Frumentarii
Frumentarii ishin një njësi ushtarake e Romës së lashtë dhe organizatë policie sekrete e përdorur si një agjenci intelligjence. Ata e filluan hisotorinë e tyre si një shërbim korrier dhe u zhvilluan në një agjenci spiunazhi perandorake. Organizata e tyre do të përfshinte edhe vrasje. Frumentarii e kishin qendrën në Castra Peregrina dhe drejtoheshin nga princeps peregrinorum.[1] Ata u shpërbënë nën sundimin e Dioklecianit, për shkak të reputacionit të tyre të keq mes popullsisë.
Historia
Përdorimi i informatorëve dhe spiunëve kishe qenë një politikë e hershme e legjioneve dhe ushtrive romake pushtuese, por kurrë në një mënyrë të organizuar. Kjo ishte veçanërisht e vërtetë në qytetin e Romës, që ishte e mbushur me pëshpëritje dhe komplote të pafundme. Frumentarii me gjasa u themeluan nga Domiciani,[2] megjithëse ata shfaqen në rregjistrime pak pas sundimit të tij në fillim të shekullit të II. Kur u themeluan, baza e tyre gjendej në Castra Peregrina në Kodrën Keliane,[3] megjithëse Trajani më vonë do ta përqëndronte bazën e tyre në Romë.[4][5][6] Duke qenë pjesë e immunes që, që nga koha e Republikës, gjatë hisorisë së tyre të hershme, ata ngarkoheshin me furnizimin me grurë të ushtrisë,[7] duke dërguar mesazhe midis provincave dhe perandorisë,[8][9][10] dhe mbledhjen e parave të taksave.[11][12][13][14]
Një mbishkrim në fakt pohon se mund të siguronin burgjet,[15] apo edhe sigurinë e armëve.[16] Ndonjëherë ata quheshin nomas ("nomadë" në latinisht) për të mbrojtur identitetin e tyre në territor armik.
Pas përfundimit të Dinastisë Flaviane, frumentarii u zhvilluan në një forcë policore. Ata punonin si nënoficerë me kohortë pretorianë për të policuar popullsinë.[17][18] Kjo organizatë ishte pjesë e ushtrisë dhe anëtarët e saj ishin legjionarë.[19] Anëtarët e këtij grupi rekrutoheshin nga ushtria.[20][21] Nga shekulli II, nevoja për një shërbim inteligjence gjithë perandorak qe e qartë. Por edhe një perandor nuk mund të krijonte lehtësisht një zyrë me qëllimin e shprehur të spiunimit të qytetarëve të zotërimeve të gjera të Romës. Një kompromis i përshtatshëm u gjet nga Adriani.[22] Ai përdori frumentarii si një agjenci spiunazhi, pasi detyrat e tyre i vuanë atë në kontakt me mjaftë vende dhe vendas, duke i lejuar ata të fitonin informacione të konsiderueshme rreth një territori të caktuar. Përkrahë këtyre detyrave, ata mund të mbikëqyrnin dhe ruanin gjithashtu operancionet e minierave.[18][23][24]
Ata shërbyen si polici sekrete dhe si një agjenci inteligjence në Romën e lashtë. Perandorët do ti përdornin ata shpesh për të mbledhur informacione mbi miqtë, familjen, zyrtarët ose ushtarët.[25][26] Kjo organizatë ndonjëherë ngarkohej me vrasjen e kujtdo që dëshironte perandori.[27][22] Fshatarët nuk i donin frumentarii për shkak të arrestimeve false dhe arbitrare. Ata shiheshin si një "sëmundje" tiranike mbi perandorinë.[28] Këto ankesa çuan në shpërndarjen e organizatës në vitin 312, gjatë sundimit të Dioklecianit.[29][30][31] Frumentarii u zëvendësuan nga agentes in rebus.[32][33][34]
Bashkë me formacionin e speculatores (eksploratorë apo atë ngarkuar me spiunazh), që ishin faktikisht të ngarkuar me mbledhjen e informacioneve të të gjitha provincave të perandorisë dhe me sigurinë e shtetit, përbënin një lloj shërbimi sekret të perandorisë.
Ata drejtoheshin nga princeps peregrinorum, i ngarkuar me sigurinë e përgjithshme të shtetit, i cili mendohej se ishte një centurion i vjetër dhe përgjigjej drejtpërdrejtë te perandori dhe varej nga prefekti pretorian.[35] subprinceps ishte i dyti në komandë ndaj princeps peregrinorum dhe optio peregrinorum, canaliclarius,[36] dhe aedilis castrorum ishin të gjithë zyra të tjera të frumenatarii.[37] Curatio frumentarii do të komandonte frumentarët në provincat perandorake. [38][39][40][41][42] Frumentarët shërbyen në officium consularis të guvernatorit vendor.[43]
Historia në vijim është përdorur si dëshmi e rolit të frumentarëve:[44]
«Vigjilenca e [[[Adriani]]]t nuk kufizohej me shtëpinë e tij, por shtrihej edhe te ato të miqve të tij dhe nëpërmjet agjentëve të tij privatë (frumentarios) ai madje depërtonte në të gjitha sekretet e tyre dhe kështu me zotësi, që atë nuk qenë kurrë në dijeni se perandori ishte i njohur me jetët e tyre private, deri sa ai e tregonte atë vetë. Në lidhje me këtë, futja e një incidente nuk do të ishte e pa mirëpritur, duke treguar se ai mësonte shumë rreth miqve të tij. Gruaja e njëfarë burri i shkruante burrit të saj, duke u ankuar se ai ishte aq i shqetësuar me kënaqësitë dhe banjot, sa nuk do të kthehej në shtëpi te ajo dhe Adriani e zbuloi këtë nëpërmjet agjentëve të tij privatë. Dhe kështu, kur burri kërkoi një leje, Adriani e qortoi atë për banjot dhe kënaqësit e tij. Ndërsa burri deklaroi: "Çfarë, të ka shkruar gruaja ime atë që më shkroi mua?".»
Shiko gjithashtu
- Policia sekrete
- Agjencia e sigurisë
- Agentes in rebus
- Inteligjenca ushtarake
- Agjencia e inteligjencës
- Kultura e Romës së lashtë
- E drejta romake
- Të Drejtat Latine
- Skllavëria në Romën e lashtë
- Romanizimi (kulturor)
- Filozofia e lashtë romake
- Arsimi në Romën e lashtë
- Feja romake
- Martesa në Romën e lashtë
- Arti romak
- Kopshtet romake
- Teknologjia në Romën e lashtë
- Ekonomia Romake
- Bujqësia në Romën e lashtë
- Rrugët romake
- Kuzhina antike romake
- Pax Romana
Referime
- ↑ Faure 2003, ff. 377–427.
- ↑ Crowdy 2011.
- ↑ Fuhrmann 2016, f. 302.
- ↑ Fuhrmann 2011, f. 244.
- ↑ Reynolds 1923, ff. 168–189.
- ↑ Argüín 2015, f. 5.
- ↑ Corpus Inscriptionum Latinarum III, 6108 fq. 1313
- ↑ Corpus Inscriptionum Latinarum V, 6869; III, 1474
- ↑ Sheldon 2004, f. 253.
- ↑ Tănase & Muscalu 2013, f. 16.
- ↑ Zuiderhoek 2009, f. 47.
- ↑ Fuhrmann 2012, f. 151-152.
- ↑ Russell 2013, f. 487.
- ↑ Jackson 2002, f. 64.
- ↑ Corpus Inscriptionum Latinarum III, 433
- ↑ L’Année épigraphique 1933, 256
- ↑ Sinnigen 1962, f. 217.
- 1 2 Sinnigen 1961, f. 69.
- ↑ Allen 1908, f. 3.
- ↑ Winzenburg 2022, ff. 103–111.
- ↑ Rankov 1990, ff. 176–182.
- 1 2 Fuhrmann 2012, f. 153.
- ↑ McCunn 2019, f. 346.
- ↑ Hirt 2010, ff. 174–175.
- ↑ Fuhrmann 2012, ff. 144, 148.
- ↑ Brennan 2018, f. 86.
- ↑ Fuhrmann 2011, f. 217-218.
- ↑ Bond 2017, f. 55.
- ↑ Bunson 2014, f. 221.
- ↑ Sheldon 2004, ff. 256–257.
- ↑ Carlisle 2015, f. 33.
- ↑ Rankov 2012, f. 1.
- ↑ Syvänne 2015, f. 2.
- ↑ Harries 2012, f. 140.
- ↑ Sinnigen 1962, f. 213.
- ↑ Gilliam 1976, f. 51.
- ↑ Mann 1988, ff. 149–150.
- ↑ Tănase & Muscalu 2013, ff. 16–17.
- ↑ Jordan 2017, f. 188.
- ↑ Dobson 1955, f. 62.
- ↑ Janniard 2015, f. 2.
- ↑ Thomas 2012, f. 135.
- ↑ Tănase & Muscalu 2013, f. 17.
- ↑ Thayer 1921, f. 37.
Bibliografia
- Allen, George H. (1908). "The Advancement of Officers in the Roman Army". Supplementary Papers of the American School of Classical Studies in Rome (në anglisht). 2: 1–25. ISSN 1940-0969. JSTOR 4238491.
- Argüín, Adolfo Raúl Menéndez (4 mars 2015). "Administration: Principate". përmbledhur nga Le Bohec, Yann (red.). The Encyclopedia of the Roman Army (në anglisht). Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd. fq. 1–71. doi:10.1002/9781118318140.wbra0023. ISBN 978-1-118-31814-0.
- Bunson, Matthew (14 maj 2014). Encyclopedia of the Roman Empire (në anglisht). Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-1027-1.
- Bond, Sarah E. (2017). "The Corrupting Sea: Law, Violence and Compulsory Professions in Late Antiquity". përmbledhur nga Ronald Kroeze; André Vitória; Guy Geltner (red.). Anti-corruption in History: From Antiquity to the Modern Era (në anglisht). Oxford Academic. doi:10.1093/oso/9780198809975.003.0004.
- Brennan, T. Corey (2018). "Sabina 'Augusta'". Sabina Augusta: An Imperial Journey (në anglisht). Oxford Academic. doi:10.1093/oso/9780190250997.003.0006.
- Carlisle, Rodney (26 mars 2015). Encyclopedia of Intelligence and Counterintelligence (në anglisht). Routledge. ISBN 978-1-317-47177-6.
- Crowdy, Terry (20 dhjetor 2011). The Enemy Within: A History of Spies, Spymasters and Espionage (në anglisht). Bloomsbury Publishing. ISBN 978-1-78096-224-5.
- Dobson, B. (1955). The Primipilares of the Roman Army (Tezë) (në anglisht). Durham, UK: Durham University.
- Fuhrmann, Christopher J. (2016). "Police Functions and Public Order". përmbledhur nga Paul J. du Plessis; Clifford Ando; Kaius Tuori (red.). The Oxford Handbook of Roman Law and Society (në anglisht). Oxford Academic. fq. 297–309. doi:10.1093/oxfordhb/9780198728689.013.23. ISBN 978-0-19-872868-9.
- Fuhrmann, Christopher J. (2011). ""Military stations throughout all provinces": Detached-Service Soldier-Police". Policing the Roman Empire: Soldiers, Administration, and Public Order (në anglisht). Oxford Academic. fq. 201–238. doi:10.1093/acprof:oso/9780199737840.003.0008. ISBN 978-0-19-973784-0.
- Fuhrmann, Christopher J. (12 janar 2012). Policing the Roman Empire: Soldiers, Administration, and Public Order (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-973784-0.
- Faure, P. (2003). "Les centurions frumentaires et le commandement des castra peregrina". Mélanges de l'École française de Rome. Antiquité (në frëngjisht). 115 (1): 377–427. doi:10.3406/mefr.2003.10736.
- Gilliam, J. F. (1976). "Canaliclarius and Kananiklarios (P.OXY. XL 2925)". The Bulletin of the American Society of Papyrologists (në anglisht). 13 (2): 49–52. ISSN 0003-1186. JSTOR 24518498.
- Harries, Jill (2012). Imperial Rome AD 284 to 363: The New Empire (në anglisht). Edinburgh University Press. ISBN 978-0-7486-2052-4. JSTOR 10.3366/j.ctt1g0b463.
- Hirt, Alfred Michael (2010). "The Roman Army and Imperial Extractive Operations". Imperial Mines and Quarries in the Roman World: Organizational Aspects 27 BC–AD 235 (në anglisht). fq. 168–201. doi:10.1093/acprof:oso/9780199572878.003.0005. ISBN 978-0-19-957287-8.
- Jackson, Robert (2002). "The Hills of Smoke, Gebel Dokhan". At Empire's Edge: Exploring Rome's Egyptian Frontier (në anglisht). Yale University Press. doi:10.12987/yale/9780300088564.003.0002. ISBN 978-0-300-08856-4.
- Janniard, Sylvain (2015). "Field Officers: Late Empire". përmbledhur nga Y. Le Bohec (red.). Field Officers: Late Empire. The Encyclopedia of the Roman Army (në anglisht). John Wiley & Sons. fq. 389–413. doi:10.1002/9781118318140.wbra0617. ISBN 978-111831814-0 – nëpërmjet Academia.
- Jordan, Bradley (2017). "The Consular provinciae of 44 BCE and the Collapse of the Restored Republic". Hermes (në anglisht). 145 (2): 174–194. doi:10.25162/hermes-2017-0014. ISSN 0018-0777. JSTOR 26650395. S2CID 252446484.
- Mann, J. C. (1988). "The Organization of Frumentarii". Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik (në anglisht). 74: 149–150. ISSN 0084-5388. JSTOR 20186909.
- McCunn, Stuart (2019). "What's In A Name? The Evolving Role of the Frumentarii". The Classical Quarterly (në anglisht). 69 (1): 340–354. doi:10.1017/S0009838819000399. ISSN 0009-8388. S2CID 200033153.
- Rankov, Boris (26 tetor 2012). "Agentes in rebus". përmbledhur nga Bagnall, Roger S; Brodersen, Kai; Champion, Craige B; Erskine, Andrew (red.). The Encyclopedia of Ancient History (në anglisht). Hoboken, NJ, USA: John Wiley & Sons, Inc. fq. wbeah19006. doi:10.1002/9781444338386.wbeah19006. ISBN 978-1-4443-3838-6.
- Rankov, N. B. (1990). "Frumentarii, the Castra Peregrina and the Provincial Officia". Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik (në anglisht). 80: 176–182. ISSN 0084-5388. JSTOR 20187218.
- Russell, Frank (28 janar 2013). "Finding the Enemy: Military Intelligence". The Oxford Handbook of Warfare in the Classical World (në anglisht). Oxford University Press. doi:10.1093/oxfordhb/9780195304657.013.0024. ISBN 978-0-19-530465-7.
- Reynolds, P. K. Baillie (1923). "The troops quartered in the Castra Peregrinorum". The Journal of Roman Studies (në anglisht). 13 (1–2): 168–189. doi:10.2307/295750. ISSN 1753-528X. JSTOR 295750. S2CID 162611310.
- Sinnigen, William G. (1962). "The Origins of the "Frumentarii"". Memoirs of the American Academy in Rome (në anglisht). 27: 211–224. doi:10.2307/4238654. ISSN 0065-6801. JSTOR 4238654.
- Sinnigen, William G. (1961). "The Roman Secret Service". The Classical Journal (në anglisht). 57 (2): 65–72. ISSN 0009-8353. JSTOR 3294369.
- Sheldon, Rose Mary (16 dhjetor 2004). Intelligence Activities in Ancient Rome: Trust in the Gods but Verify (në anglisht). Routledge. ISBN 978-1-135-77106-5.
- Syvänne, Ilkka (4 mars 2015). "Agens, agentes in rebus". përmbledhur nga Le Bohec, Yann (red.). The Encyclopedia of the Roman Army (në anglisht). Chichester, UK: John Wiley & Sons, Ltd. fq. 1–71. doi:10.1002/9781118318140.wbra0042. ISBN 978-1-118-31814-0.
- Thayer, Bill, red. (1921). "Life of Hadrian". Historia Augusta (Transcriptim) (në anglisht). Loeb – nëpërmjet Penelope, The University of Chicago.
- Tănase, Tiberiu; Muscalu, Bogdan (2013). "Viewpoints on Roman traditions in the history of intelligence services". History and civilization: EU strategy for the Baltic region (në anglisht). fq. 7–29.
- Thomas, Edmund (pranverë–vjeshtë 2012). ""Nero's Tomb" and the crisis of the third century: Roman sarcophagi as public and private monuments". Res: Anthropology and Aesthetics (në anglisht). 61–62: 132–151. doi:10.1086/RESvn1ms23647825. ISSN 0277-1322. S2CID 193586509.
- Winzenburg, Justin (19 korrik 2022). Ephesians and Empire: An Evaluation of the Epistle's Subversion of Roman Imperial Ideology (në anglisht). Mohr Siebeck. ISBN 978-3-16-161183-4.
- Zuiderhoek, Arjan (2009). "Government Centralization in Late Second and Third Century a. d. Asia Minor: A Working Hypothesis". The Classical World (në anglisht). 103 (1): 39–51. ISSN 0009-8418. JSTOR 40599902.