Zdzisław Rauszer

Zdzisław Rauszer

Data i miejsce urodzenia	16 czerwca 1877 Warszawa
Data i miejsce śmierci	20 października 1952 Warszawa
Miejsce spoczynku	cmentarz Powązkowski w Warszawie
Zawód, zajęcie	metrolog
Pracodawca	Główny Urząd Miar
Odznaczenia

Zdzisław Erazm Rauszer (ur. 15 czerwca 1877 w Warszawie, zm. 20 października 1952 w Warszawie), polski metrolog, działacz państwowy, dyrektor Głównego Urzędu Miar, członek Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.

Uczęszczał do gimnazjum realnego w Warszawie, w latach 1896–1903 studiował mechanikę i technologię w Instytucie Technologicznym w Petersburgu^[1]. Podczas studiów należał do kółka samokształceniowego o profilu narodowym^[1]. Następnie w latach 1903-1909 uczył mechaniki cieplnej i budowy parowozów w Technicznej Szkole Kolejowej Drogi :Żelaznej Warszawsko-Wiedeńskiej w Warszawie^[2]. Od 1903 był wydawcą pisma "Kolejarz". Współorganizował strajk szkolny w Królestwie Polskim (1905)^[2].

Od 1909 był asystentem w sekcji pomiarów długości kierowanej przez Fiodora Iwanowicza Blumbacha w Głównej Izbie Wag i Miar w Petersburgu, gdzie zdobył duże doświadczenie w zakresie metrologii^[2]. Gdy podczas I wojny światowej władze rosyjskie ewakuowały warszawski Urząd Miar w 1915 powrócił przez Szwecję do Warszawy, gdzie zorganizował Urząd Miar miasta stołecznego Warszawy i stanął na jego czele. Przez trzy lata (1916-1919) wykładał także mechanikę cieplną i zasady budowy parowozów w Technicznej Szkole Kolejowej w Warszawie. W 1919 Urząd Miar miasta stołecznego Warszawy przekształcono w Główny Urząd Miar, którego dyrektorem Rauszer pozostał aż do 1940 roku. Zorganizował w Głównym Urzędzie Miar laboratoria badawcze, warsztaty mechaniki precyzyjnej oraz bibliotekę metrologiczną, przygotował do pracy zawodowej wielu metrologów. Przyczynił się do przystąpienia Polski do Międzynarodowej Konwencji Metrologicznej (1925). Brał udział w Centralnych Konferencjach Miar (1927, 1933, 1948).30 czerwca 1936 otrzymał doktorat honoris causa Politechniki Lwowskiej^[3].

Podczas okupacji niemieckiej pełnił funkcję kierownika byłego GUM-u w Generalnym Gubernatorstwie (Eichverwaltung im GG) w Warszawie, gdzie starał się chronić personel polski przed restrykcjami okupanta, a także dopomagać w pracach konspiracyjnych^[2]. Na stanowisko dyrektora Głównego Urzędu Miar powrócił po II wojnie światowej i pełnił tę funkcję do 1949. W latach 1949-1951 był p.o. kierownika Zakładu Słownictwa Technicznego w Polskim Komitecie Normalizacyjnym w Warszawie.

W 1951 został powołany na członka zwyczajnego Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, od 1950 brał udział w pracach Komisji Nauk Technicznych PAU. Był członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Fizycznego (1919), prezesem Komitetu dla Opracowania Międzynarodowej Konwencji Metrologii Prawnej (1937-1950), członkiem Instytutu Naukowego Organizacji i Kierownictwa oraz Międzynarodowego Komitetu Miar.

Był uznanym znawcą metrologii historycznej, metrologii prawnej oraz słownictwa mierniczego. Badał m.in. system metryczny Królestwa Polskiego. W pracy Zasady prawodawstwa miar w Polsce i ich związek z potrzebami techniki (1917) uznał jednolitość miar za jedną z podstaw rozwoju polskiego przemysłu i techniki. Był autorem projektu ustawy o miarach w Polsce (1918), wprowadzonej w życie w 1919. Pracował nad ujednoliceniem polskiego słownictwa mierniczego. Ogłosił wiele prac, m.in.:

• Jednostki miar używanych w Królestwie Kongresowym w dobie poprzedzającej wydanie dekretu o miarach z dnia 8 lutego 1919, "Miesięcznik Statystyczny”, zeszyt 1-3, 1920, p. 76-78
• Wprowadzenie systemu metrycznego w Królestwie Polskim, Warszawa 1922,
• Rzut oka na rozwój polskiej legalizacji miar „Przemysł i Handel”, R. VII, nr 42, 1926, s. 1261-1264.
• Pierwsze dziesięciolecia polskiej administracji miar i narzędzi mierniczych, odbitka „Przegląd Techniczny”, Warszawa 1929.
• La progres du systeme metrique en Pologne, Varsovie 1929
• Legalizacja wag w rolnictwie odbitka zeszytów Nr. 33-35 „Gazety Rolniczej" z: 1930 r, Warszawa 1930
• Błędy i poprawki narzędzi mierniczych odbitka nr 18-19 „Przeglądu Technicznego” z 1933, Warszawa 1933 (wyd. 2, Bytom 1949)
• Die eindeutige Bestimmung der Fehlbegriffs der Nessinstrumenten, Warschau 1936
• Mierzenie pod względem prawnym Warszawa 1939

Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim (kwatera c-11-2)^[4].

Był synem Juliana (notariusza) i Julii z Fijałkowskich. Był dwukrotnie żonaty: po raz pierwszy ożenił się w 1905 z Cecylią z Olszewskich, która zginęła w obozie koncentracyjnym KL Auschwitz. Mieli dzieci syna Kazimierza (1906-1968) Bogusława (1907– ?) oraz córkę Kalinę (1914-1944), zamężną Stypińską. Powtórnie ożenił się z Agnieszką Józefą z Misztalów^[2][5].

• Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (31 grudnia 1923)^[6]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1928)^[7]
• Medal I Konferencji Metrologii Prawnej (Paryż 1937)^[8]

• Jan Piotrowski, Zdzisław Rauszer (1877-1952), "Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego" 1952 R.45, s.111-113.
• Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, opracowanie: Andrzej Śródka, Paweł Szczawiński, zeszyt 3: P-Z, Wrocław 1985
• Jerzy Kubiatowski, Rauszer Zdzisław Erazm, Polski Słownik Biograficzny, t. 30, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1987, s. 653-654
• Magdalena Klarner-Śniadowska, Barbara Piotrowska, Słownik biograficzny pracowników Głównego Urzędu Miar, wyd. 2, Warszawa 2019, biogram Rauszer Zdzisław Erazm, s. 155
• Andrzej Hantz, Zdzisław Erazm Rauszer ojciec polskiej metrologii (1877-1952), "Analityka. Nauka i praktyka", nr 4, 2013, s. 54-56