Zbigniew Tokarski

Zbigniew Tokarski

Data i miejsce urodzenia	14 czerwca 1906 Żydaczów
Data i miejsce śmierci	22 lutego 1992 Warszawa
Zawód, zajęcie	inżynier, nauczyciel akademicki, działacz państwowy
Alma Mater	Politechnika Lwowska
Stanowisko	wiceminister hutnictwa (1953–1957), wiceminister przemysłu ciężkiego (1957–1958), wiceprezes Centralnego Urzędu Geologii (1959–1971)
Partia	PZPR
Odznaczenia

Zbigniew Michał Tokarski (ur. 14 czerwca 1906 w Żydaczowie, zm. 22 lutego 1992 w Warszawie^[1]) – polski inżynier chemik i materiałoznawca, działacz państwowy, profesor nauk technicznych, specjalista w zakresie ceramiki i geochemii. Podsekretarz stanu w Ministerstwie Hutnictwa (1953–1957), Ministerstwie Przemysłu Ciężkiego (1957–1958), wiceprezes Centralnego Urzędu Geologii (1959–1971).

Pochodził z rodziny inteligenckiej. Uczestniczył jako kurier Miejskiej Straży Obywatelskiej we Lwowie w wojnie polsko-ukraińskiej oraz jako wartownik Ochotniczej Legii Obywatelskiej w wojnie polsko-bolszewickiej. Uczył się w gimnazjach we Lwowie i Brodach, zdając w 1924 maturę. W 1934 uzyskał stopień magistra inżyniera chemika na Politechnice Lwowskiej. Pracował jako asystent Katedrze Mineralogii i Petrografii Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (od 1929) i Ceramicznej Stacji Doświadczalnej Politechniki Lwowskiej (1934–1941). Uczestniczył w badaniach nad złożami mineralnymi na terenie dzisiejszej Ukrainy oraz ziemi świętokrzyskiej. W okresie okupacji niemieckiej zajął się handlem, a od 1942 do 1943 był referentem w Izbie Handlowo-Przemysłowej^[2].

Przeniósł się w 1944 na tereny Polski. Od 1944 do 1946 dyrektor techniczny Fabryki Porcelany w Ćmielowie, następnie od 1946 do 1949 kierownik Wydziału Ceramicznego w Hutniczym Instytucie Badawczym w Gliwicach, a od 1949 dyrektor techniczny Zakładów Materiałów Ogniotrwałych w Gliwicach (od 1950 Centralnego Zarządu Przemysłu Materiałów Ogniotrwałych)^[2]. Wstąpił do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej Zajmował stanowisko podsekretarza stanu w Ministerstwo Hutnictwa (luty 1952 – marzec 1957)^[3] i Ministerstwie Przemysłu Ciężkiego (marzec 1957 – kwiecień 1958)^[4]. Od stycznia 1959 do przejścia na emeryturę w lutym 1971 wiceprezes Centralnego Urzędu Geologii^[5].

Równoczesnie kontynuował karierę naukową. Od 1948 do 1958 zorganizował i kierował Katedrą Ceramiki na Wydziale Chemicznym Politechniki Wrocławskiej, od 1954 do 1955 wykładał tę tematykę również na Politechnice Śląskiej. W latach 1958–1973 związany z Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie, do 1971 roku kierował Katedrą Technologii Ceramiki Materiałów Budowlanych na Wydziale Ceramicznym AGH^[1]. W 1954 uzyskał tytuł docenta na Politechnice Wrocławskiej. 12 września 1962 otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1971 został profesorem zwyczajnym. Został autorem ponad 100 publikacji naukowych, w tym 8 książek i co najmniej 3 podręczników, dotyczących surowców mineralnych, technologii ich uzdatniania oraz wytwarzania materiałów. Wypromował 15 doktorów. Przebywał z wizytami naukowymi w Wielkiej Brytanii, Czechosłowacji, Węgier, Mongolii, ZSRR i NRD^[2].

Członek Związku Inżynierów Chemików (1935–1939), Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Hutnictwa, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Górnictwa, Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Przemysłu Materiałów Budowlanych Polskiego Towarzystwa Archeologicznego i Numizmatycznego, a także członkiem Polskiego Związku Łowieckiego i prezydium Związku Zawodowego Hutników. Został członkiem Rady Głównej Naczelnej Organizacji Technicznej i Komitetu Kuratorskiego dla Spraw Wyższych Uczelni. Zasiadał w radach naukowych m.in. Instytutu Materiałów Ogniotrwałych, Instytutu Geologicznego, Międzyresortowego Instytutu Materiałów Budowlanych i Ogniotrwałych, Instytutu Przemysłu Szkła i Ceramiki, Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Techniki Geologicznej i Centralnego Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Przemysłu Kamienia Budowlanego^[2].

Został pochowany na cmentarzu w Wilanowie^[2].

Odznaczony Krzyżem Komandorskim i Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi (1948)^[6], Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Orderem Sztandaru Pracy I i II klasy, Złotą Odznaką Honorową „Zasłużony dla Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych” oraz Srebrnym Medalem Czechosłowackiego Towarzystwa ds. Kontaktów Międzynarodowych. Otrzymał Odznakę Nagrody Państwowej II stopnia w 1951 (Sekcja Przemysłu Ciężkiego)^[7] oraz 1955^[8]. Wyróżniany także nagrodami branżowymi (m.in. PTAiN, NOT, SITPMB, SITHut., SITGórn.)^[2].

• Aleksander Kochański: Polska 1944–1991. Informator historyczny. Struktury i ludzie. T. 1. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2022. ISBN 978-83-8229-465-1. [dostęp 2024-08-27].
• Aleksander Kochański: Polska 1944–1991. Informator historyczny. Struktury i ludzie. T. 2. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2022. ISBN 978-83-8229-465-1. [dostęp 2024-08-27].
• Prof. zw. mgr inż. Zbigniew Tokarski, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2024-08-27] .