciecha Mencla). W: Jerzy Tomaszkiewicz (red.): Portrety twórców „Sztuki i Narodu”. Warszawa: Pax, 1983, s. 307, 322. ISBN 83-211-0430-4.
  11. 1 2 Michał Friedrich: „Ostatni szaniec”. Utwory wybrane Wojciecha Mencla. W: Wojciech Mencel, Michał Friedrich (wybór, wstęp): Utwory wybrane: ze zbiorów Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza. Warszawa: Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, 2020, s. 12. ISBN 978-83-953764-4-3.
  12. ↑ Bernard Wojciech Mencel. cmentarz.stare-powazki.pl. [dostęp 2026-06-10].
  13. ↑ Andrzej Tauber-Ziółkowski: „Sztuka i Naród” nr 1–[16]. Bibliografia zawartości. W: Jerzy Tomaszkiewicz (red.): Portrety twórców „Sztuki i Narodu”. Warszawa: Pax, 1983, s. 340. ISBN 83-211-0430-4.
  14. ↑ Wybrana bibliografia. W: Wojciech Mencel, Michał Friedrich (wybór, wstęp): Utwory wybrane: ze zbiorów Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza. Warszawa: Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, 2020, s. 168. ISBN 978-83-953764-4-3.
  15. ↑ Małgorzata Wichowska: Od redakcji. W: Wojciech Mencel, Michał Friedrich (wybór, wstęp): Utwory wybrane: ze zbiorów Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza. Warszawa: Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza, 2020, s. 171-174. ISBN 978-83-953764-4-3.
  16. ↑ Jan Szczawiej (wybór i oprac.): Poezja Polski Walczącej 1939-1945: antologia. T. 1-2. T. I. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 1031-1032.
  17. ↑ Jan Szczawiej (wybór i oprac.): Poezja Polski Walczącej 1939-1945: antologia. T. 1-2. T. II. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1974, s. 525.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.