Ankona

Ankona
Ancona
Komunë
Comune di Ancona
Flag of Ankona
Flamuri
Official seal of Ankona
Stema
Ankona ndodhet në Italia
Ankona
Ankona
Vendndodhja në Itali
Koordinatat: 43°37′01″N 13°31′00″E / 43.61694°N 13.51667°E / 43.61694; 13.51667
ShtetiItalia
RajoniMarke
ProvincaAnkona (AN)
Qeverisja
 • KryetariDaniele Silvetti
Sipërfaqja
 • Total
124,23 km2 (4,797 sq mi)
Lartësia
16 m (52 ft)
Popullsia
 (31 dhjetor 2024)[1]
 • Total
99.533
Zona kohoreUTC+1 (CET)
 • Verë (DST)UTC+2 (CEST)
Kodi postar
60121–60131
Kodi telefonik071
Shenjti mbrojtësShën Ciriaku
Dita festive4 maj
Faqja zyrtarewww.comune.ancona.it

Ankona (it. Ancona) është një qytet dhe komunë në Italinë qendrore, kryeqendra e rajonit Marke dhe e provincës së Ankonës. Qyteti ndodhet në bregdetin e Detit Adriatik dhe përfaqëson një nga qendrat kryesore administrative, portuale, universitare dhe kulturore të Italisë qendrore.[2][3][4]

Gjeografia

Ankona shtrihet në bregdetin qendror adriatik, në skajin më të largët të promontorit që zbret nga masivi i Monte Coneros. Pozita e saj gjeografike, e lidhur ngushtë me detin dhe me konfigurimin e harkuar të bregdetit, ka favorizuar zhvillimin e qytetit si port dhe qendër tregtare që në lashtësi.[2][3]

Territori i qytetit përfshin edhe zona bregdetare shumë të njohura si Passetto dhe Portonovo, të lidhura me Rivierën e Coneros.[5][6]

Historia

Ankona u themelua nga kolonë dorikë të Sirakuzës rreth vitit 387 p.e.s. Emri i qytetit rrjedh nga fjala greke ankon, që do të thotë “bërryl”, në lidhje me formën e promontorit që mbron gjirin natyror.[3]

Në epokën romake qyteti u zhvillua si port me rëndësi të madhe në Adriatik. Perandori Trajan zgjeroi portin, ndërsa Harku i Trajanit, i ngritur midis viteve 100 dhe 116 e.s., mbetet një nga dëshmitë monumentale më të rëndësishme të kësaj faze historike.[2][7]

Pas shkatërrimit saracen të vitit 839, Ankona u bë një komunë e pavarur rreth shekullit XI dhe zhvilloi tregtinë detare me Lindjen, duke forcuar identitetin e saj si qytet portual i Adriatikut.[8]

Demografia

Sipas të dhënave të përditësuara mbi bazë ISTAT, Ankona kishte 99.533 banorë më 31 dhjetor 2024.[1]

Qyteti mbetet qendra urbane më e rëndësishme e rajonit si kryeqendër administrative e Markes dhe ruan një profil të qëndrueshëm demografik, i lidhur edhe me funksionet universitare dhe portuale.[2][4]

Ekonomia

Ekonomia e Ankonës lidhet ngushtë me portin, shërbimet, tregtinë, transportin dhe funksionet administrative e universitare.[2][3]

Porti i Ankonës klasifikohet si port me rëndësi ndërkombëtare nga Bashkimi Evropian dhe bën pjesë në korridoret TEN-T Skandinav-Mesdhetar dhe Baltik-Adriatik. Sipas autoritetit portual, më shumë se një milion pasagjerë kalojnë çdo vit nëpër port drejt brigjeve të Adriatikut lindor, ndërsa trafiku i kontejnerëve ka kaluar 160.000 TEU.[9]

Monumentet dhe kultura

Qyteti ruan një trashëgimi të pasur monumentale, nga epoka romake te Mesjeta dhe periudha moderne. Ndër monumentet më të njohura janë Katedralja e Shën Ciriakut, Harku i Trajanit, Loggia dei Mercanti, Fontana del Calamo dhe Mole Vanvitelliana.[10][11][12][13]

Katedralja e Shën Ciriakut, e vendosur në kodrën Guasco, është simboli fetar dhe panoramik i qytetit.[10] Loggia dei Mercanti dëshmon lidhjen historike të qytetit me tregtinë dhe lundrimin, ndërsa Fontana del Calamo, e quajtur edhe “e trembëdhjetë grykave”, përfaqëson një nga veprat më karakteristike të qendrës historike.[11][12]

Në qytet ndodhet edhe Muzeu Arkeologjik Kombëtar i Markes, i vendosur në Palazzo Ferretti dhe i njohur për koleksionet që paraqesin historinë e rajonit nga paleoliti deri në Mesjetë.[14]

Arsimi dhe kërkimi shkencor

Ankona është një qytet universitar. Institucioni më i rëndësishëm akademik është Universiteti Politeknik i Markes, i themeluar në vitin 1969 si Libera Università di Ancona.[4]

Prania e universitetit i jep qytetit një profil të fortë në fushën e arsimit të lartë, kërkimit shkencor dhe jetës studentore.[15]

Transporti

Ankona është një nyjë e rëndësishme e transportit në Adriatik. Porti i saj lidh Italinë me Kroacian, Shqipërinë dhe Greqinë, si për trafikun e pasagjerëve ashtu edhe për atë të mallrave.[9]

Transporti urban menaxhohet nga Conerobus, i cili operon shërbimin urban të qytetit dhe lidhjet me zona të ndryshme të territorit, përfshirë edhe shërbime të dedikuara si Aerobus Raffaello dhe University Link.[16]

Qyteti ka edhe një stacion hekurudhor të rëndësishëm; sipas RFI, stacioni i Ankonës ka gjithsej 10 binarë për shërbimin e udhëtarëve.[17]

Ankona shërbehet gjithashtu nga Aeroporto delle Marche, i vendosur në Falconara Marittima, pranë qytetit.[18]

Sporti

Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Ankonës. Komuna menaxhon dhe promovon impiantet sportive dhe veprimtaritë agonistike në bashkëpunim me federatat dhe shoqatat sportive të territorit.[19]

Ndër impiantet më të njohura janë Stadio del Conero dhe PalaCasali. Ky i fundit pret rregullisht kampionate kombëtare indoor të atletikës, gjë që e bën Ankonën një nga qendrat italiane më të njohura për atletikën në sallë.[20][21][22]

Feja dhe traditat qytetare

Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Ciriaku. Festa e tij kremtohet më 4 maj dhe lidhet tradicionalisht me Fiera di San Ciriaco, një nga ngjarjet më të njohura qytetare të Ankonës.[10][23]

Shih edhe

Referime

  1. 1 2 "Popolazione Ancona 2001-2024" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
  2. 1 2 3 4 5 "Ancona" (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 10 prill 2026.
  3. 1 2 3 4 "Old Port" (në anglisht). Ancona Tourism. Marrë më 10 prill 2026.
  4. 1 2 3 "La storia" (në italisht). Università Politecnica delle Marche. Marrë më 10 prill 2026.
  5. ↑ "Ancona" (në anglisht). Marche Tourism. Marrë më 10 prill 2026.
  6. ↑ "Portonovo, Ancona's seaside resort" (në anglisht). Riviera del Conero. Marrë më 10 prill 2026.
  7. ↑ "Arco di Traiano" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
  8. ↑ "The history of Ancona" (PDF) (në anglisht). Ancona Tourism. Marrë më 10 prill 2026.
  9. 1 2 "Port of Ancona" (në anglisht). Autorità di Sistema Portuale del Mare Adriatico Centrale. Marrë më 10 prill 2026.
  10. 1 2 3 "Cattedrale di San Ciriaco" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
  11. 1 2 "Loggia dei Mercanti" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
  12. 1 2 "Fontana del Calamo" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
  13. ↑ "Mole Vanvitelliana" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
  14. ↑ "National Archaeological Museum" (në anglisht). Ancona Tourism. Marrë më 10 prill 2026.
  15. ↑ "Presentazione Video dell'Ateneo" (në anglisht). Università Politecnica delle Marche. Marrë më 10 prill 2026.
  16. ↑ "Servizio urbano Ancona" (në italisht). Conerobus. Marrë më 10 prill 2026.
  17. ↑ "Ancona" (në italisht). Rete Ferroviaria Italiana. Marrë më 10 prill 2026.
  18. ↑ "Aeroporto delle Marche" (në italisht). Aerdorica. Marrë më 10 prill 2026.
  19. ↑ "Impianti sportivi e Sport" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
  20. ↑ "Concessione di 4 punti ristoro presso lo Stadio del Conero" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
  21. ↑ "Campionati Italiani Atletica Assoluti" (në italisht). Comune di Ancona. Marrë më 10 prill 2026.
  22. ↑ "Campionati Italiani Indoor Master 2026, Ancona" (në italisht). FIDAL. Marrë më 10 prill 2026.
  23. ↑ "La Fiera di San Ciriaco" (në italisht). Ancona Servizi. Marrë më 10 prill 2026.

Lidhje të jashtme

Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.