Wojciech Tochman

Wojciech Tochman

Wojciech Tochman podczas spotkania autorskiego, Klub Proza, Wrocławski Dom Literatury
Data i miejsce urodzenia	12 kwietnia 1969 Kraków
Zawód, zajęcie	reportażysta, autor non-fiction
Edukacja	XI LO w Krakowie
Alma Mater	Uniwersytet Warszawski
Stanowisko	m.in. „Gazeta Wyborcza”, TVP1, Instytut Reportażu
Strona internetowa

Wojciech Łukasz Tochman (ur. 12 kwietnia 1969 w Krakowie) – polski pisarz, reporter, autor książek non-fiction. Trzykrotnie nominowany do Nagrody Literackiej „Nike”. Założyciel Fundacji ITAKA i Instytutu Reportażu.

Absolwent XI Liceum Ogólnokształcącego Krakowie^[1]. Ukończył studia dziennikarskie na Uniwersytecie Warszawskim^[2].

Debiutował jeszcze jako licealista – w 1987r. – reportażem o szkolnej szatni na łamach młodzieżowego tygodnika „Na przełaj”^[3][4]. Do pracy w dziale reportażu „Gazety Wyborczej” został przyjęty przez Hannę Krall w 1990 r. Pierwszym, opublikowanym tekstem była Bajka o dobrym księgowym^[5]. Do 2004 r. pracował pod kierunkiem Małgorzaty Szejnert. Do czerwca 2019 r. publikował, głównie w dodatku „Duży Format”, felietony i reportaże. W latach 1996–2002 prowadził w TVP1 program poświęcony osobom zaginionym „Ktokolwiek widział, ktokolwiek wie”. W 1999 r. był współzałożycielem Fundacji ITAKA, poszukującej osoby zaginione i wspierającą ich rodziny. W 2009 r., jako fundator, został członkiem Rady Fundacji^[3][4][6].

Jest pomysłodawcą Klubu HEBAN i koordynatorem jego działań. W latach 2009–2016 fundacja Klub Heban udzielała pomocy dzieciom we wsi Nyakinama w Rwandzie. W latach 2018–2024 wspierała leczenie i pomoc osobom cierpiącym na choroby psychiczne w Kambodży. Od 2023 r. Tochman, razem z fundacją, aktywnie angażuje się w pomoc zwierzętom – ofiarom wojny w Ukrainie. Wspiera ukraińskie organizacje, przywozi leki i karmę, organizuje zbiórki i finansuje ewakuacje^[7][8].

W 2009 r. założył w Warszawie wraz z Pawłem Goźlińskim i Mariuszem Szczygłem Instytut Reportażu, w którym stworzył Faktyczny Dom Kultury, miejsce spotkań literackich, artystycznych i kulturalnych (w Warszawie, przy ulicy Gałczyńskiego 12^[9]) oraz księgarnio–kawiarnię „Wrzenie Świata” (przy ul. Gałczyńskiego 7)^[10][11]. Jest autorem koncepcji i pierwszego programu Polskiej Szkoły Reportażu działającej od 2009 przy Instytucie Reportażu. W latach 2009–2017 członek zarządu Fundacji Instytut Reportażu. Od 2017 do 2024 roku, jako fundator, był członkiem Rady Fundacji^[4].

W latach 2017–2019 zasiadał w międzynarodowym jury UNESCO/Guillermo Cano World Press Freedom Prize (w 2019 jako przewodniczący)^[12]. Należy do Polskiego PEN Clubu. Członek Unii Literackiej^[13][14].

W 2000 r. ukazał się książkowy debiut Tochmana, zbiór reportaży Schodów się nie pali, który dostał się do finału Nagrody Literackiej „Nike” w 2001 r. Książkę rekomendowali wybitni nauczyciele autora: H. Krall, R. Kapuściński i M. Szejnert^[8][15]. W 2002 r. ukazała się opowieść reporterska Jakbyś kamień jadła o kobietach ocalałych z wojny w Bośni i Hercegowinie. Reportaż znalazł się w finale Nagrody Literackiej „Nike”, znalazła się także w finale nagrody Prix RFI Témoin du Monde, przyznawanej w Paryżu przez Radio France Internationale^[8]. W 2005 r. wydał książkę Córeńka, o poszukiwaniach, reporterki „Gazety Wyborczej”, Beaty Pawlak, która 12 października 2002 r. zaginęła na Bali^[16]. W kolejnych latach ukazały się dwa zbiory reportaży, Wściekły pies w 2007 r. i Bóg zapłać w 2010 r.^[17][18] W 2010 r. opublikowana została książka Dzisiaj narysujemy śmierć o ludobójstwie w Rwandzie. W 2013 r. Tochman wydał reportaż Eli, Eli o slumsach w Manili stolicy Filipin. Rok później, ukazała się książka napisana wspólnie z Katarzyną Boni, Kontener, o losach syryjskich uchodźców w Jordanii. W 2015 r. opublikował, razem z Mariuszem Szczygłem, zapis rozmów z reporterką i ich mentorką Hanną Krall, pod tytułem Krall^[8]. W 2019 r. ukazała się opowieść reporterska o współczesnej KambodżyPianie kogutów, płacz psów. Książka otrzymała nagrodę Warszawska Premiera Literacka za maj 2019 r., była też nominowana do Nagrody Literackiej „Nike”. W 2023 r. wydał książkę reportaż z pogranicza dramatu psychologicznego i true crime Historia na śmierć i życie. Jest ona hołdem dla reporterki Lidii Ostałowskiej, która jako pierwsza zaczęła dokumentować historię zbrodni na warszawskim Tarchominie, która rozegrała się w styczniu 1996 r.^[19][20] Na podstawie książki powstała sztuka Polowanie na osy. Historia na śmierć i życie, w reżyserii Natalii Korczakowskiej, której premiera obyła się 24 listopada 2023 r. w warszawskim Teatrze Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza^[21]. W 2025 r. ukazała się kolejna książka Tochmana o Hannie Krall Pożegnanie z Narwią. W 2026 r. miała premierę książka Delfiny i Belzebub, o ludziach, którzy w ekstremalnych warunkach wojny na Ukrainie, ratują zwierzęta^[22].

Książki Tochmana zostały przetłumaczone m.in. na: angielski, francuski, włoski, fiński, ukraiński, niderlandzki, bośniacki, hiszpański, portugalski, czeski, słowacki, węgierski, turecki oraz arabski^[23].

Nagrody i wyróżnienia na podstawie źródeł^{[8][24][25][26][27]}:

• 1998: Reporter Roku (według czytelników Gazety Wyborczej)
• 2001: Finalista Nagrody Literackiej „Nike”, za książkę Schodów się nie pali
• 2002: Nominacja do nagrody im. Dariusza Fikusa przyznawanej przez dziennik Rzeczpospolita
• 2003: Finalista Nagrody Literackiej „Nike”, za książkę Jakbyś kamień jadła
• 2004: Prix RFI Témoin du Monde
• 2007: Nagroda Poznańskiego Przeglądu Nowości Wydawniczych „Książka Jesieni 2007”, za książkę Wściekły pies
• 2009: Nominacja do MediaTORów 2009 w kategorii AuTORytet
• 2011: Finalista Środkowoeuropejskiej Nagrody Literackiej Angelus
• 2015: Nagroda medialna „Pióro Nadziei” przyznawana przez Amnesty International „za pracę na rzecz promocji i ochrony praw człowieka”
• 2016: Włoska nagroda za reportaż im. Ryszarda Kapuścińskiego – Premio Kapuściński
• 2019: Warszawska Premiera Literacka – nagroda za maj 2019, za książkę Pianie kogutów, płacz psów
• 2020: Nominacja do Nagrody Literackiej „Nike”, za książkę Pianie kogutów, płacz psów

Wybrane dzieła na podst. źródeł^[8][22]:

• Schodów się nie pali, 2000
• Jakbyś kamień jadła, 2002
• Córeńka, 2005
• Wściekły pies, 2007
• Bóg zapłać, 2010
• Dzisiaj narysujemy śmierć, 2010
• Eli, Eli, 2013
• Kontener, 2014, współautor z Katarzyna Boni
• Krall, współautor Mariusz Szczygieł, 2015
• Pianie kogutów, płacz psów, 2019
• Historia na śmierć i życie, 2023
• Pożegnanie z Narwią, 2025
• Delfiny i Belzebub, 2026

Wybrane adaptacje na pods. źródeł^[28]:

• Wściekły pies, reż. Dariusz Jezierski, premiera 16 stycznia 2010 r., Teatr Nowej Sztuki, Gliwice
• Bóg zapłać, na podstawie reportażu Mojżeszowy krzak, reż. Jakub Kamieński, 7 października 2011 r., Grupa SUPERMARKET, Warszawa
• Umwuka, na podstawie reportażu Dzisiaj namalujemy śmierć, reż. Jan Naturski, premiera 5 czerwca 2014 r., Teatr Muzyczny Capitol, Wrocław
• Polowanie na osy. Historia na śmierć i życie, reż. Natalia Korczakowska, premiera 24 listopada 2023 r., Teatr Studio im. Stanisława Ignacego Witkiewicza, Warszawa

• Oficjalna strona Wojciecha Tochmana
• Instytut Reportażu
• Centrum Poszukiwań Ludzi Zaginionych Fundacja ITAKA
• Klub HEBAN