Lenguas kachin-lui
| Lenguas kachin-lui | ||
|---|---|---|
| Región | Cuenca alta del Brahmaputra y regiones adyacentes | |
| Países |
| |
| Hablantes | ≈ 1 000 000 | |
| Familia |
Lenguas sino-tibetanas
| |
| Subdivisiones |
Jingpho Lenguas luish | |
Las lenguas kachin-lui, también denominadas lenguas jingpho-luish, jingpho-asakianas o kachínicas, constituyen un grupo de lenguas tibetano-birmanas perteneciente a la rama sal de la familia sino-tibetana.
Se hablan principalmente en el noreste de la India (Assam, Arunachal Pradesh y Manipur), el norte de Myanmar, zonas limítrofes de Bangladés y áreas adyacentes del suroeste de China. El conjunto está formado por el idioma jingpho (también conocido como kachin) y el grupo de lenguas luish (o asakian).
Desde el punto de vista filogenético, las lenguas kachin-lui constituyen una de las subdivisiones mejor establecidas del conjunto sal y forman parte del macrogrupo Bodo–Konyak–Jingpho, ampliamente aceptado en la bibliografía comparada moderna.[1]
Terminología
En la bibliografía especializada se emplean varias denominaciones equivalentes:
- Lenguas kachin-lui, forma preferida en castellano.
- Lenguas jingpho-luish, habitual en la bibliografía anglosajona.
- Jingpho–Asakian, denominación técnica en estudios comparativos.
- Kachin–Luic, forma alternativa basada en etnónimos coloniales.
Todas ellas designan el mismo conjunto lingüístico.
Clasificación
La clasificación generalmente aceptada sitúa a las lenguas kachin-lui en la siguiente jerarquía:
- Lenguas sino-tibetanas
- Lenguas tibeto-birmanas
- Lenguas sal
- Lenguas kachin-lui
- Lenguas sal
- Lenguas tibeto-birmanas
Esta adscripción se apoya en innovaciones fonológicas, morfológicas y léxicas compartidas con las ramas bodo-garo y konyak.[2]
Lenguas
El grupo se divide en dos subramas principales:
Rama jingpho (kachínica)
- Jingpho (kachin), con aproximadamente 900 000 hablantes en Myanmar y comunidades en India y China.
- Singpho, hablado en Assam y Arunachal Pradesh.
Rama luish (asakian)
Incluye lenguas vivas y extintas:
- Sak (chak)
- Kadu
- Ganan
- Chairel
- Sengmai †
- Andro †
- Phayeng †
(† = lengua extinta o prácticamente extinta)
El taman fue incluido tradicionalmente en la rama jingpho por repertorios como Ethnologue y Glottolog, pero estudios recientes lo consideran una lengua tibeto-birmana no clasificada dentro de este grupo.[3]
Reconstrucción histórica
El proto-luish ha sido reconstruido por Huziwara y Matisoff, quienes identifican innovaciones fonológicas y morfológicas exclusivas del subgrupo luish.[4]
La relación genética entre jingpho y luish está firmemente establecida y constituye uno de los pilares de la definición del grupo sal.
Rasgos lingüísticos
Entre los rasgos característicos de las lenguas kachin-lui se incluyen:
- abundancia de sesquisílabas,
- sistemas verbales complejos,
- uso de prefijos y operadores gramaticales heredados,
- conservación de rasgos arcaicos del proto-sal, especialmente en jingpho.
Comparación léxica
Los sistemas numeralicios muestran cognados claros entre las dos ramas, lo que refuerza la unidad del grupo kachin-lui.[5][6][7]
GLOSA Kachínico Luico PROTO-
KACHIN-LUIJingpho
(Kachin)Singpho Chak
(Sak)Chak-
marmaKado
(Kadu)'1' lă55ŋai51
n55ŋai51ai-ma hvú-wa táiʔ tɛn² *tái- '2' lă55kʰoŋ51 kʰɔŋ níŋ-hvú náiʔ kəliŋ³ *kni- '3' mă31sum33 musum súŋ-hvú súŋ sʰun⁵ *súm '4' mă31li33 mɨli pr í-hvulé pi⁵ *p-ri~
m-li'5' mă31ŋa31 məŋa ŋá-hvu ŋá ha² *b-ŋá~
m-ŋá'6' kʒu̠ʔ55 kuʔ kruʔ-hvu kʰróʔ huk³ *k-ruk '7' să31nit31 snit səniŋ-hvu kʰənáiʔ sip³ *s-nit '8' mă31ʦa̠t55 mʦat aʦaiʔ-hvu ʃáiʔ pɛt² *b-ʦat,
(< *-ryat)'9' ʧă31kʰu31 skʰu təhvú-hvu kó kou³ *ʧ-kʰúw '10' ʃi33 ʃi s í-hvuʦʰe nu² *ʦʰí
Debates
Aunque el grupo kachin-lui está ampliamente aceptado, algunos autores subrayan el papel del contacto lingüístico prolongado en la región, caracterizada por un intenso multilingüismo. Por ello, el dominio sal ha sido descrito en ocasiones como un continuo histórico más que como una ramificación estrictamente arborescente.[8]
Véase también
- Lenguas sal
- Lenguas bodo-garo
- Lenguas konyak
- Lenguas tibetano-birmanas centrales
- Área lingüística
Referencias
- ↑ Burling (1983); Matisoff (2013).
- ↑ Matisoff (2013).
- ↑ Huziwara (2016).
- ↑ Huziwara (2012); Matisoff (2013).
- ↑ Huziwara (2012).
- ↑ Sino-Tibetan Numerals (Eugene Chan) Archivado el 5 de marzo de 2012 en Wayback Machine.
- ↑ Huziwara, Keisuke 藤原, 敬介. 2012. Rui sogo no saikou ni mukete ルイ祖語の再構にむけて [Toward a reconstruction of Proto-Luish]. In Kyoto University Linguistic Research 京都大学言語学研究 (2012), 31: 25-131.
- ↑ DeLancey (2015).
Bibliografía
- Burling, Robbins (1983). «The Sal Languages». Linguistics of the Tibeto-Burman Area.
- DeLancey, Scott (2015). «Morphological Evidence for a Central Branch of Trans-Himalayan». Cahiers de linguistique – Asie orientale.
- Huziwara, Keisuke (2012). «Toward a reconstruction of Proto-Luish». Kyoto University Linguistic Research.
- Huziwara, Keisuke (2016). «On the genetic position of Taman reconsidered». Kyoto University Linguistic Research.
- Matisoff, James A. (2013). «Re-examining the genetic position of Jingpho». Linguistics of the Tibeto-Burman Area.
- van Driem, George (2001). Languages of the Himalayas. Brill.