Aruba

Aruba
Flag Coat of arms
Anthem: Aruba Dushi Tera
Kryeqyteti	Oranjestad
Official languages	Holandeze, Papiamento
Etnonimi	Aruban
Qeverisja	Shtet brenda Mbretërisë Holandeze
• Mbret	Willem-Alexander
• Kryeministër	Evelyn Wever-Croes
Autonomia
• Nga Holanda	1 janar 1986
Sipërfaqja
• Gjithsej	180 km2 (69 sq mi)
• Ujë (%)	E papërfillshme
Popullsia
• 2014 estimate	108 374
• Dendësia	592/km2 (1,533.3/sq mi)
GDP (PPP)	2007 estimate
• Gjithsej	$2.4 miliardë
• Per capita	$23 831
Monedha	Florini i Arubës (AWG)
Zona kohore	UTC-4
Kodi telefonik	+297
ISO 3166 code	AW, ABW, 533
TLD-ja e internetit	.aw

Aruba është një ishull në Antilet e Vogla në jug të Detit të Karaibeve dhe në veri të Gadishullit Paraguaná, Shtetit Falcón dhe Venezuelës. Ajo është një shtet brenda Mbretërisë Holandeze dhe nuk ka ndarje administrative. Për dallim nga vendet tjera të Karaibeve, Aruba ka një klimë të thatë dhe një sipërfaqe të dominuar nga kaktusët. Kjo klimë ka ndihmuar turizmin, pasi vizitorët mund të gjejnë gjithmonë një mot të ngrohtë dhe me diell.

Turizmi

Turizmi është sektori më i rëndësishëm i ekonomisë së Arubës dhe përbën burimin kryesor të të ardhurave të vendit. Çdo vit ishulli vizitohet nga më shumë se një milion turistë.

Ndër atraksionet më të njohura janë Palm Beach, Eagle Beach, Parku Kombëtar Arikok, Baby Beach dhe California Lighthouse. Përveç plazheve, Aruba është e njohur për zhytjen nënujore, sportet ujore, lundrimin dhe aktivitetet rekreative në natyrë.

Zhvillimi i turizmit në Aruba është mbështetur në një model që synon të ruajë ekuilibrin ndërmjet zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së mjedisit. Një pjesë e konsiderueshme e ishullit përfshihet në Parku Kombëtar Arikok, ku ruhen peizazhet natyrore, flora dhe fauna vendase. Projektet turistike zhvillohen duke marrë parasysh mbrojtjen e ekosistemeve dhe trashëgimisë natyrore.

Aruba është gjithashtu e njohur për Flamingot, të cilët janë bërë një nga simbolet më të njohura turistike të ishullit. Vizitorët mund t'i shohin këta zogj nga afër në plazhe të caktuara, ndërsa zbatohen masa për mbrojtjen e habitatit të tyre dhe për të siguruar bashkëjetesën ndërmjet natyrës dhe aktivitetit turistik.

Falë klimës së thatë, ujërave të kthjellëta, infrastrukturës moderne dhe politikave të turizmit të qëndrueshëm, Aruba konsiderohet një nga destinacionet turistike më të rëndësishme në rajonin e Karaibeve. Ruajtja e natyrës dhe zhvillimi ekonomik konsiderohen objektiva plotësuese në strategjinë afatgjatë të ishullit.

Demografia

Sipas vlerësimeve të fundit, Aruba ka mbi 100 mijë banorë dhe është një nga territoret më të dendura të populluara në Karaibe. Pjesa më e madhe e popullsisë jeton në zonën urbane përreth kryeqytetit Oranjestad.

Popullsia e Arubës përbëhet nga një përzierje e banorëve me prejardhje evropiane, amerikano-latine, afrikane dhe karaibe. Migrimi nga vendet fqinje, veçanërisht nga Venezuela, Kolumbia dhe Holanda, ka ndikuar në përbërjen etnike të vendit.

Gjuhët zyrtare janë holandishtja dhe papiamento. Gjithashtu fliten gjerësisht anglishtja dhe spanjishtja për shkak të turizmit dhe lidhjeve ekonomike me rajonin.

Shumica e popullsisë i përket Kishës Katolike, ndërsa janë të pranishme edhe bashkësi protestante dhe besime të tjera.

Klima

Aruba ka klimë tropikale gjysmë të thatë, me temperatura të larta dhe reshje të pakta gjatë gjithë vitit. Temperatura mesatare varion ndërmjet 27 °C dhe 29 °C, ndërsa erërat e vazhdueshme tregtare e bëjnë klimën më të këndshme.

Ndryshe nga shumica e ishujve të Karaibeve, Aruba ndodhet jashtë brezit kryesor të uraganeve, gjë që e bën një destinacion turistik të preferuar gjatë gjithë vitit.

Flora dhe fauna

Për shkak të klimës së thatë, vegjetacioni i Arubës dominohet nga kaktusët, shkurret dhe pemët rezistente ndaj thatësirës, si divi-divi (Libidibia coriaria), e cila është bërë një nga simbolet natyrore të ishullit.

Fauna përfshin shumë lloje zogjsh, hardhucash dhe gjitarësh të vegjël. Në brigjet e Arubës gjenden gjithashtu breshka detare, korale dhe një larmi e pasur peshqish tropikalë.

Një pjesë e madhe e natyrës së ishullit mbrohet nga Parku Kombëtar Arikok, i cili zë rreth një të pestën e sipërfaqes së Arubës dhe përfshin peizazhe shkëmbore, shpella, plazhe dhe shumë specie vendase të bimëve e kafshëve.

Kultura

Kultura e Arubës është rezultat i ndërthurjes së traditave evropiane, karaibe dhe latino-amerikane. Gjuha papiamento luan një rol të rëndësishëm në identitetin kulturor të vendit, ndërsa ndikimi holandez është i dukshëm në administratë dhe arsim.

Festimi më i madh kulturor është Karnavali, i cili zhvillohet çdo vit me parada, kostume shumëngjyrëshe dhe muzikë tradicionale. Muzika vendase përfshin ritme si tumba, salsa, merengue dhe zhanre të tjera karaibe.

Kuzhina tradicionale përfshin ushqime me bazë peshku, prodhime deti dhe ndikime nga kuzhina holandeze, amerikano-latine dhe karaibe.

Arsimi

Arsimi në Aruba është i detyrueshëm për fëmijët dhe zhvillohet kryesisht në gjuhën holandeze dhe papiamento. Sistemi arsimor bazohet në modelin holandez.

Institucioni kryesor i arsimit të lartë është Universiteti i Arubës, i themeluar në vitin 1988, i cili ofron programe në fusha të ndryshme akademike.

Transporti

Transporti në Aruba mbështetet kryesisht në rrjetin rrugor. Ishulli ka një sistem të zhvilluar autobusësh publikë dhe shërbime taksie.

Aeroporti kryesor është Aeroporti Ndërkombëtar Queen Beatrix, i cili lidh Arubën me Amerikën e Veriut, Amerikën Jugore, Evropën dhe pjesë të tjera të Karaibeve.

Porti i Oranjestad është një nga portet më të rëndësishme të Karaibeve për anijet turistike dhe transportin detar.

Zhvillimi i turizmit në Aruba është bazuar në një model që synon të ruajë ekuilibrin ndërmjet zhvillimit ekonomik dhe mbrojtjes së mjedisit. Një pjesë e madhe e territorit të ishullit mbrohet nga Parku Kombëtar Arikok, ndërsa projektet turistike i nënshtrohen rregullave për ruajtjen e peizazhit natyror dhe biodiversitetit.

Aruba është gjithashtu e njohur për praninë e Flamingove, të cilët janë bërë një nga simbolet turistike të ishullit. Vizitorët mund t'i vëzhgojnë këta zogj nga afër në plazhe të caktuara, ndërsa autoritetet dhe operatorët turistikë zbatojnë masa për mbrojtjen e habitatit të tyre dhe për të kufizuar ndikimin e aktivitetit njerëzor mbi faunën vendase.

Falë klimës së thatë, ujërave të kthjellëta dhe investimeve në infrastrukturë, Aruba është zhvilluar si një nga destinacionet turistike më të rëndësishme në rajonin e Karaibeve. Turizmi i qëndrueshëm dhe ruajtja e trashëgimisë natyrore konsiderohen elemente kyçe të zhvillimit afatgjatë të ishullit.

Sporti

Sporti më i popullarizuar në Aruba është futbolli. Federata e Futbollit e Arubës është anëtare e FIFA dhe CONCACAF. Ishulli merr pjesë rregullisht në garat rajonale dhe ndërkombëtare.

Bejsbolli, volejbolli, basketbolli dhe sportet ujore janë gjithashtu shumë të përhapura. Aruba ka Komitetin e vet Olimpik dhe merr pjesë në Lojërat Olimpike që nga viti 1988.

Galeria

• 
  Flamingo në ujëra të cekëta në Aruba
• 
  Flamingo në ujëra të cekëta pranë plazhit
• 
  Skulpturë rëre në formën e flamingos
• 
  Pamje e plazhit nga një restorant në Aruba
• 
  Shërbime turistike dhe sporte ujore në plazh
• 
  Anija turistike Jolly Pirates
• 
  Anijet Jolly Pirates pranë plazhit
• 
  Mol mbi ujërat bruz të Arubës
• 
  Pelikan mbi shkëmb në një lagunë
• 
  Pelikan mbi shkëmb pranë detit
• 
  Pulëbardha në bregdetin shkëmbor
• 
  Pulëbardha mbi shkëmbinj në ujëra të cekëta
• 
  Bregdet shkëmbor dhe kaktusë në Aruba
• 
  Peizazh me kaktusë drejt oqeanit
• 
  Turbinat e erës në peizazhin me kaktusë
• 
  Perëndim dielli mbi Detin e Karaibeve
• 
  Monumenti i spirancës në bregdetin e Arubës

Shih edhe

• Mbretëria e Holandës
• Oranjestad
• Deti i Karaibeve
• Antilet e Vogla
• ISO 3166

Lidhje të jashtme

• Qeveria e Arubës
• Aruba Tourism Authority
• Aruba – The World Factbook Arkivuar 9 janar 2021 tek Wayback Machine
• Encyclopædia Britannica – Aruba

Referime

Stampa:Autoriteti

Politika

Aruba është një vend autonom brenda Mbretërisë së Holandës. Kreu i shtetit është mbreti i Holandës, i përfaqësuar në Aruba nga një guvernator. Qeveria drejtohet nga kryeministri, ndërsa pushteti legjislativ ushtrohet nga Parlamenti i Arubës.

Gjeografia

Artikulli kryesor: Gjeografia e Arubës

Harta e Arubës, ku tregohet kryeqyteti Oranjestad dhe pika më e lartë, Mali Jamanota.

Aruba është një ishull i vogël dhe i rrafshët që ndodhet në jug të Detit të Karaibeve, pjesë e grupit të ishujve të njohur si Antilet e Vogla (Leeward Antilles). E pozicionuar vetëm pak kilometra në veri të Gadishullit Paraguaná në Venezuelë, Aruba ofron një peizazh gjeografik që dallon ndjeshëm nga imazhi tradicional tropikal i ishujve të tjerë të Karaibeve.

Klima dhe Moti

Tipari më dallues i gjeografisë së Arubës është klima e saj.

• Klimë e Thatë (Aride): Ndryshe nga ishujt e tjerë të Karaibeve që kanë pyje të dendura tropikale dhe reshje të shpeshta, Aruba ka një klimë gjysmë të thatë. Kjo i siguron ishullit ditë me diell pothuajse gjatë gjithë vitit.
• Jashtë Brezit të Uraganeve: Një avantazh i madh gjeografik i Arubës është vendndodhja e saj në skajin jugor të Karaibeve, çka e vendos atë jashtë "brezit të uraganeve". Kjo e bën atë një destinacion të sigurt për t'u vizituar në çdo stinë.
• Erërat Alize (Trade Winds): Ishulli freskohet vazhdimisht nga erërat e forta oqeanike që vijnë nga lindja, të cilat ndihmojnë në zbutjen e temperaturave të larta dhe mbajnë një klimë të rehatshme.

Relievi dhe Flora

Aruba është përgjithësisht një ishull pa male të larta dhe pa lumenj të mëdhenj, me një terren që karakterizohet nga formacione gëlqerore dhe kodra të ulëta.

• Pika më e lartë: Pika më e lartë në ishull është mali Jamanota, i cili arrin vetëm 188 metra mbi nivelin e detit. Nga maja e tij, në ditë të kthjellëta, mund të shihet bregdeti i Venezuelës.
• Bimësia: Peizazhi dominohet masivisht nga kaktusët, shkurret me gjemba dhe bima e aloe verës, e cila ka qenë dikur një nga eksportet kryesore të ishullit.
• Pema Divi-Divi (Watapana): Një nga simbolet më të njohura të Arubës është pema divi-divi, e cila përkulet dhe rritet në drejtim të erërave të forta të lindjes, duke formuar një kënd thuajse natyror prej 90 gradësh.
• Parku Kombëtar Arikok: Ky park natyror zë gati 20% të sipërfaqes së përgjithshme të ishullit. Ai ruan peizazhin e paprekur të Arubës, duke ofruar formacione mbresëlënëse gjeologjike, shpella me vizatime të fiseve antike dhe plazhe të fshehura.

Kontrasti i Bregdetit

Një tjetër veçori thelbësore e gjeografisë së Arubës është kontrasti i fortë midis dy brigjeve të saj:

• Bregdeti Perëndimor dhe Jugor: Ky është rajoni ku ndodhen plazhet e famshme botërore, si Eagle Beach dhe Palm Beach. Këtu rëra është e bardhë dhe uji është i qetë, i kristaltë dhe i cekët, i mbrojtur nga rrymat e forta oqeanike. Kjo pjesë është qendra e zhvillimit turistik.
• Bregdeti Lindor dhe Verior: Është i ashpër, shkëmbor dhe i pabanuar. I goditur vazhdimisht nga erërat e forta dhe dallgët agresive të oqeanit, ky bregdet ka krijuar formacione mahnitëse si urat natyrore prej guri (Natural Bridges), por nuk është i përshtatshëm për not apo turizëm tradicional plazhi.

Ky artikull me tematikë në lidhje me gjeografinë e Karaibeve është një faqe cung. Ju mund të ndihmoni Wikipedia-n duke e përmirësuar atë.