Zamek w Tucholi

Zamek w Tucholi
Ilustracja
Budynek Urzędu Miejskiego w Tucholi stojący w miejscu zamku
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Miejscowość

Tuchola

Adres

Plac Zamkowy, ul. Szkolna

Typ budynku

zamek krzyżacki

Styl architektoniczny

gotyk

Rozpoczęcie budowy

ok. 1335

Ukończenie budowy

przed 1356

Zniszczono

po 1781

Pierwszy właściciel

Zakon krzyżacki

Kolejni właściciele

Janusz Brzozogłowy, starostowie tucholscy

Położenie na mapie Tucholi
Mapa konturowa Tucholi, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Zamek w Tucholi”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Zamek w Tucholi”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Zamek w Tucholi”
Położenie na mapie powiatu tucholskiego
Mapa konturowa powiatu tucholskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Zamek w Tucholi”
Położenie na mapie gminy Tuchola
Mapa konturowa gminy Tuchola, na dole znajduje się punkt z opisem „Zamek w Tucholi”
Ziemia53°35′16″N 17°51′22″E/53,587778 17,856111

Zamek w Tucholi – nieistniejący krzyżacki zamek komturski w Tucholi, siedziba komturii tucholskiej.

Historia

Chorągiew komturii tucholskiej w Banderia Prutenorum

W miejscu zamku znajdowała się wzmiankowana w 1307 r. warownia należąca do Władysława Łokietka, spalona przez Krzyżaków w 1308 r. Następnie zamek posiadał ród Święców, którzy w 1330 r. przekazali ją Krzyżakom[1]. W Tucholi utworzono samodzielną komturię, a w 1346 r. wielki mistrz Heinrich Dusemer von Arfberg lokował miasto na prawie chełmińskim[2]. Przypuszczalnie budowę ceglanego zamku rozpoczęto w dekadzie po utworzeniu komturii w 1330 roku, a zakończono przed 1356 r., kiedy to obniżono rangę Tucholi do prokuratorstwa[3].

W lipcu 1410 r. zamek został opanowany przez wojska polskie dowodzone przez Janusza Brzozogłowego i długo bronił się przed Krzyżakami, którzy ostatecznie go odbili 11 października. W 1433 roku obsadzony przez Krzyżaków zamek nieskutecznie próbowali zdobyć Polacy i czescy husyci[4].

W lutym 1454 r. zamek wraz z miastem poddał się wojskom polskim i gdańskim pod dowództwem Jana Maydenburga, a po II pokoju toruńskim stał się siedzibą polskich starostów[1]. W latach 1655-1656 i 1659 był zajęty przez wojska szwedzkie. W 1664 roku wzmiankowana była "wieża wielka" i trzy narożne wieżyczki[4]. Zamek został rozebrany po pożarze Tucholi w 1781 r. w celu pozyskania materiałów budowlanych na odbudowę miasta. Z czasem na terenie zamczyska powstała nowa zabudowa, która wchłonęła pozostałości średniowiecznych murów[2]. W latach 1969-1982 prowadzono w miejscu zamku badania archeologiczne, ale były one prowadzone dyletancko[4].

Architektura

Zamek znajdował się w zachodniej części miasta, nad strugą Kicz i dużym stawem młyńskim. Jego umocnienia przylegały do murów miejskich. Składał się z zamku wysokiego i dwóch przedzamczy. Założenie zamkowe zostało rozpoznane w niewielkim stopniu i jego szczegółowa rekonstrukcja nie jest możliwa. Na podstawie lustracji z 1565 r. i wyników fragmentarycznych badań archeologicznych uważa się, że zamek wysoki założony był na planie czworoboku o wymiarach 48x23m i zabudowanych tylko dwóch skrzydłach. W wyższym skrzydle południowym znajdował się kościół oraz pomieszczenie reprezentacyjne. W drugim skrzydle, prawdopodobnie zachodnim, znajdowały się refektarz i kapitularz. Pozostałe boki zamykały drewniane ganki obronne. Być może istniało też wąskie trzecie skrzydło, a w narożach umiejscowione były wieże[5]. Według alternatywnej teorii zamek wysoki miał tylko jedno skrzydło o wymiarach 36x10m[6]. Zamek posiadał gdanisko w formie wieży[4].

Stan zachowania

W miejscu dawnego zamku wysokiego znajduje się Szkoła Podstawowa nr 1 (ul. Szkolna 4), w której zachowały się piwnice, pierwotnie ze sklepieniami kolebkowymi i krzyżowo-żebrowymi. Mur z dwoma otworami szczelinowymi znajduje się w piwnicy budynku przy ul. Szkolnej 3. W Urzędzie Miejskim (pl. Zamkowy 1) zachowały się dwie piwnice oraz wyeksponowany na parterze fragment muru kamiennego[4]. W Tucholskim Ośrodku Kultury (pl. Zamkowy 8) znajdują się odsłonięte mury budynku przedzamcza, przypuszczalnie spichlerza[7].

Przypisy

  1. 1 2 Guerquin 1984 ↓, s. 312.
  2. 1 2 Kajzer, Kołodziejski i Salm 2001 ↓, s. 505.
  3. ↑ Torbus 2023 ↓, s. 585-586.
  4. 1 2 3 4 5 Tomasz Torbus, Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach. Część 2: Katalog, Gdańsk: słowo/obraz terytoria : Fundacja Terytoria Książki, 2023, s. 583-585, ISBN 978-83-7453-216-7 [dostęp 2025-08-13] (pol.).
  5. ↑ Torbus 2014 ↓, s. 232-234.
  6. ↑ Janusz Michalew: Tuchola – zamek krzyżacki Tuchel. medievalheritage.eu. [dostęp 2025-04-13].
  7. ↑ Torbus 2023 ↓, s. 585.

Bibliografia

  • Bohdan Guerquin: Zamki w Polsce. Warszawa: Arkady, 1984. ISBN 83-213-3239-0.
  • Leszek Kajzer, Stanisław Kołodziejski, Jan Salm: Leksykon zamków w Polsce. Warszawa: Arkady, 2001. ISBN 978-83-213-4158-3.
  • Tomasz Torbus: Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach. Cz. I. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2014. ISBN 978-83-7908-002-1.
  • Tomasz Torbus: Zamki konwentualne państwa krzyżackiego w Prusach. Cz. II: Katalog. Gdańsk: słowo/obraz terytoria, 2023. ISBN 978-83-7453-216-7.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.