Democrazia Cristiana

Democrazia Cristiana
Democrazia Cristiana
ShkurtesaDC
Udhëheqësi historikAlcide De Gasperi
Sekretari i funditMino Martinazzoli
ThemeluesAlcide De Gasperi dhe ish-eksponentë të Partisë Popullore Italiane
Themeluar1943
Tretur1994
Paraprirë ngaPartia Popullore Italiane
Pasuar ngaPartia Popullore Italiane
Centro Cristiano Democratico
Cristiano Sociali
GazetaIl Popolo
La Discussione
IdeologjiaDemokracia e krishterë
Centrizëm
Popolarizmi
Konservatorizmi social
Evropianizmi
Krahu politikQendër
ParimiLibertas

Democrazia Cristiana (shkurt DC), e njohur edhe si Scudo crociato, ishte një parti politike italiane me frymëzim demokristian dhe centrist. Ajo u formua në vitin 1943 nga ish-drejtues të Partisë Popullore Italiane nën udhëheqjen e Alcide De Gasperi-t dhe u bë forca dominuese e politikës italiane nga fundi i Luftës së Dytë Botërore deri në krizën e fillimit të viteve 1990.[1][2][3]

Për dekada me radhë ajo ishte partia më e madhe në Parlamentin italian dhe udhëhoqi ose bashkëudhëhoqi pothuajse të gjitha fazat kryesore të jetës politike të Republikës Italiane, nga rindërtimi i pasluftës te qeveritë e qendrës, të qendrës së majtë, të solidaritetit kombëtar dhe më pas të pentapartito-s.[2][3]

Në vitin 1994 partia u shpërbë në kulmin e krizës së sistemit politik të shkaktuar nga Tangentopoli dhe nga fundi i Luftës së Ftohtë. Nga shpërbërja e saj dolën kryesisht Partia Popullore Italiane, Centro Cristiano Democratico dhe Cristiano Sociali.[2][4]

Historia

Origjina dhe themelimi

Rrënjët politike të Democrazia Cristiana lidhen me përvojën e Partisë Popullore Italiane të Luigi Sturzo-s. Gjatë viteve të fundit të regjimit fashist, De Gasperi dhe grupe të tjera të katolikëve demokratë nisën të organizonin një forcë të re politike. Në pranverën e vitit 1943 u përhap teksti Idee ricostruttive della Democrazia cristiana, i cili konsiderohet baza programore e lindjes së partisë.[1]

Në vitet 1943–1945 partia mori pjesë në Komitetin e Çlirimit Kombëtar, në luftën antifashiste dhe në qeveritë e tranzicionit. Që në programin e saj fillestar ajo mbështeti demokracinë parlamentare, autonominë politike e administrative të enteve vendore, rolin e familjes, lirinë e arsimit privat dhe një vizion shoqëror të frymëzuar nga pjesëmarrja e punëtorëve dhe nga kufizimi i përqendrimit të pasurisë.[5]

Nga De Gasperi te centrizmi

Në Kongresin e parë kombëtar të vitit 1946 partia u shfaq përgjithësisht me orientim republikan dhe në zgjedhjet për Asamblenë Kushtetuese doli forca e parë me shumicë relative.[5] Në zgjedhjet politike të vitit 1948 ajo arriti pothuajse gjysmën e votave dhe fitoi shumicën absolute të vendeve në Dhomën e Deputetëve, duke u bërë boshti kryesor i sistemit politik italian të pasluftës.[6][5]

Pas majit 1947 De Gasperi përjashtoi socialistët dhe komunistët nga qeveria dhe nisi fazën e ashtuquajtur të centrizmit, e cila zgjati deri në fillim të viteve 1960. Në këtë periudhë Democrazia Cristiana drejtoi rindërtimin politik e ekonomik të Italisë, mbështeti planin Marshall, hyrjen e vendit në kampin perëndimor dhe më pas në NATO, si edhe procesin e parë të integrimit evropian.[5][7]

Qendra e majtë dhe vitet 1960–1970

Në vitet 1950 u forcuan rryma të ndryshme të brendshme, sidomos ato të lidhura me Amintore Fanfani-n, Aldo Moro-n dhe më vonë me dorotejtë. Në vitin 1963, pas një përgatitjeje të gjatë politike, Moro formoi qeverinë e parë organike të qendrës së majtë me pjesëmarrjen e Partisë Socialiste Italiane.[5]

Në fundin e viteve 1960 dhe në vitet 1970 partia u përball me tronditje të forta shoqërore dhe politike, me fundin e identifikimit pothuajse automatik të botës katolike me të, me krizën e qendrës së majtë dhe më pas me fazën e solidaritetit kombëtar. Në zgjedhjet e vitit 1976 partia mbeti forca e parë, ndërsa strategjia e Benigno Zaccagnini-t dhe e Moro-s hapi një dialog të kujdesshëm me PCI-në.[5]

Pentapartito, kriza dhe shpërbërja

Në vitin 1981 Democrazia Cristiana humbi përkohësisht drejtimin e qeverisë, e cila kaloi te aleatët e saj laikë, por mbeti partneri kryesor i shumicave të reja të pentapartito-s. Në zgjedhjet e vitit 1983 partia pësoi një rënie të fortë në 32,9% dhe i la drejtimin e qeverisë Bettino Craxi-t, megjithëse vazhdoi të ishte partia më e madhe e vendit.[5]

Fundi i Luftës së Ftohtë, rritja e Lega Nord-s dhe sidomos hetimet e Mani pulite-s e goditën rëndë partinë. Në zgjedhjet e vitit 1992 ajo zbriti nën pragun e 30% dhe në tetor të po atij viti sekretar u bë Mino Martinazzoli. Pas rënies së mëtejshme në zgjedhjet administrative të vitit 1993, partia u shpërbë në vitin 1994 dhe u nda në disa trungje kryesore.[2][8][4]

Ideologjia dhe profili politik

Democrazia Cristiana ishte një parti interklasore dhe popullore me matricë katolike, por me një vizion të politikës të përshkruar shpesh si thelbësisht laik dhe kushtetues. Ajo mbështeste demokracinë parlamentare, autonominë vendore, rolin e familjes, lirinë e arsimit, kufizimin e përqendrimit të pasurisë kapitaliste dhe pjesëmarrjen e punëtorëve në jetën ekonomike të ndërmarrjeve.[5]

Partia u paraqit si forcë e qendrës, kundër rikthimeve reaksionare dhe kundër totalitarizmit komunist. Antikomunizmi i saj u shoqërua me një zgjedhje të qartë perëndimore, atlantike dhe evropiane, por pa arritur kurrë në përjashtimin institucional të së majtës nga jeta demokratike. Pikërisht kjo i dha partisë një rol të veçantë në balancimin e sistemit politik italian gjatë gjithë Republikës së Parë.[7][3]

Rrymat e brendshme

Një tipar themelor i Democrazia Cristiana ishte prania e shumë rrymave të organizuara. Midis tyre dalloheshin krahët e lidhur me Dossetti-n dhe Cronache sociali, Iniziativa democratica e Fanfani-t, dorotejtë, morotejtë, rrymat e majta sociale dhe më vonë krahët e lidhur me Ciriaco De Mita-n dhe Martinazzoli-n. Këto rryma luajtën një rol vendimtar në përcaktimin e vijës politike të partisë dhe në zgjedhjen e aleancave qeveritare.[5]

Shtypi dhe simbolet

Simboli historik i partisë ishte scudo crociato me mbishkrimin Libertas, i cili u bë një nga emblemat më të njohura të politikës italiane të shekullit XX.[9] Organi kryesor i partisë ishte e përditshmja Il Popolo, e cila u ribotua si organ i Democrazia Cristiana në vitin 1944.[10] Nga dhjetori 1953 partia pati edhe revistën zyrtare La Discussione, e themeluar nga De Gasperi dhe e botuar deri në vitin 1993.[11]

Trashëgimia

Pas shpërbërjes së vitit 1994, pjesa më e madhe e trashëgimisë politike të Democrazia Cristiana kaloi te Partia Popullore Italiane, e cila më vonë u përfshi te La Margherita dhe pastaj te Partia Demokratike. Një pjesë tjetër e rëndësishme u zhvendos drejt qendrës së djathtë, sidomos përmes Centro Cristiano Democratico-s dhe formacioneve të tjera të mëvonshme.[4][3]

Figura, kultura politike dhe rrjetet e vjetra demokristiane vazhduan për shumë vite të ushtronin ndikim si në qendrën e majtë, ashtu edhe në qendrën e djathtë italiane.[4]

Shih edhe

Lidhje të jashtme

Referime

  1. 1 2 "Gli 80 anni della Dc". Istituto Luigi Sturzo (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  2. 1 2 3 4 "Democrazia cristiana". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  3. 1 2 3 4 "Italian Popular Party". Encyclopaedia Britannica (në anglisht). Marrë më 2026-04-20.
  4. 1 2 3 4 "I cattolici e il consenso politico dopo la fine della Democrazia cristiana". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 "Democrazia cristiana". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  6. ↑ "Per una geografia dei cattolici in politica". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  7. 1 2 "La democrazia cristiana". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  8. ↑ "Martinazzoli, Fermo Mino". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  9. ↑ "scudocrociato". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  10. ↑ "Popolo, Il". Treccani (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
  11. ↑ "Online su Digital Sturzo "La Discussione" rivista fondata da De Gasperi nel 1953". Istituto Luigi Sturzo (në italisht). Marrë më 2026-04-20.
Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.