Zażartka dwupasa
| Nabis flavomarginatus | |||
| Scholtz, 1847 | |||
 Imago | |||
 Larwa | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Gromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Infrarząd |
Cimicomorpha | ||
| Nadrodzina | |||
| Rodzina | |||
| Podrodzina | |||
| Plemię |
Nabini | ||
| Rodzaj | |||
| Podrodzaj |
Nabis (Nabicula) | ||
| Gatunek |
zażartka dwupasa | ||
| Synonimy | |||
| |||
Zażartka dwupasa[1] (Nabis flavomarginatus) – gatunek pluskwiaka z podrzędu różnoskrzydłych, rodziny zażartkowatych i podrodziny Nabinae. Zamieszkuje palearktyczną Eurazję i nearktyczną Amerykę Północną.
Taksonomia
Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1847 roku przez Heinricha Scholtza. Jako miejsce typowe wskazano polską część Śląska[2][3]. W 1969 roku Balázs Benedék wyznaczył go gatunkiem typowym nowego rodzaju Kalmanius[4][5], który zsynonimizowany został z podrodzajem Nabis (Nabicula)[5], niekiedy klasyfikowanym jako odrębny rodzaj[6].
Morfologia
Pluskwiak o ciele długości od 7[7] do 10 mm[6][8].
Głowa i przedplecze są szarobrązowe do brunatnych z trzema szerokimi, czarnymi pasami podłużnymi[6].
Tarczka ma półokrągłe rejony błyszczącego oskórka w kątach bocznych. Dominują formy krótkoskrzydłe, ale znane są też długoskrzydłe i o skrzydłach długości pośredniej. Półpokrywy są ciemne z jasnymi, wysklepionymi żyłkami oraz z trójkątno-owalną, ciemno użyłkowaną zakrywką. U form niedługoskrzydłych półpokrywy są trójkątnie ku szczytowi zwężone. Międzykrywka jest zawsze wyraźnie wykształcona. Odnóża są jasne, żółtobrązowe z ciemniejszymi punktami i paskami[6].
Odwłok samca ma boki prawie równoległe, u samic zaś jest owalnie rozszerzony. Wierzch odwłoka jest ciemnobrązowy lub czarny z dwoma podłużnymi, wąskim paskami środkowymi oraz listewkami brzeżnymi barwy żółtawej lub czerwonawej[6]. Grzbietową stronę odwłoka porastają krótkie złociste włoski[7]. Listewki brzeżne są od spodu wygraniczone bruzdami i nie są ku górze podniesione. Na sternitach nie występują połyskujące się kropki[6].
Ekologia i występowanie
Owad ten zasiedla łąki, torfowiska, polany, zarośla i pobrzeża lasów[9][6][1]. Wybiera stanowiska o wilgotności od średniej do wysokiej[9], o obfitej roślinności zdominowanej przez wiechlinowate, ciborowate czy sitowate. Preferuje chłodniejszy mikroklimat niż większość zażartkowatych i w Europie ma cechy gatunku borealno-górskiego[8]. Na północy zasięgu występuje pospolicie na nizinach, na południu zaś częstszy jest w górach[6]. W Alpach dochodzi do rzędnych 2200 m n.p.m.[8]
Zarówno larwy, jak i postacie dorosłe są polifagicznymi drapieżnikami[9][8]. Polują na drobne bezkręgowce o miękkim oskórku[1], często na piewiki[9][8].
Składane latem do tkanek dolnych części źdźbeł traw i turzyc jaja stanowią stadium zimujące[7][9][8]. Larwy klują się w maju i obserwować je można do lipca[9][8], sierpnia, a czasem nawet września[7]. Stadia larwalne są cztery. Postacie dorosłe widuje się od czerwca lub lipca, a szczyt ich aktywności ma miejsce od lipca do końca sierpnia[9]. Przeżywają do października[9][8][1], przy czym jesienią widuje się już tylko samice[8].
Rozprzestrzenienie
Gatunek holarktyczny, należący do pacyficzno-atlantyckiego elementu faunistycznego[9].
W Europie znany jest z Hiszpanii, Andory, Irlandii, Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, Holandii, Luksemburga, Niemiec, Szwajcarii, Liechtensteinu, Austrii, Włoch, Danii, Szwecji, Norwegii, Finlandii, Estonii, Łotwy, Litwy, Polski, Czech, Słowacji, Węgier, Białorusi, Ukrainy, Rumunii, Bułgarii, Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny, Serbii, Czarnogóry, Macedonii Północnej oraz europejskiej części Rosji. W Azji podawany jest z syberyjskiej i dalekowschodniej części Rosji, Gruzji, Armenii, anatolijskiej części Turcji, Kazachstanu, Kirgistanu, Iranu, Mongolii, północnych Chin, Korei i Japonii[10].
W nearktycznej Ameryce Północnej wykazany został z Grenlandii, Alaski i Kanady[10]. Na Grenlandii jest jedynym zażartkowatym i występuje wyłącznie w okolicach dawnego osadnictwa wikingów, stąd nie wyklucza się, że został tam przez nich zawleczony we wczesnym średniowieczu[11].
Przypisy
- 1 2 3 4 Nabis flavomarginatus – Zażartka dwupasa. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2025-08-14].
- ↑ H. Scholtz, Prodromus zu einer Rhynchoten-Fauna von Schlesien. I, [w:] Übersicht der Arbeiten und Veränderungen der Schlesischen Gesellschaft für Vaterländische Kultur., 1847, s. 104-164.
- ↑ Berend Aukema (red.): Nabis (Nabicula) flavomarginatus Scholtz, 1847 – Taxonomy and synonyms. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-14].
- ↑ P. Benedek. Kalmanius, a new genus of the subfamily Nabinae (Heteroptera: Nabidae). „Acta Zoologica Academiae Scientiarum Hungaricae”. 14 (1968), s. 295-300, 1969.
- 1 2 Berend Aukema (red.): Subgenus Nabicula Kirby, 1837. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-14].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 Alicja Cmoluchowa: Klucze do oznaczania owadów Polski. T. XVIII: Pluskwiaki różnoskrzydłe - Heteroptera. Cz. zeszyt 7: Nabidae, Reduviidae, Phymatidae. Wrocław: PWN, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1978. ISBN 83-88518-20-8.
- 1 2 3 4 Nabis flavomarginatus. Broad Damsel Bug. [w:] British Bugs. An online identification guide to UK Hemiptera [on-line]. [dostęp 2025-08-14].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ekkehard Wachmann, Albert Melber, Jürgen Deckert: Wanzen. Band 1: Cimicomorpha: Dipsocoromorpha, Nepomorpha, Gerromorpha, Leptopodomorpha, Cimicomorpha (Teil 1) (= Die Tierwelt Deutschlands und der angrenzenden Meeresteile nach ihren Merkmalen und nach ihrer Lebensweise. 77. Teil). Goecke & Evers, Keltern, 2006, s. 160. ISBN 3-931374-49-1.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Grzegorz Gierlasiński, Barbara Lis, Natalia Kaszyca-Taszakowska, Artur Taszakowski, Damsel bugs (Hemiptera: Heteroptera: Nabidae) of Poland: identification key, distribution and bionomy, „Monographs of the Upper Silesian Museum”, 17, 2020, DOI: 10.5281/zenodo.4159311.
- 1 2 Berend Aukema (red.): Nabis (Nabicula) flavomarginatus Scholtz, 1847 – Distribution. [w:] Catalogue of Palearctic Heteroptera [on-line]. Naturalis Biodiversity Center. [dostęp 2025-08-14].
- ↑ Jens Böcher, Heteroptera (True Bugs), [w:] Jens Böcher, Niels P. Kristensen, Thomas Pape, Lars Vilhelmsen, The Greenland Entomofauna: An Identification Manual of Insects, Spiders and their Allies, Brill Scientific Publishers, 2015, ISBN 978-90-04-26105-1.