Ziemia (rocznik)

Ziemia
Rocznik poświęcony krajoznawstwu
Ilustracja
Ziemia z 1931 roku – strona tytułowa
Częstotliwość

rocznik

Państwo

 Polska

Organ prasowy

PTTK

Pierwszy numer

1910

ISSN

0513-997X

Ziemia – rocznik poświęcony tematyce krajoznawczej. Wydawany w Warszawie (w latach 1910–1947, 1949–1950, 1965–obecnie) oraz w Krakowie (1947–1949, 1956–1958). Jako organ Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego od 1926 roku, a od roku 1950 Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego.

Historia

Powstanie czasopisma Ziemia

Inicjatorem powstania pisma był Kazimierz Kulwieć, wiceprezes Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Koncesje na jego wydanie uzyskał prywatnie od władz carskich[1]. Zespół redakcyjny (w latach 1910–1914) tworzyli: Kazimierz Kulwieć – redaktor, wydawca; Stanisław Thugutt – sekretarz redakcji; Mikołaj Wisznicki – ilustrator, kierownik artystyczny pisma.

Ziemia jako organ PTK

Pierwszy numer tygodnika „Ziemia” wydano 1 stycznia 1910 roku. Czasopismo ukazywało się w tej formie do wybuchu I wojny światowej. W dużej mierze była to zasługa państwowego dofinansowania wydawnictwa ze środków Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, z którego korzystano do 1926 roku[2.1]. Decyzją walnego zebrania członków PTK z 27 lutego 1910 roku podjęto uchwałę o uznaniu „Ziemi” jako organ PTK, faktu tego nie uwzględniono jednak w szacie graficznej czy stopce. Po zakończeniu wojny w 1919 roku wznowiono cykl wydawniczy i systematycznie wydawano (jako dwumiesięcznik w 1919 roku, miesięcznik w latach 1922–1925, dwutygodnik w latach 1926–1931) do wybuchu kolejnej tym razem II wojny światowej. W 1946 roku wznowiono wydawanie czasopisma i do 1950 roku wydawane ono było jako miesięcznik. „Ziemia” w swym programie nigdy nie była zamknięta jedynie w granicach administracyjnych Królestwa Polskiego. Publikowano artykuły dotyczące np. osobliwości przyrodniczych czy krajoznawcze wiadomości z Finlandii, Szwajcarii. Artykuły szeroko opisywały metodykę krajoznawczą. Celem było gromadzenie danych, zbieranie informacji oraz ich upowszechnianie wśród całego społeczeństwa.

Ziemia jako organ PTTK

Po utworzeniu PTTK, w skład którego weszło m.in. PTT i PTK zaprzestano wydawać miesięcznik. Wójcik wiąże ten fakt nie tylko z zamierzeniem tworzenia nowego pisma w powstałej organizacji zwanej w skrócie PTTK, ale także presją polityczną, ukierunkowaną na zrywanie z tradycjami Polski międzywojennej. Wznowienie wydawania pisma przez środowisko warszawskich krajoznawców okazało się niemożliwe mimo licznych prób. Na fali przemian „października 1956” podjęte w Krakowie zabiegi zakończyły się sukcesem („Ziemię” wydawano w latach 1956–1958)[2.2]. W 1965 roku po kilku latach przerwy redakcja przeniesiona została na powrót do Warszawy. W latach 1965–1985 „Ziemia” wydawana była regularnie jako rocznik (wyjątkiem były lata 1973–1974, 1975–1976 kiedy ukazały się po 2 numery w roku). Nad wydawnictwem pieczę sprawowali przewodniczący komitetu redakcyjnego oraz redaktor naczelny. Od 1990 roku dla opracowywanych roczników powoływana jest rada programowa „Ziemi”. Roczniki wydawane są bardzo nieregularnie. Przerwy w wydawaniu „Ziemi” wiązały się głównie z przyczynami ekonomicznymi. Pomiędzy 1956 a 2010 rokiem „Ziemia” ukazywała się m.in. jako miesięcznik, rocznik.

Cykl wydawniczy „Ziemi”

  • tygodnik 1910–1914
  • dwutygodnik 1926–1931
  • miesięcznik 1920 (6 numerów), 1922–1925, 1932–1939, 1946 (9 numerów), 1947–1950, 1956–1958
  • dwumiesięcznik 1919 (3 numery)
  • 2 numery w roku 1973–1974, 1975–1976, 2000
  • rocznik 1965–1972, 1977–1985, 1990, 1998–1999, 2001–2003, 2006, 2010, 2013, 2016, 2018–2024

Redaktorzy naczelni

Wydawcy

  • Kazimierz Kulwieć 1910–1914 oraz nr 33–35 z roku 1919
  • Polskie Towarzystwo Krajoznawcze nr 36–43 z lat 1919–1950
  • Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze od 1951 roku

Nagroda „Ziemi”

W 2010 roku minęło 100 lat od pierwszego wydania „Ziemi” (miało to miejsce 1 stycznia w 1910 roku w Warszawie). Z tej okazji podczas VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego odbywającego się w Olsztynie wręczono pierwszy raz „Nagrodę Ziemi”[16]. Nagroda to dyplom oraz grafika lub akwarela, stworzone dla każdego indywidualnie przez artystę Józefa Jurczyszyna[17][18].

Wręczone podczas VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego w Olsztynie 10–12 września 2010[16]

  • Stefan Bratkowski – za konsekwencję w zmuszaniu do nowoczesnego myślenia o powinnościach Polaków i popularyzację polskich tradycji nauki, techniki i gospodarowania.
  • Kazimierz Kutz – za serdeczne i stałe kształtowanie tożsamości Śląska.
  • Barbara Wachowicz – za cudowne literackie wiązanie z polskimi tradycjami i wielkie lekcje powinności wobec Polski.
  • Wojciech Nowakowski – za twórcze zakorzenienia w polskim krajobrazie i za ciągłe odkrywanie naszych krajoznawczych skarbów.
  • Rodzina Rydlów – za utrwalanie polskiej tradycji literackiej i tysiące mądrych lekcji narodowego dziedzictwa.
  • Krzysztof Wolfram – za otworzenie innych na znaczenie i skarby Zielonych Płuc Polski.
  • Jerzy Jasiuk – za stałą inicjatywność w popularyzacji historycznej i współczesnej polskiej myśli technicznej i naukowej.
  • Ruch Stowarzyszeń Regionalnych Rzeczypospolitej Polskiej – za mądre kształtowanie tożsamości regionalnej oraz wierności tradycjom.

Wręczone podczas XVIII Walnego Zjazdu PTTK w Warszawie 14 września 2013[17]

  • Kazimierz Denek – za wybitny wkład w kształtowanie wychowawczych funkcji krajoznawstwa.
  • Alicja Gotowt-Jeziorska – za wieloletnią dbałość o stan polskiej przyrody i krajobrazu.
  • Lechosław Herz – za przepięknie opiewanie Mazowsza i Tatr.
  • Włodzimierz Łęcki – za wieloletnią działalność krajoznawczą i stworzenie Kanonu Krajoznawczego Polski.
  • Tadeusz Martusewicz – za wieloletnią aktywność w sferze ochrony zabytków oraz utworzenie Panteonu PTTK.
  • Franciszek Midura – za wieloletnią owocną troskę o stan dziedzictwa kulturowego w Polsce.
  • Paweł Pierściński – za wybitny wkład w kształtowanie polskiej fotografii krajoznawczej.
  • Czesław Skonka[19] – za wieloletnią działalność krajoznawczą i walny udział w stworzeniu Muzeum Hymnu Narodowego.
  • Wanda Skowron[20] – za kształtowanie znaczenia pamięci w polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym.
  • Tadeusz Sobieszek[21] – za wieloletnie twórcze rozwijanie kolekcjonerstwa krajoznawczego.
  • Tadeusz Stefański – za piękne kształtowanie polskiego przewodnictwa turystycznego.
  • Janina i Zbigniew[22] Twarogowie – za udowadnianiem pracą wierności ideom polskiego krajoznawstwa.
  • Edward Wieczorek – za mądre upowszechnianie tradycji Śląska.

Wręczone podczas XIX Walnego Zjazdu PTTK w Warszawie 15 września 2017[23]

  • Stefan Jakubowski – za troskę o prawdę i tradycję chrześcijańską w Beskidach oraz za opiekę nad Groniem Jana Pawła II
  • Anna Kirchner – za konsekwentne kultywowanie tradycji Podlasia, a szczególnie współtworzenie „Wigilii na Podlasiu”
  • Bogdan Kucharski – za piśmiennictwo krajoznawcze o Wielkopolsce i Pomorzu Zachodnim oraz za czuwanie nad trwałością więzi publicystów krajoznawczych
  • Pola Kuleczka – za permanentną edukację krajoznawczą studentów oraz popularyzację literackich ścieżek w turystyce
  • Włodzimierz Majdewicz – za serdeczną dbałość o pamięć narodową i wspierającą ją twórczość plastyczną
  • Henryk Miłoszewski[24] – za tworzenie systemu krajoznawczego poznawania Kujaw i Pomorza
  • Maria i Przemysław Pilichowie – za piękno w twórczym ukazywaniu walorów turystycznych Polski
  • Józef Partyka – za wymyślenie i rozwijanie systemu sympozjów „Mijające krajobrazy Polski” oraz wieloletnie zespalanie polskich krajoznawców
  • Andrzej Wasilewski – za znakomite wiązanie polskich tradycji krajoznawczych ze współczesnością szczególnie wśród młodzieży
  • Alicja[25] i Ryszard Wrzoskowie – za tworzenie koncepcji utrwalania pamięci i tożsamości Pomorza: Kaszub, Kociewia, Pobrzeża Gdańskiego i Słowińskiego oraz Żuław Wiślanych

Przypisy

  1. ↑ Andrzej Wielocha „Ziemia w zasięgu ręki”.
  2. Wiesław A. Wójcik, „Ziemia”. Od PTK do PTTK, „Ziemia”, 2010.
    1. ↑ S. 30.
    2. ↑ S. 39.
    3. 1 2 3 S. 41.
    4. 1 2 S. 42.
  3. ↑ Jędrzejczyk 2013 ↓, s. 50, 52.
  4. ↑ Jędrzejczyk 2013 ↓, s. 80–81.
  5. ↑ Jędrzejczyk 2013 ↓, s. 81.
  6. ↑ Jędrzejczyk 2013 ↓, s. 81–82.
  7. 1 2 Jędrzejczyk 2013 ↓, s. 82.
  8. ↑ Jędrzejczyk 2013 ↓, s. 82–83.
  9. ↑ Jędrzejczyk 2013 ↓, s. 83–84.
  10. 1 2 3 Jędrzejczyk 2013 ↓, s. 123.
  11. ↑ Stopka redakcyjna, „Ziemia”, 1, 1956, s. 24.
  12. ↑ Stopka redakcyjna, „Ziemia”, 1, 1957, s. 2.
  13. ↑ Stopka redakcyjna, „Ziemia”, 1, 1958, s. 3.
  14. ↑ „Ziemia”, Rocznik LXV, Warszawa 2019.
  15. ↑ Uchwała nr 41/XX/2023 Prezydium Zarządu Głównego PTTK z dnia 15 grudnia 2023 r. [online] [dostęp 2024-11-06].
  16. 1 2 Podsumowanie VI Kongresu Krajoznawstwa Polskiego w Olsztynie. [dostęp 2021-08-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-07-01)].
  17. 1 2 Laureaci Nagrody Ziemi, „Gościniec”, 4 (46), 2013, s. 23–24 [dostęp 2021-08-26].
  18. ↑ Jurczyszyn Józef [online] [dostęp 2021-08-26].
  19. ↑ Gedanopedia, Skonka Czesław [online] [dostęp 2021-08-26].
  20. ↑ Teresa Kłosiewicz, Wycinanki Wandy Skowron [online] [dostęp 2021-08-26] [zarchiwizowane z adresu 2021-06-30].
  21. ↑ Tadeusz Sobieszek [online] [dostęp 2021-08-26].
  22. ↑ Zbigniew Twaróg [online] [dostęp 2021-08-26].
  23. ↑ Elżbieta Matusiak-Gordon, Co przyniósł XIX Walny Zjazd PTTK, „Gościniec” (4(62)/2017-1(63)/2018), s. 10.
  24. ↑ Marek Weckwerth, Henryk Krajoznawca, czyli ten, który nie ustaje w poszukiwaniach [online] [dostęp 2021-08-26].
  25. ↑ Alicja Wrzosek [online] [dostęp 2021-08-26].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.