Zefir

Zefir
Ζέφυρος
bóg wiatru zachodniego
Ilustracja
Zefir z Erosami (fragment fresku pompejańskiego z I w. n.e., przedstawiającego gody Zefira i Chloris)
Występowanie

mitologia grecka

Atrybuty

skrzydła u ramion

Teren kultu

starożytna Grecja

Odpowiednik

Fawoniusz (rzymski)

Rodzina
Ojciec

Astrajos

Matka

Eos

Żona

Chloris

Rodzeństwo

Apeliotes,
Boreasz,
Euros,
Notos,
Kajkias,
Lips,
Skiron,
Fosforos (Hesperos)

Dzieci

Karpos,
Ksantos,
Balios

Wyobrażenie Zefira z ateńskiej Wieży Wiatrów

Zefir (gr. Ζέφυρος Zéphyros, łac. Zephyrus, Favonius) – w mitologii greckiej bóg i uosobienie wiatru zachodniego, utożsamiany z rzymskim Fawoniuszem[1][2][3].

W mitach

Uchodził za syna tytana Astrajosa i tytanidy Eos oraz za brata Fosforosa (Hesperosa; personifikacji planety Wenus)[a], niektórych gwiazd (personifikacji gwiazd)[b], Boreasza, Eurosa, Notosa, przypuszczalnie także Apeliotesa, Kajkiasa, Lipsa, Skirona (personifikacji wiatrów)[4][5][6]. Ze swą małżonką, nimfą Chloris, miał syna Karposa (gr. owoc), a z harpią Podarge – Ksantosa (Płowy) i Baliosa (Srokacz) – nieśmiertelne i szybkie jak wiatr konie Achillesa[3][7][8][9]. Według jednej z wersji miał z boginią Iris (uchodziła za jego kochankę lub żonę) syna Erosa albo Potosa[10][11].

Z zazdrości przyczynił się do śmierci Hiacynta (Hyakintos), syna króla spartańskiego. Rywalizując o względy pięknego młodzieńca z bogiem Apollinem[3][12][13], Zefir silnym podmuchem sprawił, że wyrzucony przez boga dysk trafił śmiertelnie w głowę królewicza[14].

Piękną Psyche porwał i przeniósł do siedziby zakochanego w niej Erosa[15].

Jego kult był rozpowszechniony wśród żeglarzy i rolników. Składano mu w ofierze czarnego barana i koguta[16]. Pauzaniasz wzmiankuje, że na „świętej drodze” wiodącej z Aten do Eleusis znajdował się ołtarz poświęcony Zefirowi (Wędrówki po Helladzie I 37,1)[17].

W sztuce przedstawiano go zwykle jako młodego mężczyznę z wielkimi skrzydłami u ramion, lekko odzianego (lub nagiego), z kwiatami, często z towarzyszącą mu nimfą Chloris.

Jego przedstawienia występują w greckim malarstwie wazowym i rzeźbie oraz w rzymskim malarstwie pompejańskim (np. malowidła w Casa del Naviglio)[c][3].

Od jego imienia pochodzi i współczesne określenie łagodnego i ciepłego wiatru – zefir (zefirek)[18][19].

Charakter i znaczenie

W starożytnej Grecji jego imię domyślnie oznaczało jedną ze stron świata[d][e][3], gdyż uosabiał łagodny, ciepły, wilgotny wiatr wiejący z zachodu[20][3][21].

Wiosną budził do życia przyrodę, w Grecji sprowadzając burze i ożywiające wegetację deszcze, a upalnym latem przynosił orzeźwiające ochłodzenie. Na śródziemnomorskim zachodzie rozpoczynał sezon korzystnej pogody, co dla żeglarzy oznaczało początek sezonu żeglugowego[22]. Trwał on przez lato, do października, kiedy kończył go czas złej pogody z silnymi sztormowymi wiatrami i zachmurzeniem ograniczającym niezbędną wtedy widoczność lądu i nieba[23].

Zobacz też

Uwagi

  1. ↑ Autorzy hellenistyczni identyfikowali Hesperosa z gwiazdą Fosforos.
  2. ↑ Z pominięciem gwiazd, w które zostali przemienieni niektórzy bohaterowie, stworzenia, istoty, obiekty, np. Kastor i Polideukes (Polluks), Plejady, Hiady.
  3. ↑ «Znaczek pocztowy z wizerunkiem Zefira». Zephyr. hellenica.de. [dostęp 2010-08-16]. (niem.).
  4. ↑ Tak umieszczony celowo na ateńskiej Wieży Wiatrów, w starożytności służącej jako wiatrowskaz i zegar miejski, gdzie każdy bok budowli ozdobiono reliefem wyobrażającym jedną z ośmiu greckich personifikacji wiatrów.
  5. ↑ «Zachodnia ściana Wieży Wiatrów ozdobiona wizerunkiem Zefira». Roman Agora and Tower of the Winds. stoa.org. [dostęp 2010-08-15]. (ang.).

Przypisy

  1. ↑ Arystoteles: Meteorologika. O świecie, Księga druga, Rozdział VI, s. 70–74: Róża wiatrów. pbi.edu.pl. [dostęp 2011-03-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-02-08)]. (pol.).
  2. ↑ Mała encyklopedia kultury antycznej A–Z. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1990, s. 794–795. ISBN 83-01-03529-3.
  3. 1 2 3 4 5 6 Vojtech Zamarovský: Bohovia a hrdinovia antických bájí. Bratislava: Perfekt a.s., 1998, s. 456. ISBN 80-8046-098-1. (słow.).
  4. ↑ Vojtech Zamarovský, op.cit., s. 72, 261, 456. ISBN 80-8046-098-1.
  5. ↑ Pierre Grimal: Słownik mitologii greckiej i rzymskiej. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008, s. 85. ISBN 83-04-04673-3.
  6. ↑ Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo, 2008, s. 94, ISBN 978-83-04-04673-3, OCLC 297685612.
  7. ↑ Homer: Iliada. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1968, s. 276.
  8. ↑ Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo, 2008, s. 293, ISBN 978-83-04-04673-3, OCLC 297685612.
  9. ↑ Aaron J. Atsma: Khloris. theoi.com. [dostęp 2010-08-15]. (ang.).
  10. ↑ Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo, 2008, s. 165, ISBN 978-83-04-04673-3, OCLC 297685612.
  11. ↑ Aaron J. Atsma: Iris. theoi.com. [dostęp 2009-08-13]. (ang.).
  12. ↑ Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo, 2008, s. 148, ISBN 978-83-04-04673-3, OCLC 297685612.
  13. ↑ Zygmunt Kubiak, Mitologia Greków i Rzymian, dz. cyt., s. 268. ISBN 83-7311-077-8.
  14. ↑ Krystyna Kreyser, Śladami mitów starożytnej Grecji i Rzymu, Warszawa: LSW, 1992, s. 74, ISBN 83-205-4167-0
  15. ↑ Pierre Grimal, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej, Wrocław [etc.]: Zakład Narodowy im. Ossolińskich. Wydawnictwo, 2008, s. 306, ISBN 978-83-04-04673-3, OCLC 297685612.
  16. ↑ Jan Parandowski: Mitologia. Wierzenia i podania Greków i Rzymian. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1989, s. 78–79. ISBN 83-210-0677-9.
  17. ↑ William Smith: A Dictionary of Greek and Roman biography and mythology: Zephyrus. perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-03]. (ang.).
  18. ↑ Zefir. sjp.pwn.pl. [dostęp 2010-08-14]. Cytat: „zefir 2. «ciepły, łagodny wiatr»”.
  19. ↑ zefir. swo.pwn.pl. [dostęp 2011-04-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-03)].
  20. ↑ Zygmunt Kubiak: Mitologia Greków i Rzymian. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 188–189. ISBN 83-7391-077-8.
  21. ↑ Michał Pietrzykowski: Mitologia starożytnej Grecji. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1979, s. 172–173. ISBN 83-221-0111-2.
  22. ↑ Władysław Kopaliński: Słownik eponimów, czyli wyrażeń odimiennych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 287.
  23. ↑ Lionel Casson: Starożytni żeglarze basenu Morza Śródziemnego. Warszawa: Iskry, 1965, s. 121, 241.

Literatura tematu

Linki zewnętrzne

  • Aaron J. Atsma: Zephyros. theoi.com. [dostęp 2010-08-14]. (ang.).
  • Carlos Parada: Winds. maicar.com. [dostęp 2010-08-14]. (ang.).
  • Zephyrus. mythindex.com. [dostęp 2010-08-16]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-06-24)]. (ang.).
  • Oskar Seyffert: Dictionary of Classical Antiquities, 1894, s. 703: Zephyrus. ancientlibrary.com. [dostęp 2010-11-26]. (ang.).
  • Harry Thurston Peck: Harper's Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Ventus. perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-04-12]. (ang.).
  • Harry Thurston Peck: Harper's Dictionary of Classical Antiquities, 1898: Zephyrus. perseus.tufts.edu. [dostęp 2012-05-04]. (ang.).
  • Henry George Liddell, Robert Scott: A Greek-English Lexicon: Ζέφυ^ρος. perseus.tufts.edu. [dostęp 2011-08-09]. (ang.).
  • Οι Αέρηδες. sundials.gr. [dostęp 2010-11-29]. (gr.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.