Zarębek

Zarębek – dawna jednostka osadnicza powstająca w lesie, z dala od już zabudowanych terenów. Zarębki początkowo oznaczały po prostu polanę otrzymaną najczęściej przez wyrąb, czasami przez cyrhlenie, na której zakładano pastwisko lub pole. Z czasem, gdy właściciel pobudował na niej chałupę i inne zabudowania, zarębkiem określano całe uzyskane w ten sposób gospodarstwo chłopskie. Z czasem, w wyniku rozrastania się, niektóre z zarębków łączyły się z najbliższą wsią, czasami jednak ukształtowanie terenu to uniemożliwiało i nadal istnieją zarębki znajdujące się na polanach, z dala od zabudowanych terenów^[1].

Powstawanie zarębków było szczególnie charakterystyczne dla osadnictwa w Karpatach. Tam, obok wsi rolnych, powstawały często "na surowym korzeniu" całe wsie zarębne. Rzadko zdarzały się wsie o strukturach mieszanych. Tak np. na Żywiecczyznie, jak notował na początku XVIII w. „Dziejopisie Żywieckim” wójt żywiecki Andrzej Komoniecki, na 44 jednostki osadnicze było 19 wsi rolnych, 23 wsie zarębne i tylko 2 o osadnictwie mieszanym^[2]. Nowi zarębnicy byli zwykle na kilka-kilkanaście lat zwalniani z wszelkich obciążeń na rzecz pana, a później opłaty te bywały z reguły znacząco niższe niż w przypadku wsi rolnych. Same zarębki były jednocześnie jednostkami obliczeniowymi dla opłat wnoszonych przez ich użytkowników władzy feudalnej czy kościołowi.

Nazwy zarębek zachowały się tutaj licznie w nazwach przysiółków wielu miejscowości. Wiele oddalonych od wsi i położonych wysoko w górach zarębków znajduje się np. w miejscowościach Piwniczna-Zdrój czy Zawoja^[1][3]. W Łopusznej znajdują się trzy Zarębki: Wyżni, Średni, Niżni^[4][5].