Dialekti istrian

Dialekti istrian ose Dialekti i Istrias ka qenë një variant i gegnishtes ose ndoshta një dialekt historik, tashmë i zhdukur i gjuhës shqipe, që flitej në zonën e Poreçit në gadishullin e Istrias, në Kroaci, deri në fund të shekullit XIX. Ky dialekt lindi si pasojë e migrimeve shqiptare në Adriatik dhe procesit të kolonizimit venedikas.^[1]

Nga shekulli XIII deri në shekullin XVII, gadishulli i Istrias u shpopullua për shkak të luftërave dhe epidemive, dhe Republika e Venedikut solli kolonë nga Ballkani për ta ripopulluar. Mes tyre kishte edhe shqiptarë, të cilët u vendosën kryesisht në fushën e Poreçit dhe rrethinat e tij. Shqiptarët e ardhur flisnin variante të ndryshme të gegnishtes, dhe bashkimi i tyre krijoi një dialekt të veçantë lokal, dialektin istrian të shqipes. Ky dialekt u ruajt për disa shekuj, por gradualisht u zhduk për shkak të asimilimit në komunitetet kroate dhe italiane.^[2] Bashkimi i dialekteve të ndryshme të folura nga kolonët çoi në formimin e dialektit shqiptar të Istrias. Teksti i vetëm mbijetues i dialektit u shkrua nga studiuesi vendas Pietro Stankovich në vitet 1830. Stankoviç regjistroi një version të Shëmbëlltyrës së Djalit Plangprishës dhe një listë fjalësh të dialektit

Dokumenti i vetëm i mbijetuar është një dorëshkrim i studiuesit vendas Pietro Stankovich, i cili në vitet 1830 regjistroi një version të Shëmbëlltyrës së Djalit Plangprishës dhe një listë fjalësh të dialektit. Ky material është sot burimi kryesor për studimin e dialektit istrian. Dialekti ishte i afërt me gegnishten veriore, por kishte elemente të përziera nga kolonët e ardhur nga zona të ndryshme të Shqipërisë së Veriut. Ai i përket familjes gjuhësore indo-evropiane, brenda grupit të shqipes, në degën gegë veriore-veriperëndimore. Statusi i tij sot është i zhdukur, i dokumentuar vetëm në këtë dorëshkrim të shekullit XIX.^[3].

Dialekti istrian është një fragment i çmuar i historisë së gjuhës shqipe, që dëshmon për praninë shqiptare në Adriatik dhe për proceset e asimilimit gjuhësor në Evropën Qendrore. Edhe pse i zhdukur, ai mbetet një pasuri dokumentare që lidh gjuhën shqipe me historinë e kolonizimeve venedikase dhe migrimeve ballkanike.^[4]

1. ↑ "Albanian language - Dialects". Britannica.com Inc. Marrë 2 Mars 2012.
2. ↑ Fine, John Van Antwerp (2006-03-02). When ethnicity did not matter in the Balkans: a study of identity in pre-nationalist Croatia, Dalmatia, and Slavonia in the medieval and early-modern periods. University of Michigan Press. p. 118. ISBN 978-0-472-11414-6.
3. ↑ Altimari, Francesco (2011). "Analisi di alcuni manoscritti con testi e lessemi sull' albanese dell' Istria" Arkivuar 13 shkurt 2012 tek Wayback Machine (PDF). Ludwig Maximilian University of Munich. Retrieved 2 March 2012.
4. ↑ Simmonds, Lauren (2022-12-05). "A Brief History Of The Extinct Istrian-Albanian Language". Total Croatia (në anglishte amerikane). Marrë më 2025-12-23.