Yves Saint Laurent

Saint Laurent wychował się w Oranie. Jego rodzicami byli Lucienne i Charles Mathieu-Saint-Laurent; ojciec kierował przedsiębiorstwem ubezpieczeniowym i był właścicielem sieci kin. Yves dorastał wraz z siostrami Michèle i Brigitte. Już jako uczeń interesował się literaturą i czytał czasopisma poświęcone modzie należące do matki^[1].

W 1953, mając 17 lat, zajął trzecie miejsce w kategorii projektów sukienek w konkursie organizowanym przez Secrétariat international de la laine. Podczas wyjazdu po odbiór nagrody poznał Michela de Brunhoffa, redaktora naczelnego paryskiego wydania „Vogue”, który zachęcił go do dalszego projektowania i ukończenia szkoły^[2]. We wrześniu 1954 przeniósł się do Paryża i rozpoczął naukę w Chambre syndicale de la couture; w listopadzie tego samego roku w kolejnej edycji konkursu zdobył pierwszą i trzecią nagrodę w kategorii sukienek^[3]. 20 czerwca 1955, po przedstawieniu jego szkiców Christianowi Diorowi przez de Brunhoffa, Dior zatrudnił Saint Laurenta jako swojego asystenta^[4].

Po śmierci Christiana Diora 24 października 1957 Saint Laurent, zgodnie z wolą Diora, został jego następcą i w wieku 21 lat objął kierownictwo artystyczne domu mody^[5]. Właściciel przedsiębiorstwa, Marcel Boussac, rozważał po śmierci Diora zamknięcie domu, lecz pod naciskiem licencjobiorców zdecydował się powierzyć kierownictwo artystyczne Saint Laurentowi; dzięki tej decyzji marka kontynuowała działalność po śmierci założyciela^[6].

Pierwszą kolekcję Saint Laurenta dla Diora, znaną jako Trapèze, zaprezentowano 30 stycznia 1958. Spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem prasy; dobrze sprzedawały się zarówno oryginalne modele, jak i licencjonowane kopie^[7]. W latach 1958–1960 zaprojektował dla Diora sześć kolekcji. Ostatnia z nich, „Souplesse, Légèreté, Vie”, zawierała m.in. ciemne stroje, skórzane kurtki i golfy nawiązujące do ubioru młodzieżowego i po raz pierwszy nie spotkała się z jednoznacznie pozytywną recepcją^[8].

1 września 1960, podczas wojny algierskiej, Saint Laurent został powołany do służby wojskowej. W koszarach był brutalnie szykanowany przez innych żołnierzy i po kilku tygodniach doznał załamania nerwowego^[9]. Judith Thurman z „The New Yorker” ujmowała traumatyczny charakter tego doświadczenia również w kontekście homoseksualności Saint Laurenta, opisując pobyt w koszarach wśród heteroseksualnych mężczyzn jako doświadczenie, które go załamało^[10].

Saint Laurent trafił następnie do wojskowego szpitala Val-de-Grâce, gdzie poddano go elektrowstrząsom i podawano mu duże dawki środków uspokajających^[11]. Podczas jego hospitalizacji dom Diora zwolnił go i powierzył stanowisko Marcowi Bohanowi^[12].

Po odejściu z Diora Saint Laurent i jego życiowy partner Pierre Bergé utworzyli własny dom haute couture. Bergé pozyskał finansowanie, w tym od amerykańskiego przedsiębiorcy J. Macka Robinsona; dom Yves Saint Laurent rozpoczął działalność 4 grudnia 1961^[13]. Pierwszą kolekcję własnej firmy Saint Laurent zaprezentował 29 stycznia 1962 przy rue Spontini w Paryżu^[14].

W 1965 stworzył kolekcję inspirowaną twórczością Pieta Mondriana, obejmującą 26 projektów wykorzystujących geometryczne podziały i charakterystyczne dla neoplastycyzmu pola barwne. Kolekcja odniosła natychmiastowy sukces i zapoczątkowała długą serię jego projektów odwołujących się bezpośrednio do sztuk plastycznych^[15].

26 września 1966 Saint Laurent otworzył w Paryżu butik SAINT LAURENT rive gauche z odrębną kolekcją Prêt-à-porter, a nie tańszymi kopiami modeli haute couture. W 1968 marka otworzyła butik w Nowym Jorku, w 1969 w Londynie, a w tym samym roku także butik prêt-à-porter dla mężczyzn^[16]. Judith Thurman podkreślała, że Saint Laurent nie wynalazł projektanckiego prêt-à-porter, lecz jego szczególną rolą było powiązanie prestiżu domu couture z wysokiej jakości odzieżą produkowaną seryjnie i sprzedawaną na rynkach międzynarodowych^[17].

Do najbardziej rozpoznawalnych projektów Saint Laurenta z drugiej połowy lat 60. należały damski smoking Le Smoking, pokazany jesienią 1966, kostium ze spodniami z kolekcji wiosna–lato 1967 oraz kurtka safari, wprowadzona na wybieg w 1967 i spopularyzowana w następnym roku^[18]. Projektował także kostiumy filmowe; w 1967 przygotował całą garderobę postaci Séverine granej przez Catherine Deneuve w filmie Luisa Buñuela Belle de Jour^[19].

29 stycznia 1971 Saint Laurent zaprezentował kolekcję nazywaną „Libération”, „Quarante” lub „kolekcją skandalu”, odwołującą się do mody lat 40. i okupowanego Paryża. Jednym z bezpośrednich źródeł inspiracji był sposób ubierania się Palomy Picasso, wykorzystującej stroje z pchlich targów. W kolekcji pojawiły się m.in. krótkie sukienki, buty na platformach, podkreślone ramiona i mocny makijaż; pokaz spotkał się z gwałtowną krytyką prasy^[20]. Judith Thurman po latach oceniała tę początkowo potępianą kolekcję jako trwale wpływową dla mody retro^[21].

W 1972 Andy Warhol stworzył serię portretów YSL^[22].

W 1976 zaprezentował kolekcję „Opéras – Ballets russes”, inspirowaną m.in. Ballets Russes, twórczością Léona Baksta, malarstwem orientalistycznym oraz wyobrażeniami o carskiej Rosji. Wykorzystał w niej m.in. futra, szyfon, jedwab, aksamit i złotą lamę^[23]. Francine du Plessix Gray odnotowała, że część ówczesnych komentatorów uznała pokaz za najważniejsze wydarzenie haute couture od czasu New Look Diora z 1947^[24].

W kolekcji wiosna–lato 1988 Saint Laurent ponownie odwołał się do malarstwa, poświęcając część projektów Vincentowi van Goghowi. Obrazy Irysy i Słoneczniki zostały przełożone na dekoracje kurtek haftowanych przez Maison Lesage; wykonanie każdej z nich wymagało ponad 600 godzin pracy^[25].

W 1993, wobec dużego zadłużenia Groupe Yves Saint Laurent, przedsiębiorstwo znalazło się w strukturach Sanofi. Dział perfumeryjny przeszedł w całości pod kontrolę Sanofi, natomiast Yves Saint Laurent Couture nadal było zarządzane przez Saint Laurenta i Bergégo, mimo że Sanofi posiadało ponad połowę jego kapitału^[26].

W 1999 Gucci Group przejęła Yves Saint Laurent; Tom Ford został następnie projektantem linii prêt-à-porter marki^[27]. Po odejściu Forda w 2004 stanowisko dyrektora kreatywnego Yves Saint Laurent objął Stefano Pilati^[28].

Z twórczością Saint Laurenta związane było grono wieloletnich współpracownic i przyjaciółek, choć Pierre Bergé odrzucał wobec nich zbiorcze określenie „muz”. Paloma Picasso bezpośrednio zainspirowała stylistykę kolekcji z 1971, natomiast Betty Catroux uosabiała wizerunek oparty na elementach męskiej garderoby^[29]. Loulou de La Falaise, poznana przez Saint Laurenta w 1968, rozpoczęła pracę w jego studio w 1972 i pozostała z domem mody przez około trzydzieści lat, odpowiadając m.in. za dodatki i dzianiny^[30].

Przy projektowaniu Saint Laurent pracował z żywymi modelkami i często tworzył stroje z myślą o konkretnych osobach^[31]. Judith Thurman wskazywała, że należał do pierwszych couturierów angażujących modelki pochodzenia afrykańskiego i karaibskiego^[32]. Do regularnie współpracujących z nim modelek należały m.in. Mounia Orosemane, Katoucha Niane i Amalia Vairelli^[33].

Saint Laurent poznał Pierre’a Bergégo na początku 1958, kilka dni po swoim pierwszym pokazie dla Diora. Ich relacja połączyła związek osobisty z wieloletnim partnerstwem biznesowym, które stało się podstawą domu Yves Saint Laurent utworzonego w 1961^[34][35].

W 1966 Saint Laurent i Bergé po raz pierwszy odwiedzili Maroko i kupili niewielki dom Dar el-Hanch w medynie Marrakeszu. Projektant wracał następnie do Maroka kilka razy w roku, pracując tam nad kolekcjami; wspominał później, że właśnie tam nauczył się posługiwać kolorem^[36]. W 1980, gdy Jardin Majorelle był zagrożony zabudową, Saint Laurent i Bergé kupili ogród wraz z przyległą willą i podjęli jego restaurację^[37].

7 stycznia 2002 Saint Laurent ogłosił na konferencji prasowej zakończenie kariery projektanta^[38]. 22 stycznia w Centre Georges Pompidou odbył się retrospektywny pokaz obejmujący czterdzieści lat jego twórczości; zaprezentowano ponad 300 modeli, w tym ostatnią kolekcję haute couture na sezon wiosna–lato 2002^[39].

Dom haute couture zakończył działalność 31 października 2002. W grudniu Fondation Pierre Bergé – Yves Saint Laurent została uznana za instytucję użyteczności publicznej; jej podstawowym zadaniem stało się zachowanie dorobku projektanta obejmującego ponad cztery dekady pracy^[40]. Zbiory fundacji obejmują około 5000 ubiorów haute couture oraz 15 000 dodatków, szkiców i innych obiektów związanych z jego twórczością^[41].

Saint Laurent i Bergé przez około czterdzieści lat gromadzili wspólną kolekcję obejmującą malarstwo, rzeźbę, sztukę dekoracyjną, obiekty archeologiczne, książki i rękopisy^[42]. Po śmierci projektanta Bergé wystawił znaczną jej część na aukcji w Grand Palais w Paryżu w dniach 23–25 lutego 2009; sprzedaż obejmowała 733 obiekty^[43]. Aukcja Christie’s osiągnęła łącznie 373 935 500 euro i ustanowiła wówczas światowy rekord wartości prywatnej kolekcji sprzedanej na aukcji; wpływy miały wesprzeć Fondation Pierre Bergé – Yves Saint Laurent oraz nową fundację zajmującą się badaniami naukowymi i walką z AIDS^[44].

Yves Saint Laurent zmarł 1 czerwca 2008 w swoim domu w Paryżu w wieku 71 lat. Przyczyną śmierci był rak mózgu^[45]. Uroczystości pogrzebowe miały miejsce 5 czerwca 2008 w Paryżu w kościele Św. Rocha. Wziął w nich udział prezydent Francji Nicolas Sarkozy z małżonką oraz projektanci mody, m.in. Jean-Paul Gaultier, Christian Lacroix. Po kremacji jego prochy rozsypano w ogrodzie willi Saint Laurenta w Marrakeszu^[46].