Zamek Zbirohy

Zamek Zbirohy

nr rej. 25219/5-48
Fragment ruin
Państwo	Czechy
Miejscowość	Zbirohy
Styl architektoniczny	gotyk
Ukończenie budowy	przed 1390
Położenie na mapie kraju libereckiego Zamek Zbirohy
Położenie na mapie Czech Zamek Zbirohy
50°37′25,32″N 15°11′26,52″E/50,623700 15,190700

Zamek Zbirohy – zabytkowe ruiny średniowiecznego zamku położonego na skalistym wzgórzu nad doliną rzeki Izery, pomiędzy miastami Turnov i Malá Skála.

Zbudowany w XIV wieku, stanowi przykład arystokratycznej architektury obronnej z okresu panowania króla Wacława IV. Jego historia i architektura odzwierciedlają charakterystyczne tendencje w rozwoju czeskich zamków późnośredniowiecznych, łączące funkcje obronne z dążeniem do komfortowego bytowania.

Zamek został wzniesiony przed 1390, kiedy to jako własność Markvarta z Vartenberka został zdobyty przez wojska królewskie. Markvart, prowadzący od lat 80. XIV wieku spory z miastami łużyckimi oraz napadający na kupców, naraził się królowi Wacławowi IV. Po nieudanych próbach pojednania, władca nakazał zajęcie jego siedzib, w tym Zbirohu. Po konfiskacie majątku, na zamku osadzono królewskiego burgrabiego, co poświadczają źródła z 1392. Markvart, wypuszczony z więzienia w tym samym roku, zmarł wkrótce potem^[1][2][3].

W okresie wojen husyckich zamek należał do Otto von Bergowa, który opowiedział się po stronie katolickiej. Zbiroh nie odegrał większej roli w konfliktach, choć prawdopodobnie został odbudowany po zniszczeniach z końca XIV wieku. W 1442 lub 1447 zamek został zdobyty i zniszczony jako siedziba band rabusiów. Od 1458 opisywany był jako niezamieszkana ruina. W 1538 i 1543 ponownie potwierdzono jego opuszczenie, mimo ewentualnych napraw przeprowadzonych w 1463 przez Hynka z Valdštejna. W 1613, podczas kasacji majątku, zamek przypadł Janowi Jerzemu Vartenberkowi^[1][2][3].

Zamek zbudowano na wąskim, stromym skalistym cyplu w zakolu rzeki Izery, na wysokości około 450 metrów n.p.m. Jego układ był nieregularny, czteroczęściowy, dostosowany do ukształtowania terenu. Składał się z podzamcza lub zewnętrznych obwarowań, prawdopodobnie drewnianych, oddzielonych od rdzenia zamku skalną fosą. Centralną część stanowiła czworoboczna wieża o wymiarach 8 x 4,5 metra, kontrolująca drogę wjazdową. Na najwyższym skalnym bloku wznosił się zamek górny, składający się z dwóch podpiwniczonych budynków mieszkalnych, usytuowanych po przeciwnych stronach dziedzińca. Piwnice wschodniego skrzydła wykorzystywały naturalne formacje skalne, a zachodnie skrzydło zakończone było okrągłym murem w formie baszty. Na dziedzińcu znajdował się czworoboczny zbiornik na wodę deszczową, a od południa zamek otaczał zewnętrzny mur parchamu, przez który prowadził wjazd na górny dziedziniec^[1][2][3].