Zbigniew Orzechowski

Zbigniew Orzechowski
„Dobrzański”
Ilustracja
rotmistrz rotmistrz
Data i miejsce urodzenia

23 czerwca 1893
Lwów

Data i miejsce śmierci

20 lipca 1942
KL Auschwitz

Przebieg służby
Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia
Krzyż Niepodległości Medal Zasługi Wojskowej „Signum Laudis” z Mieczami Medal Waleczności (Austro-Węgry)
Zb. Orzechowski, więzień KL Auschwitz

Zbigniew Orzechowski (ur. 23 czerwca 1893 we Lwowie, zm. 20 lipca 1942 w KL Auschwitz) – rotmistrz Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy.

Życiorys

Syn Tadeusza i Jadwigi z Kamieńskich, urodzony 23 czerwca 1893 we Lwowie[1][2][3]. W czasie I wojny światowej walczył w szeregach cesarsko-królewskiej Obrony Krajowej. Jego oddziałem macierzystym był 1 pułk ułanów Obrony Krajowej, który w 1917 został przemianowany na 1 pułk strzelców konnych[4][5]. Na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 stycznia 1916[6][7].

Od 3 do 22 listopada 1918 wziął udział w obronie Lwowa, dowodząc pociągiem pancernym, który pierwotnie otrzymał nazwę „Lwowianin”, a później został przemianowany na „Pepetrójkę” i ostatecznie „Lis-Kula”[8][9][10]. Wyróżnił się 21 listopada w walce o wieś i stację kolejową Sichów, 21 grudnia 1918 w zdobyciu stacji kolej. Brzuchowice, 1 stycznia 1919 w uwolnieniu załogi stacji kolej. Mszana i 4 stycznia w walce o Sądową Wisznię oraz szeregu potyczkach stoczonych do końca wojny z Ukraińcami[11]. Za te czyny był przedstawiony przez pułkownika Czesława Mączyńskiego do odznaczenia Orderem Virtuti Militari[11]. 10 lipca 1919 został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłej armii austro-węgierskiej, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia porucznika ze starszeństwem od dnia 1 maja 1918, zaliczony do I Rezerwy armii z jednoczesnym powołaniem do czynnej służby na czas wojny aż do demobilizacji i przydzielony do poc. panc. "„Lis Kula”[12]. W 1920, w czasie wojny z bolszewikami, pełnił służbę w Szefostwie Lotnictwa 6 Armii na stanowiskach adiutanta i oficera łączności, a później w dowództwie III dywizjonu Lotniczego na stanowisku oficera łącznikowego[13]. 27 sierpnia 1920 został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 w stopniu rotmistrza, w kawalerii, w grupie oficerów byłej armii austro-węgierskiej[14].

W 1922 został zdemobilizowany i przydzielony w rezerwie do 9 pułku ułanów[15][16][17][18]. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu rotmistrza ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 202. lokatą w korpusie oficerów jazdy (od 1924 – kawalerii)[19][20]. W 1934 posiadał przydział w rezerwie do 14 pułku ułanów we Lwowie i pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Lwów Miasto[21].

Po zwolnieniu z wojska ukończył studia prawnicze, uzyskując magisterium[3][1]. Mieszkał we Lwowie przy ul. Zyblikiewicza 26[1]. Pracował jako przemysłowiec[1][2].

W czasie okupacji niemieckiej mieszkał w Gorlicach[22]. W grudniu 1939 r. w Gorlicach powstał obwód organizacji konspiracyjnej Związku Walki Zbrojnej, była to komenda Obwodu Gorlice ZWZ o kryptonimie „Gawron”. Komendantem został mianowany oficer kawalerii rtm. Marian Waldeck ps. „Kątski”, jego zastępcą został rtm. Zbigniew Orzechowski ps. „Dobrzański”, adiutantami komendanta zostali: Stanisława Groblewska ps. „Joanna” oraz pchor. Bolesław Koryga ps. „Orlik”. Żona Zbigniewa Orzechowskiego Maria Groblewska-Orzechowska ps. „Maria” pełniła funkcję łączniczki[23][a].

W lipcu 1941 roku Gestapo dokonało aresztowania członków organizacji, w tym komendanta obwodu rtm. Mariana Waldecka oraz Zbigniewa Orzechowskiego. Po przesłuchaniach i torturach w Gestapo w Jaśle wszystkich uwięzionych z terenu gorlickiego ZWZ przewieziono 2 maja 1942 do więzienia w Tarnowie[24].

30 marca 1942 transportem Sipo/SD z dystryktu krakowskiego przybył do obozu koncentracyjnego Auschwitz, gdzie otrzymał numer więźnia 27 508. 12 czerwca 1942 do rodziny w Bystrzycy Szymbarskiej dotarł z Auschwitz gryps od Orzechowskiego, w którym napisał, że jest bardzo słaby, ma opuchnięte nogi i prosi o przysłanie paczki z żywnością.

Zbigniew Orzechowski zmarł 20 lipca 1942[25][22][2], 16 sierpnia rodzina Groblewskich otrzymała wiadomość, że komendant Marian Werner został rozstrzelany, Zbigniew Orzechowski zmarł z wycieńczenia[24].

Ordery i odznaczenia

Twórczość

  • „Lwowski pociąg pancerny 3 («Pepetrójka»)”, Lwów 1936[29].

Uwagi

  1. ↑ Maria Orzechowska-Groblewska jest autorką książki pt. „Konspirowały i walczyły”, w której jeden rozdział „Z pamiętnika Joanny” napisała na podstawie pamiętnika swojej siostry Stanisławy Groblewskiej

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-12].
  2. 1 2 3 Zbigniew Orzechowski (1893–1942). Fundacja Obchodów 100 Rocznicy Odzyskania Przez Polskę Niepodległości. [dostęp 2026-01-12].
  3. 1 2 Wawrzkowicz i Klink 1939 ↓, s. 274.
  4. ↑ Ranglisten 1916 ↓, s. 133, jako Klusik-Orzechowski.
  5. 1 2 3 Ranglisten 1918 ↓, s. 424.
  6. ↑ Ranglisten 1916 ↓, s. 133.
  7. ↑ Ranglisten 1918 ↓, s. 413.
  8. ↑ Wawrzkowicz i Klink 1939 ↓, s. 255, 273–274.
  9. ↑ Mączyński 1921 ↓, s. 145.
  10. ↑ Madeyski 1928 ↓, s. 1271, 1273.
  11. 1 2 Orzechowski Zbigniew. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.94-9116 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-12].
  12. ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 78 z 19 lipca 1919, poz. 2585, 2604.
  13. ↑ Tuliński 2020 ↓, s. 778, 784, 809.
  14. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 33 z 1 września 1920, s. 793.
  15. ↑ Trzecia lista 1922 ↓, s. 16.
  16. ↑ Spis oficerów rezerwy 1922 ↓, s. 208.
  17. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 618.
  18. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 559.
  19. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 697.
  20. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 619.
  21. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 118, 595.
  22. 1 2 Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. [dostęp 2026-01-12].
  23. ↑ Groblewska-Orzechowska 1977 ↓, s. 61.
  24. 1 2 Groblewska-Orzechowska 1977 ↓, s. 79.
  25. ↑ Orzechowski Zbigniew. Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. [dostęp 2026-01-12].
  26. ↑ M.P. z 1933 r. Nr 255, poz. 273 (ISAP)
  27. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-12].
  28. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 11 listopada 1933, s. 297.
  29. ↑ Orzechowski 1936 ↓, s. 113–117.

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.