Berana
Berana
Беране / Berane | |
|---|---|
Qytet dhe qendër komunale | |
 Panorama e Beranës | |
 Coat of arms | |
  Berana | |
| Koordinatat: 42°50′37″N 19°52′22″E / 42.84361°N 19.87278°E | |
| Shteti |  Mali i Zi |
| Komuna | Berana |
| Qeverisja | |
| • Kryetari i komunës | Đole Lutovac (PES) |
| Sipërfaqja | |
• Total | 496 km2 (192 sq mi) |
| Popullsia (2023) | |
• Total | 9.532 |
| • Komuna | 24.645 |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 84300 |
| Prefiksi lokal | +382 51 |
| Targat | BA |
| Faqja zyrtare | berane |
Berana (malazezisht: Berane; cirilik: Беране) është qytet në verilindje të Malit të Zi dhe qendra administrative e komunës me të njëjtin emër. Ajo ndodhet në luginën e lumit Lim, në krahinën e Polimles së Epërme, midis masivit të Bjelasicës në perëndim dhe maleve Cmiljevica, Mokra dhe Turjak në lindje.[1]
Nga viti 1949 deri në vitin 1992 qyteti mbajti emrin Ivangrad, në nder të Ivan Millutinoviq, hero i Luftës së Dytë Botërore.[2]
Gjeografia
Komuna e Beranës ka sipërfaqe 496 km² dhe shtrihet në pjesën verilindore të Malit të Zi. Territori i saj përfshin luginën e Beranës, zona kodrinore-malore dhe hapësira të pasura me pyje, burime dhe rrjedha ujore.[1]
Lumi Lim kalon nëpër pjesën qendrore të luginës dhe përbën boshtin kryesor hidrografik të zonës. Në territorin e komunës ndodhen edhe disa liqene akullnajore në malin Bjelasica, ndër të cilat përmenden Liqeni i Pešićit, Liqeni i madh dhe i vogël i Šiškos dhe liqenet e Ursulovacit.[1]
Klima është kryesisht mesatare-kontinentale dhe malore. Qyteti ka lidhje rrugore me qendrat e tjera të veriut të Malit të Zi, ndërsa aeroporti i Beranës nuk është në përdorim të rregullt.[1]
Historia
Zona e Beranës ka gjurmë të hershme banimi. Në lokalitete si Beran Krš, Kremenštica, Gradac dhe Minina Pećina janë gjetur dëshmi të kulturës materiale nga periudha neolitike dhe periudha të mëvonshme parahistorike.[3]
Në periudhën romake zona ishte pjesë e hapësirave të lidhura me rrugët tregtare dhe ushtarake të Ballkanit perëndimor. Në fshatrat Budimlja, Dolac dhe Lužac janë evidentuar mbetje arkeologjike nga kjo periudhë, duke përfshirë gjurmë të ndërtimeve civile dhe ushtarake.[3]
Në mesjetë, rajoni njihej me emrin Budimlja dhe kishte rëndësi të madhe fetare e administrative. Manastiri i Đurđevi Stupovi, i ngritur në këtë zonë, u bë një nga qendrat më të rëndësishme kishtare të krahinës.[3]
Berana u zhvillua si vendbanim urban në shekullin XIX. Pas Luftës së Parë Ballkanike, qyteti u çlirua nga Perandoria Osmane në vitin 1912 dhe u përfshi në Mbretërinë e Malit të Zi. Në periudhën socialiste u quajt Ivangrad, ndërsa emri historik Berane iu rikthye në vitin 1992.[3]
Popullsia
Në regjistrimin e vitit 2023, vendbanimi urban i Beranës kishte 9.532 banorë, ndërsa komuna kishte 24.645 banorë.[4][5]
Turizmi
Turizmi në Beranë lidhet me trashëgiminë kulturore, monumentet fetare, natyrën malore dhe luginën e lumit Lim. Ndër vendet më të njohura përmenden manastiret Đurđevi Stupovi, Šudikova, Uroševica dhe Ćelije, si edhe koleksionet arkeologjike dhe etnografike të Muzeut të Polimles.[6]
Zona përreth qytetit ofron mundësi për ecje, çiklizëm, qëndrim në fshatra malore dhe vizita në liqenet akullnajore të Bjelasicës.[6]
Sporti
Sporti në Beranë u zhvillua veçanërisht pas Luftës së Dytë Botërore, me krijimin e klubeve të futbollit, basketbollit, hendbollit, boksit dhe pingpongut. Në qytet ndodhen Stadiumi i qytetit dhe një sallë sportive shumëfunksionale, të cilat përbëjnë pjesë të rëndësishme të infrastrukturës sportive lokale.[7]
Ndër klubet sportive të qytetit përmendet FK Berane, klubi kryesor i futbollit të Beranës.[7]
Administrata
Berana është qendra administrative e komunës së Beranës. Kryetar i komunës është Đole Lutovac, i cili mori detyrën më 3 shkurt 2025.[8] Ai është përfaqësues i Lëvizjes Evropa Tani.[9]
Shih edhe
Referime
- 1 2 3 4 "Географија" (në serbisht). Opština Berane. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Општи подаци" (në serbisht). Opština Berane. Marrë më 26 maj 2026.
- 1 2 3 4 "Историја Берана" (në serbisht). Opština Berane. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Broj stanovnika po naseljima i polu, Popis 2023" (në serbisht). MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore. Arkivuar nga origjinali më 23 nëntor 2025. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Stanovništvo Crne Gore prema polu i starosti, Popis 2023" (PDF) (në serbisht). MONSTAT – Uprava za statistiku Crne Gore. 15 tetor 2024. Marrë më 26 maj 2026.
- 1 2 "Туризам" (në serbisht). Opština Berane. Marrë më 26 maj 2026.
- 1 2 "Спорт" (në serbisht). Opština Berane. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Предсједник Општине" (në serbisht). Opština Berane. Marrë më 26 maj 2026.
- ↑ "Lutovac novi predsjednik Opštine Berane" (në serbisht). Vijesti. 3 shkurt 2025. Marrë më 26 maj 2026.