Toqui

Toqui (em mapudungun: machado ou aquele que possui o machado) é um título conferido pelos mapuches (um povo indígena do Chile) para aqueles que são escolhidos como os seus líderes em tempos de guerra. O toqui é escolhido em uma assembléia ou parlamento (coyag) dos chefes (loncos) dos vários clãs (rehues) ou confederações de clãs (aillarehues) aliados durante o conflito em questão. O toqui poderia exigir estrita obediência a todos os guerreiros e os seus líderes durante a guerra, ele poderia organizá-los em unidades e nomear um líder entre eles. Tal autoridade continuaria até que o toqui fosse morto, deposto em outra assembléia (como no caso de Lincoyan, por falta de liderança) ou após a conclusão da guerra pela qual ele foi escolhido.

Alguns toquis introduziram certas inovações táticas durante a Guerra de Arauco contra os conquistadores espanhóis, como por exemplo, Lautaro que introduziu táticas de infantaria para derrotar a cavalaria. Lemucaguin foi o primeiro toqui a usar armas de fogo e artilharia na batalha. Nongoniel foi o primeiro toqui a utilizar a cavalaria no exército mapuche que mais tarde foi utilizada com sucesso contra os espanhóis pelo toqui Cadeguala.

Lista de toquis

Os seguintes caciques receberam o título de toquis:[1]

  • Malloquete[2] 1546 †
  • Ainavillo,[3] Aynabillo[4] ou Aillavilú 1550 †
  • Lincoyan 1551-1553
  • Caupolicán 1553-1558 ††
  • Turcupichun[5] 1557-1558 ††
  • Lemucaguin[6] ou Caupolicán, o Jovem[7] 1558 †
  • Illangulién,[8] Quiromanite,[9] Queupulien[10] ou Antiguenu[11] 1559-1564 †
    • Millalelmo[12] ou Millarelmo[13] ou Antunecul[14] 1562-1570
    • Loble[15] ou Lig-lemu[16] ou Lillemu[17] Vice Toqui 1563-1565
  • Paillataru 1564-1574
    • Llanganabal 1569
  • Paineñamcu[18] ou Paynenancu,[19] originalmente Alonso Diaz[20] 1574-1584 ††
  • Cayancaru ou Cayeucura[21] 1584
  • Nongoniel ou Mangolien[22] 1585 †
  • Cadeguala ou Cadiguala[23] 1585-1586 †
  • Guanoalca ou Huenualca[24] 1586-1590
  • Quintuguenu 1591 †
  • Paillaeco 1592 †
  • Paillamachu 1592-1603
    • Pelantaro Vice Toqui
    • Millacolquin Vice Toqui
  • Huenecura ou Huenencura[25] 1604-1610
  • Aillavilu, Aillavilú II,[26] Aillavilu Segundo[27] 1610-1612
  • Anganamón,[28] Ancanamon[29] ou Ancanamun[30] 1612-1613
  • Loncothegua 1613-1620
  • Lientur 1621-1625
    • Levipillan Vice Toqui
  • Butapichón ou Butapichún[31] 1625-1631
  • Quepuantú ou Quempuante 1631-1632 †
  • Butapichón ou Butapichún 1632-1634
  • Huenucalquin 1634-1635 †
  • Curanteo 1635 †
  • Curimilla 1635-1639 †
  • Lincopinchon 1640-1641
  • Clentaru 1655
  • Mestizo Alejo 1656-1661 @
  • Misqui 1661-1663 †
  • Colicheuque 1663 †
  • Udalevi 1664-1665 †
    • Calbuñancü vice toqui 1664-1665 †[32]
  • Ayllicuriche ou Huaillacuriche[33] 1672-1673 †
  • Millalpal[34][35] ou Millapán 1692-1694
  • Vilumilla 1722-1726
  • Curiñancu 1766-1774
Legenda
† Morto em batalha ou †† executado por rebelião ou @ vítima de atentado.

Notas e referências

  1. ↑ José Ignacio Víctor Eyzaguirre, Historia eclesiastica: Politica y literaria de Chile, IMPRENTA DEL COMERCIO, VALPARAISO, Junho 1830. Lista de toquis, pg. 162-163, 498-500.
  2. ↑ Jerónimo de Vivar, Crónica y relación copiosa y verdadera de los reinos de Chile, Capítulo LXVI
  3. ↑ Vivar, Crónica..., Cap. XCV,XCVII
  4. ↑ Pedro Mariño de Lobera, Crónica del Reino de Chile., Cap. XXXI
  5. ↑ Diego de Rosales, Historia general de el Reino de Chile, Flandes Indiano, Tomo II, CAPÍTULO XXI
  6. ↑ Rosales, Historia general ..., Tomo II, CAPÍTULO XXI
  7. ↑ Juan Ignacio Molina, The Geographical, Natural, and Civil History of Chili, Vol II, Book III, Chap. VIII
  8. ↑ Alonso de Góngora Marmolejo, Historia de Todas las Cosas que han Acaecido en el Reino de Chile y de los que lo han gobernado (1536-1575), Capítulo XLVI
  9. ↑ Lobera, CRÓNICA DEL REINO DE CHILE, Libro Segundo, Capítulo XXII
  10. ↑ Rosales, “Historia General del Reino de Chile”, Flandes Indiano, Tomo II, Cap. XXX
  11. ↑ Molina, The Geographical, Natural, and Civil History of Chili, Volume II, Book IV, Chap. 1
  12. ↑ Góngora Marmolejo, Historia..., Capítulo XLV, Cap. XXXVI
  13. ↑ Rosales, Historia general de el Reyno de Chile, Flandes Indiano, Tomo II
  14. ↑ Molina, The Geographical, Natural, and Civil History of Chili, pg. 207-208
  15. ↑ Góngora Marmolejo, Historia..., Capítulo XLV
  16. ↑ Vicente Carvallo y Goyeneche, Descripcion histórico-jeográfica del Reino de Chile, TOMO I; Coleccion de historiadores de Chile, Tomo VIII, IMPRENTA DE LA LIBRERÍA DEL MERCURIO de A. y M. Echeverria, Morando Núm. 38., Santiago,1878, Tomo I Cap. LI
  17. ↑ Molina, The Geographical, Natural, and Civil History of Chili, pg. 211
  18. ↑ De acordo com Rosales, Historia..., Tomo II, Capítulo LI, pg. 221.
  19. ↑ Carvallo,Descripcion Histórico...
  20. ↑ Lobera o chama de Diego Díaz, Crónica..., Libro tercero, Parte tercera, Capítulo XXXII; Rosales e Carvallo o chamam de Alonso Diaz
  21. ↑ Diego de Rosales, Historia..., Tomo II, Capítulo LI
  22. ↑ Rosales, Historia ... , Tomo II, CAPÍTULO LII
  23. ↑ Lobera, Crónica ..., Cap. XXXV
  24. ↑ Claudio Gay, Historia fisica y politica de Chile Tomo II, Capitulo XIII
  25. ↑ Gay, Historia ... , Tomo II, Cap. XXXII.
  26. ↑ José Ignacio Víctor Eyzaguirre, Historia eclesiastica: Politica y literaria de Chile, Impr. del Comercio, Valpraiso, 1850. pg. 498.
  27. ↑ Gomez De Vidaurre, Coleccíon de historiadores de Chile y documentos relativos a la historia nacional, Tomo 15, HISTORIA GEOGRÁFICA, NATURAL Y CIVIL DEL REINO DE CHILE, TOMO II CON UNA INTRODUCCIÓN BIOGRÁFICA Y NOTAS POR J. T. MEDINA, IMPRENTA ERCILLA, SANTIAGO DE CHILE, 1889
  28. ↑ Rosales, Historia general ..., Tomo II
  29. ↑ Francisco Núñez de Pineda y Bascuñán, El Cautiverio Feliz; Molina, The Geographical, Natural, and Civil History of Chili
  30. ↑ Carvallo, Descripcion histórico..., TOMO I; Coleccion de historiadores de Chile, Tomo VIII, IMPRENTA DE LA LIBRERÍA DEL MERCURIO de A. y M. Echeverria, Morando Núm. 38., Santiago,1878
  31. ↑ Francisco Núñez de Pineda y Bascuñán, El Cautiverio Feliz
  32. ↑ Gay, Historia fisica y politica de Chile, Tomo III, CAPITULO XXVII
  33. ↑ Pedro de Cordoba y Figueroa, HISTORIA DE CHILE (1492-1717)
  34. ↑ Pedro de Cordoba y Figueroa , HISTORIA DE CHILE 1492-1717, Coleccion de historiadores de Chile Libro 7 Cap. 14
  35. ↑ Vicente Carvallo Goyeneche, Descripcion Histórico Geografía del Reino de Chile, Tomo II, Primera parte, Capítulo LXIV