Wsiewołod Strażewski

Wsiewołod Strażewski

Всеволод Ильич Стражевский

generał dywizji
Data i miejsce urodzenia	21 sierpnia 1897 Wierzbołów
Data i miejsce śmierci	25 sierpnia 1973 Warszawa
Przebieg służby
Siły zbrojne	Armia Czerwona ludowe Wojsko Polskie
Jednostki	Śląski Okręg Wojskowy
Stanowiska	dowódca okręgu wojskowego
Odznaczenia

Wsiewołod Ilicz Strażewski ros. Всеволод Ильич Стражевский (ur. 21 sierpnia 1897 w Wierzbołowie na Suwalszczyźnie, zm. 25 sierpnia 1973 w Warszawie) – Rosjanin, generał porucznik Armii Czerwonej, generał dywizji ludowego Wojska Polskiego.

Syn urzędnika celnego Ilji (Eliasza) z Litwy i Luizy z Getwaldów, córki szwedzkiego admirała. W 1914 wraz z rodziną ewakuowany w głąb Rosji, w 1917 ukończył w Surażu seminarium nauczycielskie i pracował jako nauczyciel na terenach Rosji, a później ZSRR. W 1920 ukończył Wyższy Kurs Pedagogiczny w Moskwie. W 1918 zapisał się do RKP(b), ale z powodu szlacheckiego pochodzenia przez 3 lata był kandydatem do partii.

Od 1923 był zawodowym oficerem Armii Czerwonej, gdzie pełnił służbę jako dowódca kompanii 66 pułku piechoty 29 Dywizji Piechoty. Instruktor polityczny, a w latach 1927–1928 komisarz 86 pułku piechoty w tej dywizji. Potem na wyższych stanowiskach służbowych w Sztabie Głównym. Komendant Domu Armii Czerwonej w Smoleńsku, a od 1930 w Rostowie nad Donem. Od 1932 instruktor propagandy w Wydziale Techniczno-Bojowym Sztabu Dowodzenia Wojsk Lotniczych Armii Czerwonej, od 1933 pomocnik szefa Wydziału Organizacyjno-Mobilizacyjnego Sztabu Głównego Armii Czerwonej. W latach 1935–1938 studiował w Akademii Wojskowej im. Frunzego w Moskwie. W czerwcu 1938 roku aresztowany w ramach wielkiej czystki, ale zwolniony i formalnie przeniesiony do rezerwy. W grudniu 1940 roku powrócił do służby jako wykładowca taktyki na Wyższych Kursach Doskonalenia Szefów Sztabu.

W latach 1941–1944 walczył na frontach: Stalingradzkim, 2 Ukraińskim i 1 Białoruskim, m.in. jako szef sztabu 299 Dywizji Piechoty i 33 Gwardyjskiego Korpusu Piechoty w stopniu pułkownika. W marcu 1944 roku skierowany został w stopniu podpułkownika do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR: zastępca szefa sztabu Armii Polskiej ds. mobilizacyjnych, potem szef sztabu 1 Armii Wojska Polskiego.

2 listopada 1944 został awansowany na stopień generała majora Armii Czerwonej, a 3 listopada generała brygady przez Krajową Radę Narodową. Od marca 1945 roku pierwszy wiceminister Obrony Narodowej. 9 sierpnia 1945 Krajowa Rada Narodowa mianowała go generałem dywizji. Potem kolejno dowódca Okręgu Wojskowego: III Poznańskiego (1946^[1]–1948), I Warszawskiego (1948–1949), IV Śląskiego (1949–1956). Od 1952 do 1956 był posłem na Sejm PRL I kadencji.

Był przewodniczącym Wojewódzkiego Komitetu Bezpieczeństwa w Poznaniu^[2]. W czasie wydarzeń czerwcowych w Poznaniu brał udział w pracach sztabu gen. Popławskiego, w tym w naradzie (godz. 20, 28 czerwca 1956 roku), kiedy to padł rozkaz użycia ciężkiej artylerii w przypadku przedłużania się walk w centrum miasta^[3].

28 listopada 1956 roku powrócił do ZSRR, gdzie w marcu 1957 został zdemobilizowany jako „nadmiernie spolszczony” i przeniesiony w stan spoczynku.

Przyjeżdżał często do Polski, gdzie się m.in. leczył. W 1972 osiadł w Polsce na stałe. Interesował się teatrem, kolekcjonował obrazy, grał na skrzypcach i fortepianie, malował, dużo czytał.

Zmarł w Warszawie, pochowany 29 sierpnia 1973 w Alei Zasłużonych cmentarza Wojskowego na Powązkach w Warszawie (kwatera B-2-TUJE-21)^[4]. W pogrzebie wzięli udział m.in. premier Piotr Jaroszewicz, sekretarz KC PZPR Stanisław Kania, wicepremier Kazimierz Olszewski, wiceminister obrony narodowej gen. Józef Urbanowicz oraz attaché wojskowy, morski i lotniczy Ambasady ZSRR w Warszawie płk Walery Fiodorow. Przemówienie w imieniu kierownictwa MON wygłosił gen. dyw. Florian Siwicki - wiceminister obrony narodowej i szef Sztabu Generalnego WP^[5].

Jego żoną była Olga Strażewska z domu Bova-Bosse (1899–1986), urodzona w Dźwińsku w rodzinie francuskiego pochodzenia, pochowana również na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera B4-9-12)^[6]. Ich córka Helena Strażewska-Popiołek (1919–2004) spoczęła w grobie ojca.

• Order Sztandaru Pracy I klasy (1954)
• Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1956)
• Order Krzyża Grunwaldu II klasy (20 lipca 1946)^[7]
• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (1945)
• Order Krzyża Grunwaldu III klasy (29 marca 1945)^[8][9]
• Krzyż Złoty Orderu Wojennego Virtuti Militari (dwukrotnie: 11 maja 1945^[10][9] i 1970)
• Złoty Krzyż Zasługi (1946)
• Srebrny Medal „Zasłużonym na Polu Chwały” (1944)
• Medal za Warszawę 1939–1945 (17 stycznia 1946)^[11]
• Srebrny Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny” (1954)
• Brązowy Medal „Siły Zbrojne w Służbie Ojczyzny”
• Medal 10-lecia Polski Ludowej
• Medal „Za udział w walkach o Berlin” (1966)
• Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” (1968)
• Odznaka Braterstwa Broni (1965)
• Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1962)^[12]
• Medal „25-lecia odzyskania Dolnego Śląska” (1970)^[13]
• Order Lenina (20 czerwca 1949)
• Order Czerwonego Sztandaru (ZSRR, trzykrotnie: 14 lutego 1943, 3 listopada 1944, 30 kwietnia 1954)
• Order Wojny Ojczyźnianej I klasy (ZSRR, 23 października 1943)
• Order Kutuzowa I klasy (ZSRR, 6 kwietnia 1945)
• Medal „Za obronę Stalingradu” (ZSRR, 1953)
• Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (ZSRR)
• Medal „Za wyzwolenie Warszawy” (ZSRR)
• Medal „Za zdobycie Berlina” (ZSRR)
• Order Partyzanckiej Gwiazdy I stopnia (Jugosławia, 1946)^[14]
• Order za Odwagę (Jugosławia, 1946)^[14]
• Krzyż Wojenny Czechosłowacki 1939 (Czechosłowacja)

• Mała Encyklopedia Wojskowa, Wydawnictwo MON, Warszawa 1971.
• Warszawski Okręg Wojskowy. Historia i współczesność, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1997.
• H.P. Kosk, Generalicja polska, t. 2, Oficyna wydawnicza „Ajaks”, Pruszków 2001.
• Janusz Królikowski, Generałowie i admirałowie Wojska Polskiego 1943–1990, t. III:M–S, Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2010.