Zygmunt Gużewski

Zygmunt Gużewski

Zygmunt Gużewski (przed 1934)
major artylerii
Data i miejsce urodzenia	23 sierpnia 1894 Dyrwiany, Imperium Rosyjskie
Data i miejsce śmierci	15 września 1973 Ottawa, Kanada
Przebieg służby
Lata służby	1916–1918, 1919–1936, 1940–?
Siły zbrojne	Wojsko Polskie]
Jednostki	Gabinet Wojskowy Prezydenta Rzeczypospolitej
Stanowiska	adiutant przyboczny
Główne wojny i bitwy	I wojna światowa wojna polsko-bolszewicka II wojna światowa
Późniejsza praca	starosta powiatowy
Odznaczenia

Zygmunt Gużewski (ur. 23 sierpnia 1894 w Dyrwianach, zm. 15 września 1973 w Ottawie) – major artylerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, adiutant przyboczny prezydenta Rzeczypospolitej, starosta chełmiński (1937–1939).

Urodził się w majatku Dyrwiany, w ówczesnym powiecie teleszewskim guberni kowieńskiej, w rodzinie Ludwika i Heleny ze Staniewiczów^[1][2]. Jego ojciec był dyrektorem fabryki w Kramatorsku^[3]. Miał dwie siostry. Starsza z sióstr – Wanda Maria (1893–1985) była żoną podpułkownika kawalerii Adama Radomyskiego, a po jego śmierci wyszła za mąż za podpułkownika kawalerii Jerzego Andersa^[4]. Młodsza siostra – Maria Helena (1897–1973) została żoną Ksawerego Szukszta (1899–1933)^[5]. Jego dziadkiem był Jan Staniewicz, żołnierz Legii Cudzoziemskiej oraz uczestnik powstania wielkopolskiego (1848) i styczniowego, stryjem Adolf Gużewski, kompozytor i dyrygent, a kuzynem Ryszard Gużewski (1911–1940), podporucznik kawalerii, który zginął w Katyniu.

Zygmunt w latach 1907–1909 był uczniem gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie, w latach 1909–1913 szkoły realnej w Charkowie, gdzie zdał egzamin dojrzałości^[3]. Następnie rozpoczął studia na Wydziale Chemicznym Instytutu Technologicznego w Charkowie^[3] lub, według innych źródeł, na Cesarskim Uniwersytecie Charkowskim^[2].

Od maja 1916 do 1918 służył w armii rosyjskiej^[3]. 22 grudnia 1916 ukończył Konstantynowską Szkołę Artylerii (ros. Константиновское артиллерийское училище) w Petersburgu^{[3] [2]}. Następnie służył w 1 samodzielnej zapasowej baterii górskiej w Kijowie (ros. 1-я запасная горная отдельная батарея)^[1]. W kwietniu lutego 1917 został wysłany na Front Południowo-Zachodni i wcielony do 204 Brygady Artylerii (ros. 204-я артиллерийская бригада) należącej do 48 Korpusu Armijnego^[1]. 10 stycznia 1918 wstąpił do oddziału rotmistrza Engla, który w następnym miesiącu został rozbity przez bolszewików^[1]. Następnie przebywał w Kijowie (zajętym przez wojska niemieckie). Uzyskał wówczas zwolnienie z wojska^[3]. Od maja 1918 przebywał w Rostowie nad Donem, od sierpnia 1918 na Litwie, w styczniu 1919 przyjechał do Warszawy^[3].

1 marca 1919 wstąpił do Wojska Polskiego, początkowo służył w 1 pułku szwoleżerów w stopniu szeregowca^[3][1]. 25 maja 1919 został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Korpusów Wschodnich i byłej armii rosyjskiej, z zatwierdzeniem posiadanego stopnia porucznika, zaliczony do I Rezerwy armii z jednoczesnym powołaniem do służby czynnej na czas wojny aż do demobilizacji i przydzielony z dniem 20 maja 1919 do Inspektoratu Artylerii^[6][7]. Od czerwca 1919 służył w 8 pułku artylerii polowej^[3]. W jego szeregach walczył w wojnie z bolszewikami. Początkowo dowodził plutonem w 6. baterii. 18 października 1919 wyróżnił się walce pod Woronem, wspierając 13 pułk piechoty^[8] oraz w maju 1920, w walkach odwrotowych^[9]. 24 lipca został ciężko ranny^[10]. 16 września 1920 dowodził 7. baterią w bitwie pod Dytiatynem^[11][12].

Po zakończeniu działań wojennych kontynuował służbę wojskową w 8 pułku artylerii polowej w Płocku na stanowisku dowódcy 5 baterii^[1][13][14]. W lipcu 1928 został przeniesiony do kadry oficerów artylerii z równoczesnym przeniesieniem służbowym do Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim na stanowisko instruktora^[1][15][16]. Od 12 maja 1929 do 12 czerwca 1930 był przydzielony do dyspozycji prezesa Rady Ministrów^[2][17][18]. Następnie został przeniesiony do Gabinetu Wojskowego Prezydenta Rzeczypospolitej na stanowisko adiutanta przybocznego^[19][20]. 27 czerwca 1935 został awansowany na majora ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1935 i 7. lokatą w korpusie oficerów artylerii^[21]. W lipcu 1936 zakończył służbę wojskową^[2]. Z dniem 31 maja 1937 został przeniesiony w stan spoczynku^[3].

W maju 1937, po odbyciu praktyki w Urzędzie Wojewódzkim Poznańskim, został mianowany starostą powiatowym w Chełmnie (obowiązki objął 10 czerwca 1937^[3]). Przewodniczył powiatowemu Komitetowi Przysposobienia Wojskowego i Wychowania Fizycznego oraz pełnił funkcję prezesa Funduszu Obrony Narodowej i Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej^[2]. Na stanowisku starosty chełmińskiego pozostawał do września 1939^[22]. 19 września 1939 przedostał się do Rumunii, tam organizował tajną ewakuację żołnierzy polskich do Francji^[3].

8 kwietnia 1940 został zarejestrowany jako polski oficer przybyły do obozu wojskowego w Carpiagne pod Marsylią^[23], następnie przebywał w ośrodku oficerów artylerii w Vichy^[3]. Po ewakuacji do Wielkiej Brytanii, przybył 26 czerwca 1940 do Liverpoolu, został po kilku miesiącach przydzielony do kadrowego 5 dyonu artylerii^[3], od października 1941 do sierpnia 1943 dowodził pociągiem pancernym „H”^[3][24]. Później pracował w Inspektoracie Spraw Cywilnych oraz jako referent artylerii w Sztabie Naczelnego Wodza, wstąpił do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Po demobilizacji pracował jako ogrodnik^[3].

16 marca 1949 przypłynął z rodziną do Kanady^[25]. Tam początkowo pracował na farmie, następnie jako inspektor miejski ds. budowy kanalizacji i wodociągów w Ottawie^[3]. Od 1953 był członkiem Stowarzyszenia Polskich Kombatantów^[3].

11 listopada 1964 Naczelny Wódz gen. broni Władysław Anders mianował go z dniem 1 stycznia 1964 podpułkownikiem w korpusie oficerów artylerii^[26]. Zmarł 15 września 1973 w Ottawie, został pochowany na cmentarzu Holy Cross w Thornhill^[3].

2 stycznia 1925 w Płocku ożenił się z Haliną z Lewandowskich (1904–1980), z którą miał córkę Hannę Marię (1923–1999)^[2][1].

• Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 237^[1] – 1921^[27]
• Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski – 11 listopada 1936 „za zasługi w służbie wojskowej”^[28]
• Krzyż Walecznych czterokrotnie^[29] (po raz pierwszy w zamian za dyplom byłego Frontu Litewsko-Białoruskiego „za Waleczność”)^[30][31]
• Srebrny Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928^[32][33]
• Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921^[2]
• Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości^[2]
• Srebrny Medal za Długoletnią Służbę^[2]
• Brązowy Medal za Długoletnią Służbę^[2]
• Odznaka za Rany i Kontuzje z jedną gwiazdką^[34]
• Odznaka pamiątkowa Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii – 18 (19) grudnia 1930^[35]
• Odznaka pamiątkowa 1 pułku artylerii górskiej – 11 sierpnia 1932^[35]
• Odznaka pamiątkowa 13 pułku piechoty – 31 października 1933^[35]

zagraniczne

• Krzyż Komandorski Orderu Krzyża Orła^[2]
• Krzyż Komandorski Orderu Estońskiego Czerwonego Krzyża – 11 listopada 1936^[36]
• Krzyż Oficerski Orderu Świętego Sawy – 19 marca 1933^[37]
• Krzyż Oficerski Orderu Avis^[2]
• Krzyż Kawalerski Orderu Legii Honorowej – 11 listopada 1934^[38]
• Krzyż Kawalerski Orderu Gwiazdy Rumunii^[39]
• Medal Obrony^[3]
• Medal Wojny 1939–1945^[3]

• Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2025-07-28].
• Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
• Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
• Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
• Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
• Stanisław Kraszewski: Zarys historji wojennej 8-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
• Stanisław Łoza (red.): Czy wiesz kto to jest? Uzupełnienia i sprostowania. Warszawa: 1939, s. 101. [dostęp 2021-07-26].
• Janusz Odziemkowski: Dytiatyn 1920. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1994. ISBN 83-11-08316-9.
• Zbigniew Lalak: Broń pancerna w PSZ 1939–1945 : Organizacja i struktura. Warszawa: Pegaz-Bis, 2004. ISBN 83-922002-0-9.
• Katalog 39.aukcji. Antykwariat Logos w Warszawie, 2013. [dostęp 2020-09-23].
• Janusz Mierzwa: Słownik biograficzny starostów Drugiej Rzeczypospolitej. Tom 1. Łomianki: LTW, 2018. ISBN 978-83-7565-572-8.