Zygmunt Zajchowski

Zygmunt Zajchowski
Ilustracja
kapitan piechoty kapitan piechoty
Data i miejsce urodzenia

26 maja 1887
Krasne

Data i miejsce śmierci

22 maja 1967
Londyn

Przebieg służby
Siły zbrojne

Wojsko Polskie

Jednostki

Dowództwo 3 Armii

Stanowiska

oficer sztabu

Główne wojny i bitwy

I wojna światowa
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-bolszewicka

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Krzyż Niepodległości Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Walecznych (1920–1941, czterokrotnie) Order Wojenny Pogromcy Niedźwiedzia (Łotwa)

Zygmunt Zajchowski (ur. 26 maja 1887 w Krasnem, zm. 22 maja 1967 w Londynie) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari, nauczyciel.

Życiorys

Syn Józefa i Ludwiki z Kucharczyków urodzony 26 maja 1887 we wsi Krasne, w ówczesnym powiecie rzeszowskim Królestwa Galicji i Lodomerii[1][2]. Ojciec był kierownikiem jednoklasowej szkoły ludowej w Białce[3][1]. W 1906, po ukończeniu seminarium nauczycielskiego, rozpoczął pracę nauczyciela w pięcioklasowej etatowej szkole męskiej w Brzesku[4][1]. Następnie został przeniesiony do czteroklasowej etatowej mieszanej szkoły w Jadownikach, której kierownikiem był jego ojciec[5][1]. Później został tymczasowym kierownikiem dwuklasowej etatowej mieszanej szkoły w Woli Przemykowskiej[6][1]. W tym czasie działał w Krajowym Związku Nauczycielstwa Ludowego[1]. W 1910 wrócił do szkoły w Jadownikach[7], a następnie został przeniesiony do czteroklasowej etatowej mieszanej szkoły w Chełmku[8][9][1]. W 1912 został przeniesiony do Przywozu na terytorium ówczesnej Margrabstwa Moraw[1]. Obowiązki nauczyciela łączył z działalnością w Polskim Towarzystwie Gimnastycznym „Sokół”, w którym pełnił funkcję komendanta polowej drużyny sokolej[1].

W sierpniu 1914 na czele oddziału, liczącego 50 ludzi przeszkolonych wojskowo i uzbrojonych, wstąpił do Legionu Wschodniego w Mszanie Dolnej. Do 25 września 1914 pełnił funkcję dowódcy kompanii[10]. Po rozwiązaniu formacji wstąpił do Legionu Zachodniego i został wyznaczony na stanowisko dowódcy III plutonu 3 kompanii VI batalionu[10]. Po bitwie pod Krzywopłotami (17–18 listopada 1914) awansował na sierżanta[1]. 28 kwietnia 1916 został mianowany chorążym[11]. W lipcu tego roku został przeniesiony z 1 pułku piechoty do 5 pułku piechoty[1]. 1 listopada 1916 awansował na podporucznika[11]. 17 sierpnia 1917, po kryzysie przysięgowym, został wcielony do armii austro-węgierskiej i wysłany na front włoski, gdzie przebywał do 15 września 1918[1].

W październiku 1918 w Krakowie wziął udział w rozbrajaniu Austriaków[1]. W listopadzie dowodził plutonem 5 pułku piechoty Legionów w walkach z Ukraińcami o Przemyśl, a następnie w odsieczy Lwowa[1][10][12][2]. 25 listopada 1918 awansował na porucznika[10]. Do kwietnia 1919 we Lwowie dowodził 1 kompanią 5 pp Leg.[1][2] 5 kwietnia tego roku został formalnie przyjęty do Wojska Polskiego z byłych Legionów Polskich z zatwierdzeniem posiadanego stopnia kapitana[13]. W tym samym miesiącu został przeniesiony do Wilna, gdzie objął dowództwo 8 kompanii 5 pp Leg.[1][14] Od stycznia 1920 dowodził II batalionem 5 pp Leg. w walkach w Inflantach[1][15]. W kwietniu 1920 został przydzielony do Dowództwa 1 Dywizji Legionów, a następnie do sztabu 3 Armii, gdzie pełnił funkcję oficera sztabu w oddziałach operacyjnym i wywiadowczym[1]. 14 marca 1920 pod Makalewiczami został ranny[1]. Po kilkudniowym pobycie w szpitalu wrócił do sztabu[1]. W lipcu 1920 objął dowództwo grupy złożonej z dwu słabych batalionów etapwych (V łódzki i V lwowski) na czele, której walczył pod Kamieniem Koszyrskim, nad Bugiem oraz 16 sierpnia 1920 w bitwie pod Cycowem, gdzie został ciężko ranny[1][16][17][18]. W komunikacie sytuacyjnym Dowództwa 3 Armii z 17 sierpnia gen. Zygmunt Zieliński napisał: Z uznaniem podkreśla się działalność kpt. Zajchowskiego, który mając w dyspozycji jedynie dwa baony etapowe, potrafił im nadać wartość bojową i skutecznie przeciwdziałać i powstrzymywać napór całej brygady bolszewickiej z artylerią[19]. W czerwcu 1922 został zdemobilizowany[1][20] i przydzielony w rezerwie do 5 pp Leg.[21] Później został przeniesiony w rezerwie do 74 pułku piechoty w Lublińcu[22][23]. 8 stycznia 1924 został zatwierdzony w stopniu kapitana ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 i 475. lokatą w korpusie oficerów rezerwy piechoty[24][25].

1 września 1922 został kierownikiem szkoły w Bytkowie, a później w Katowicach[1]. W latach 30. XX w. obowiązki zawwodowe łączył z działalnością społeczną w Związku Legionistów Polskich jako prezes oddziału w Katowicach, Związku Nauczycielstwa Polskiego jko wiceprezes okręgu, Naszej Czytelni jako sekretarz na Górny Śląsk, Towarzystwie Przyjaciół Strzelca jako członek zarządu okręgu oraz jako członek Związku Strzeleckego, Stowarzyszenia „Zrąb”, LOPP, Ligi Morskiej i Rzecznej oraz Związku Obrony Kresów Zachodnich[1].

Zygmunt Zajchowski był esperantystą. Razem ze swa siostrą Janiną uczestniczył w VIII Światowym Kongresie Esperantystów, który odbył się w Krakowie w roku 1912[26].

W 1934, jako oficer rezerwy pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Katowice. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr V. Był wówczas w grupie oficerów „powyżej 40 roku życia”[27].

9 lipca 1940 został deportowany do miejscowości Murża w powiecie nikolskim obwodu wołogodzkiego. Na podstawie amnestii dla obywateli polskich w ZSRR (12 sierpnia 1941) został zwolniony[28]. Po uwolnieniu z zesłania został przyjęty do Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR i wyznaczony na stanowisko kwatermistrza 15 pułku piechoty.

Po 1945 zamieszkiwał w Londynie, gdzie zmarł 22 maja 1967[29][10]. Został pochowany na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 126, rzad 4, miejsce 27)[29].

Był żonaty z Zofią Skrzyszowską (1893–1969), nauczycielką, działaczką niepodległościową, odznaczoną Krzyżem Niepodległości[29][30][31][32], z którą miał trzy córki: Jadwigę (ur. 1922), Wandę (ur. 1925) i Hannę (ur. 1926)[1]. Jadwiga Zajchowska również została deportowana do m. Murża i zwolniona po amnestii[33].

Ordery i odznaczenia

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 Zajchowski Zygmunt. [w:] Kolekcja Orderu Wojennego Virtuti Militari, sygn. I.482.17-1056 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-19].
  2. 1 2 3 Wawrzkowicz i Klink 1939 ↓, s. 378.
  3. ↑ Szematyzm 1887 ↓, s. 414.
  4. ↑ Szematyzm 1907 ↓, s. 560.
  5. ↑ Szematyzm 1908 ↓, s. 561.
  6. ↑ Szematyzm 1909 ↓, s. 611.
  7. ↑ Szematyzm 1910 ↓, s. 610.
  8. ↑ Szematyzm 1911 ↓, s. 657.
  9. ↑ Szematyzm 1912 ↓, s. 656.
  10. 1 2 3 4 5 Janusz Cisek, Ewa Kozłowska, Łukasz Wieczorek: Zajchowski Zygmunt. [w:] Słownik Legionistów Polskich 1914-1918 [on-line]. Muzeum Józefa Piłsudskiego w Sulejówku. [dostęp 2026-01-19].
  11. 1 2 Lista starszeństwa 1917 ↓, s. 22.
  12. ↑ Bąbiński 1929 ↓, s. 20.
  13. ↑ Dz. Rozk. Wojsk. Nr 43 z 17 kwietnia 1919, poz. 1387.
  14. ↑ Bąbiński 1929 ↓, s. 32.
  15. ↑ Bąbiński 1929 ↓, s. 44.
  16. ↑ Bystram 1926 ↓, s. 70, 75–77, 79, 81.
  17. ↑ Rakowski 1926 ↓, s. 21.
  18. ↑ Odziemkowski 2013 ↓, s. 78, 80, 83.
  19. ↑ Odziemkowski 2013 ↓, s. 84.
  20. ↑ Trzecia lista 1922 ↓, s. 13.
  21. ↑ Spis oficerów rezerwy 1922 ↓, s. 332.
  22. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 338.
  23. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 297.
  24. ↑ Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 473.
  25. ↑ Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 414.
  26. ↑ VIII Światowy Kongres Esperantystów – Album ↓, s. 117,118.
  27. ↑ Rocznik Oficerski Rezerw 1934 ↓, s. 8, 912.
  28. ↑ Zajchowski Zygmunt. [w:] Indeks Represjonowanych [on-line]. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2026-01-20].
  29. 1 2 3 Cmentarz Stare Powązki: ZYGMUNT ZAJCHOWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2026-01-20].
  30. ↑ M.P. z 1931 r. Nr 156, poz. 227 (ISAP)
  31. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-20].
  32. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-20].
  33. ↑ Zajchowska Jadwiga c. Zygmunta ur. 1922. [w:] Indeks Represjonowanych [on-line]. Instytut Pamięci Narodowej. [dostęp 2026-01-03].
  34. ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 2 kwietnia 1921, s. 607.
  35. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-20].
  36. ↑ M.P. z 1932 r. Nr 64, poz. 82 (ISAP)
  37. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-20].
  38. ↑ Kartoteka personalno-odznaczeniowa. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-01-20].

Bibliografia

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.