Zielko
Zielko – motyw roślinny charakterystyczny dla zdobnictwa regionu Puszczy Białej.
Historia
Ziele (zielko) występowało w formie papierowej symetrycznej wycinanki przypominającej gałązkę rośliny bądź drzewka zdobiącej ściany kurpiowskiej izby[1]. Zielkiem nazywano również ornament na haftowanych koszulach lnianych Kurpi Puszczy Białej. Motyw haftowany na płótnie ma symetrycznie rozłożone listki wyszywane ściegiem łańcuszkowym bądź łańcuszkiem kręconym, pomiędzy listkami wyszywany jest kwiat o łukowatej formie, utworzony z różnorodnej kompozycji ściegów kurpiowskich (dziobki, kulasiki, krzyżówka, scyciki, łapecki, ząbki, drabka, łańcuszek, stebnówka)[2]. Zielka razem z kółkami i półkółkami wyszywane na mankietach, kołnierzach i przyramkach tworzyły razem bogatą kompozycję wzorów. Do wyszywania na płótnie stosowano czerwone nici bawełniane, dodając gdzieniegdzie drobne akcenty czarnej nitki dla kontrastu i podbicia barw[3].
Zielka to również element haftu pojawiający się na tiulowych czepkach i tiulowych serwetach, wyszywany metodą przetykania białą nitką. Zielko na tiulu miało nieco inną formę wymuszoną strukturą tkaniny, na której haftowano a swoim kształtem przypominało kłosy zbóż i gałązek jodłowych[1][3].
Rozbudowany haft Puszczy Białej, stosowane bogactwo kompozycji, zestawienie motywów ornamentacyjnych był wynikiem inwencji twórczej kobiet bez naśladowania jakichkolwiek wzorów i nie miał analogii w polskiej sztuce ludowej[1].
Zielko jako motyw dekoracyjny pojawia się na polichromii kościoła w Pniewie[4][5][6][7].
17 maja 2022 hafciarstwo kurpiowskie z Puszczy Białej, w tym motyw zielka, zostało wpisane na krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego[8].
Galeria
Zielko na pocztówce (wycinanka Katarzyny Rudnickiej z Dąbrowy)
Zielko wielobarwne jako wycinanka Emilii Fornalskiej z Bartodziejów
Zielko jako wycinanka, zbiory Kuźni Kurpiowskiej w Pniewie
Zielko jako wycinanka – dekoracja wnętrza Kuźni Kurpiowskiej w Pniewie
Zielko jako motyw haftu białego
Zielko jako motyw haftu na tiulu
Zielko jako motyw haftu na tiulu
Zielko jako motyw haftu na tiulu
Zielka jako element haftu na koszuli
Zielko wyhaftowane na kołnierzu koszuli
Zielko na mankiecie koszuli
Zielko wyhaftowane na dżinsowej kurtce
Halina Witkowska we współczesnej koszuli z motywem zielka
Zielko jako motyw haftu na płótnie
Zielko jako motyw haftu na serwetce
Zielka jako część polichromii kościoła w Pniewie
Zielko w identyfikacji wizualnej Kuźni Kurpiowskiej w Pniewie
Filiżanka z motywem zielka w Kuźni Kurpiowskiej w Pniewie
Przypisy
- 1 2 3 Alicja Gorczyńska, Z szumu sosen Puszczy Białej, wyd. 1, Pułtusk: Aga Press Agencja Wydawniczo Reklamowa, 2008, s. 56, ISBN 978-83-926217-1-3 [dostęp 2024-10-14].
- ↑ Aleksander Błachowski, Hafty: polskie szycie, Tradycje i współczesność polskiej sztuki ludowej, Lublin–Toruń: Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 2004, s. 38–39, ISBN 978-83-89990-20-4 [dostęp 2024-10-14].
- 1 2 Sylwia Słojkowska-Affelska, Elżbieta Piskorz-Branekova, Strój Kurpiowski z Puszczy Białej, Stowarzyszenie „Puszcza Biała – Moja Mała Ojczyzna”, 2021, ISBN 978-83-65912-49-7 (pol. • ang.).
- ↑ Pniewo – św. Piotra i Pawła [online], Diecezja Płocka [dostęp 2024-11-01] (pol.).
- ↑ Historia | [online] [dostęp 2024-11-01] (pol.).
- ↑ Ksiądz niszczy kurpiowskie malowidła! – interwencja mieszkańców [online], pultusk24.pl, 21 października 2022 [dostęp 2024-11-01] (pol.).
- ↑ Kurpiowskie zielki i kółeczka znikają z kościelnych ścian w Pniewie [online], wpu24.pl [dostęp 2024-11-01] (pol.).
- ↑ Hafciarstwo kurpiowskie Puszczy Białej z wpisem na Krajową Listę Niematerialnego Dziedzictwa Kulturowego [online], pultusk.news [dostęp 2024-10-24] (pol.).