Zuzanna Morawska

Zuzanna Morawska

Zuzanna Morawska ok. 1901
Data i miejsce urodzenia	11 sierpnia 1840 Sokołówek
Data i miejsce śmierci	6 stycznia 1922 Mława
Narodowość	polska
Język	polski
Dziedzina sztuki	Literatura dla dzieci i młodzieży

Zuzanna Pelagia Alfonsa Anna Morawska (ur. 11 sierpnia 1840 w Sokołówku, zm. 6 stycznia 1922 w Mławie) – polska pisarka dla dzieci i młodzieży, pedagożka, działaczka społeczno-oświatowa^[1].

Przyszła na świat we wsi Sokołówek, dziedzicznej włości rodziny Młockich, z której wywodziła się jej babka po kądzieli. Matka, Franciszka, pochodziła ze szlacheckiej rodziny Ładów. Zmarła krótko po narodzinach Zuzanny. Ojciec Franciszek Morawski z rodziny szlacheckiej herbu Dąbrowa był podchorążym z czasów powstania listopadowego i emisariuszem Rządu Narodowego. Pracował jako pisarz komory celnej w Pepłówku. W 1848 ukarano go za udział w ruchach niepodległościowych na Mazowszu zsyłką w głąb Rosji, do Orenburga. Po powrocie zamieszkał w Warszawie, gdzie zmarł w 1877^[1].

Zuzanna Morawska dzieciństwo spędziła w Sokołówku i Mławie^[1]. W Mławie przebywała w czasie powstania styczniowego, a następnie pracowała jako domowa nauczycielka w ziemiańskich domach w Sieradzkiem i Kaliskiem^[2]. Potem, pracując w Warszawie, udzielała korepetycji i zaczęła publikować w prasie^[1].

W latach 1886–1897 prowadziła z Wandą Rafalską tajną siedmioklasową pensję dla dziewcząt^[1] pod nazwą Szkoły Rzemiosł Ministerstwa Skarbu^[2]. Mieściła się przy ul. Marszałkowskiej 125 i realizowała program patriotyczny, choć oficjalnie uczennice uczyły się robótek ręcznych, krawiectwa czy modelarstwa z gliny. W szkole wykładali, dzięki dbałości kierowniczek o wysoki poziom, m.in. Piotr Chmielowski, Tadeusz Korzon, Stanisław Kramsztyk, Ludwik Krzywicki, Waleria Marrené-Morzkowska, Władysław Smoleński. Pensja została zamknięta przez żandarmerię carską po dogłębnej rewizji^[1]. Wychowankami szkoły były m.in. Zuzanna Rabska, Bronisława Ostrowska oraz Irena W. Kosmowska^[3].

W Warszawie brała czynny udział w życiu publicznym warszawskiej inteligencji, m.in. działała w Warszawskim Towarzystwie Dobroczynności oraz Warszawskim Towarzystwie Literatów i Dziennikarzy. Utrzymywała kontakty z redaktorami wielu czasopism^[1].

W 1897^[2], po wyjeździe z Warszawy, przeniosła się w okolice wsi Uniszki Zawadzkie, gdzie w odległości ok. 6 km od granicy pruskiej zakupiła podupadły majątek o powierzchni 35 ha, który, od jej imienia, nazywano Zulinkiem^[1], później, do dziś, Żulinkiem. Planowała tu założyć Szkołę Ogrodniczą (Gospodarczą) dla Panien. W 1901 otrzymała zgodę władz carskich na jej stworzenie, ale potem ją cofnięto. W Zulinku potajemnie uczyć dzieci. Nie pozostał żaden ślad po posiadłości Morawskiej w Zulinku^[2].

Angażowała się też w działalność Towarzystwa Śpiewaczego „Lutnia” w Mławie, organizowała wieczornice poetyckie, koncerty pieśni narodowych i odczyty. Przewodniczyła mławskiemu Kołu Ziemianek. W Domu Ludowym Towarzystwa Dobroczynności w Mławie, które współzałożyła w 1903^[2], urządzała m.in. pogadanki popularnonaukowe. W 1909 przyczyniła się do powstania w Mławie Spółdzielni Spożywców „Spójnia”^[1]. Bibliotece (istniejącej do dziś)^[2] i czytelni działającym przy spółdzielni podarowała swój księgozbiór. Przez kilkanaście lat nauczała języka polskiego i historii, pracując na pensji Antoniny Mrozowskiej w Mławie^[1]. Co najmniej do 1916 uczyła w Oddziale Polskiej Macierzy Szkolnej przy ul. Długiej w Mławie^[2]. Jednocześnie zajmowała się pracą literacką^[1].

Za nielegalną działalność oświatową była co najmniej dwa razy więziona (w więzieniu w Płocku przebywała w latach 1905–1906)^[2].

W 1913 sprzedała Zulinek^[2] i przeprowadziła się do mieszkania przy Starym Rynku 2 w Mławie^[1]. Początek I wojny światowej spędziła w Zakładzie Leczniczym dr. Solmana w Sopocie, a potem mieszkała u krewnych w Warszawie. Do Mławy wróciła w 1916. Nadal uczestniczyła w życiu społecznym miasta, m.in. organizując zbiórki publiczne dla potrzebujących dzieci^[1] (Wielka Ogólnokrajowa Kwesta „Ratujcie dzieci” w 1916)^[2]. Z powodu pogarszającego się stanu zdrowia korzystała ze wsparcia m.in. Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, Stowarzyszenia Ziemianek oraz Towarzystwa Literatów i Dziennikarzy^[1]. Przekazała obrazy i pamiątki rodzinne do muzeum w Płocku^[2].

Autorka powiastek dla małych dzieci: „Z życia małych dzieci”^[4], „Nasi znajomi”^[5], „Lalka panny Gosi”^[6] i in. oraz powieści historycznych dla młodzieży: „Wilcze gniazdo” (1885), „Giermek książęcy”^[7] (1890), „Jerzy Jaszczur Bażeński”^[8] (1898), „Król kurkowy”^[9] (1899), „Na zgliszczach Zakonu”^[10] (1911), „Rotmistrz wybraniecki”^[11], „Złota ostroga”^[12] (1901), „Na posterunku”^[13], „Nigdy”^[14], „Waterloo”^[15], „Na straży”^[16] (1917) i innych. Jako pseudonimu we wczesnych latach twórczości używała ostatniego z chrzcielnych imion (Anna), podpisując się „Anna M”^[1]. Większość literackich tekstów Morawskiej, w tym liryki patriotyczne i wiersze dla dzieci, powstała w Zulinku^[2]. Współpracowała m.in. z „Wieczorami Rodzinnymi”, „Przyjacielem dzieci” i „Bluszczem”^[2].

Nigdy nie założyła rodziny^[1].

Przed śmiercią straciła wzrok^[2]. Pochowano ją na cmentarzu parafialnym św. Wawrzyńca w Mławie^[1]. W 1922, staraniem powstałego w tym celu komitetu budowy, ufundowano jej pomnik nagrobny. Odnowiono go w 1993 dzięki Towarzystwu Przyjaciół Ziemi Mławskiej^[2].

W latach 20. i 30. XX wieku patronowała istniejącej w Szkole Powszechnej nr 4 w Mławie-Wólce 4. Mławskiej Drużynie Harcerek^[2].

W 1984 na zlecenie oddziału PTTK w Mławie powstał medal jej poświęcony, zaprojektowany przez Michała Barcza. Jej imię nosiła księgarnia powstała w miejscu jej zamieszkania w Mławie. W ścianę budynku wmurowano granitową tablicę ją upamiętniającą^[2].

Od 1994^[2] jest patronką Zespołu Placówek Oświatowych nr 3 w Mławie^[17] (dawniej: Szkoła Podstawowa nr 7). W 2004 przed budynkiem odsłonięto popiersie Morawskiej^[2].

Jej imię nosi również jedna z ulic w Mławie^[18] i Ciechanowie^[2].

• „Wielka Ilustrowana Encyklopedia Gutenberga” (1928–1939)
• „Wielka Encyklopedia powszechna PWN” (1962–1969)

• Utwory Zuzanny Morawskiej w serwisie Wolne Lektury
• Utwory Zuzanny Morawskiej w serwisie Polona
• Zuzanna Morawska, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2021-12-29].
• Karta pracy poświęcona Zuzannie Morawskiej, materiał edukacyjny Muzeum Ziemi Zawkrzeńskiej w Mławie