Wolfgang Iser

Wolfgang Iser
Data i miejsce urodzenia

22 lipca 1926
Marienberg

Data i miejsce śmierci

24 stycznia 2007
Konstancja

Zawód, zajęcie

literaturoznawca, teoretyk literatury

Narodowość

niemiecka

Alma Mater

Uniwersytet w Lipsku; Uniwersytet w Tybindze; Uniwersytet w Heidelbergu

Stanowisko

profesor Uniwersytetu w Konstancji; profesor wizytujący Uniwersytet Kalifornijski w Irvine

Wolfgang Iser (ur. 22 lipca 1926 w Marienbergu, zm. 24 stycznia 2007 w Konstancji) – niemiecki literaturoznawca, współtwórca tzw. konstanckiej szkoły recepcji i jeden z głównych przedstawicieli teorii recepcji oraz estetyki oddziaływania (Wirkästhetik); autor koncepcji „implikowanego czytelnika” i „pustych miejsc” (Leerstelle) w tekście literackim[1][2].

Życiorys

Studiował germanistykę, anglistykę i filozofię na Uniwersytecie w Lipsku oraz Uniwersytecie w Tybindze, a następnie uzyskał doktorat z anglistyki na Uniwersytecie w Heidelbergu (1950) na podstawie pracy o światopoglądzie Henry’ego Fieldinga (Die Weltanschauung Henry Fieldings)[3]. W 1951 został wykładowcą w Heidelbergu, a w 1952 asystentem–wykładowcą na University of Glasgow, gdzie zacieśnił kontakty z filozofią współczesną i literaturą anglojęzyczną[3]. W kolejnych latach pracował na niemieckich uczelniach (m.in. Uniwersytecie w Würzburgu i Uniwersytecie Kolońskim), a od 1967 roku związał się z Uniwersytetem w Konstancji, współtworząc z Hansem Robertem Jaussem środowisko określane jako konstancka szkoła recepcji[1][3]. Od 1978 roku był stałym profesorem wizytującym na Uniwersytecie Kalifornijskim w Irvine, dzieląc swój czas między Konstancję a Kalifornię[3].

Koncepcje i wkład

Iser wprowadził pojęcie „implikowanego czytelnika”, rozumianego jako figura projektowana przez strukturę tekstu, która modeluje akty lektury i przewidywane kompetencje odbiorcze[2]. Analizował „puste miejsca” (Leerstelle) i „nieokreśloność” (Unbestimmtheit), które aktywizują odbiorcę do współtworzenia sensu poprzez wypełnianie luk semantycznych i fabularnych; syntetyczny wykład tych idei zawarł w książce The Act of Reading[4]. Propozycje Isera dyskutowano m.in. w kontekście tradycji hermeneutycznej oraz sporów o zakres uprawnień czytelnika w interpretacji[5].

Główne publikacje

  • The Implied Reader: Patterns of Communication in Prose Fiction from Bunyan to Beckett (1974) – analizy prozy anglojęzycznej i sformułowanie koncepcji implikowanego czytelnika[2].
  • The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response (1978) – systematyczny wykład estetyki oddziaływania i analizy nieokreśloności[4].
  • Prospecting: From Reader Response to Literary Anthropology (1989) – rozwinięcie badań w stronę antropologii literatury i komunikacji literackiej[6].
  • The Range of Interpretation (2000) – rozważania o granicach interpretacji i statusie teorii w humanistyce[7].

Odbiór i znaczenie

Poglądy Isera były szeroko omawiane w badaniach nad prozą XX wieku i w teoriach czytania, z naciskiem na rolę odbiorcy w kształtowaniu sensu utworu[5]. W polskim piśmiennictwie jego teorie analizowano w kontekście fenomenologii i hermeneutyki[8]. Na język polski tłumaczono także jego kluczowe eseje – tekst Apelatywna struktura tekstów ukazał się w 1980 roku na łamach „Pamiętnika Literackiego” w przekładzie Małgorzaty Łukasiewicz[9].

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Robert C. Holub, Reception Theory: A Critical Introduction, London–New York: Methuen, 1984, ISBN 978-0-416-37430-2.
  2. 1 2 3 Wolfgang Iser, The Implied Reader: Patterns of Communication in Prose Fiction from Bunyan to Beckett, Baltimore–London: Johns Hopkins University Press, 1974, ISBN 978-0-8018-1634-6.
  3. 1 2 3 4 In Memoriam: Wolfgang Iser [online], Academic Senate, University of California [dostęp 2025-10-10].
  4. 1 2 Wolfgang Iser, The Act of Reading: A Theory of Aesthetic Response, Baltimore–London: Johns Hopkins University Press, 1978, ISBN 978-0-8018-2156-2.
  5. 1 2 Robert C. Holub, Reception Theory, London–New York: Routledge, 2003, ISBN 978-0-415-31371-5.
  6. ↑ Wolfgang Iser, Prospecting: From Reader Response to Literary Anthropology, Baltimore–London: Johns Hopkins University Press, 1989, ISBN 978-0-8018-3800-3.
  7. ↑ Wolfgang Iser, The Range of Interpretation, New York: Columbia University Press, 2000, ISBN 978-0-231-11729-8.
  8. ↑ Violetta Julkowska, Badanie recepcji jako koncept w obszarze historii historiografii, „Sensus Historiae”, 4 (2), 2011, s. 11–22, ISSN 2082-0860.
  9. ↑ Wolfgang Iser, Apelatywna struktura tekstów. Nieokreśloność jako warunek oddziaływania prozy literackiej, Małgorzata Łukasiewicz (tłum.), „Pamiętnik Literacki”, 71 (1), 1980, s. 259–280, ISSN 0031-0514.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.