Gjenova
Gjenova
Genova (italisht) Zêna (ligurisht) | |
|---|---|
| Comune di Genova | |
 Pamje panoramike e Gjenovës, ku shihen Feneri i Gjenovës, kompleksi i Corte Lambruschinit, qendra e qytetit dhe porti. | |
 Flamuri  Coat of arms | |
  Gjenova Vendndodhja në Itali | |
| Koordinatat: 44°24′25″N 8°55′58″E / 44.40694°N 8.93278°E | |
| Vendi |  Italia |
| Rajoni | Liguria |
| Qyteti metropolitan | Gjenova (GE) |
| Qeverisja | |
| • Kryetarja | Silvia Salis |
| Sipërfaqja | |
• Total | 240,29 km2 (9,278 sq mi) |
| Popullsia (31 dhjetor 2024) | |
• Total | 565.775 |
| • Dendësia | 24/km2 (61/sq mi) |
| Emërtimi i banorëve | gjenovezë |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Shenjti mbrojtës | Shën Gjon Pagëzori |
| Dita festive | 24 qershor |
| Faqja zyrtare | Faqja zyrtare |
Gjenova (italisht: Genova; ligurisht: Zêna) është një qytet dhe komunë në veriperëndim të Italisë, kryeqendra e rajonit Liguria dhe e Qytetit metropolitan të Gjenovës. Qyteti shtrihet në bregun e Detit Ligur dhe ka qenë për shekuj një nga qendrat më të rëndësishme detare e tregtare të Mesdheut. Më 31 dhjetor 2024 kishte 565.775 banorë, ndërsa kryetare e komunës është Silvia Salis, në detyrë që nga 29 maji 2025.[1][2][3]
Gjeografia
Gjenova ndodhet midis detit dhe relievit kodrinor e malor të brendësisë ligure. Territori komunal ka një sipërfaqe prej 240,29 km² dhe një brez bregdetar rreth 42 km të gjatë, nga Vesima deri në Nervi.[4]
Historia
Zanafilla e Gjenovës lidhet me vendbanime pararomake të shekujve V–IV p.e.s. Gjatë Luftës së Dytë Punike, zbarkimi i saj u përdor nga Publio Kornelio Skipioni në vitin 218 p.e.s., ndërsa qyteti u shkatërrua nga kartagjenasit në vitin 205 p.e.s. dhe më pas u rindërtua. Në Mesjetë Gjenova u bë një nga republikat detare më të fuqishme të Mesdheut, me një rrjet të gjerë tregtar e financiar. Në epokën napoleonike u përfshi në Republikën Ligure, ndërsa më pas kaloi në shtetin sardenj dhe, në fund, në shtetin italian.[5][3]
Demografia
Sipas të dhënave zyrtare të Komunës së Gjenovës, popullsia rezidente më 31 dhjetor 2024 ishte 565.775 banorë.[1] Gjenova mbetet qendra më e madhe urbane e Ligurisë dhe një nga komunat më të mëdha të Italisë veriore.[3]
Monumentet dhe kultura
Qendra historike e Gjenovës është një nga më të mëdhatë dhe më karakteristiket në Evropë, me rrugicat e ngushta të saj dhe me një trashëgimi të pasur mesjetare, rilindase dhe baroke. Midis monumenteve më të rëndësishme janë Katedralja e Shën Lorencit, Pallati Dukal dhe kompleksi i Rrugëve të Reja dhe sistemit të Pallateve të Rollëve.[3][6]
Ky sit u përfshi në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s në vitin 2006. Sipas UNESCO-s, ai përfaqëson një shembull të jashtëzakonshëm të urbanistikës aristokratike të shekujve XVI–XVII dhe të rolit të Gjenovës si qytet tregtar në kulmin e fuqisë së saj.[6]
Një nga hapësirat më të njohura të qytetit sot është Porti i Vjetër, i rizhvilluar në fund të shekullit XX dhe i lidhur ngushtë me jetën kulturore e turistike të qytetit. Aty ndodhet edhe Akuariumi i Gjenovës, i paraqitur nga strukturat zyrtare si ekspozita më e rëndësishme e biodiversitetit ujor në Evropë.[7]
Arsimi dhe kërkimi shkencor
Në Gjenova ndodhet Universiteti i Gjenovës (UniGe), një nga universitetet më të vjetra të Italisë. Universiteti e paraqet veten si i themeluar në vitin 1481 dhe si një nga qendrat kryesore shkencore e akademike të rajonit.[8]
Ekonomia dhe transporti
Tradita detare ka qenë një element themelor i identitetit të Gjenovës që nga Mesjeta, dhe porti i saj mbetet një nga bazat kryesore të jetës ekonomike të qytetit.[3] Qyteti shërbehet edhe nga Aeroporti Kristofor Kolombi, ku në vitin 2024 kaluan rreth 1,33 milion pasagjerë.[9]
Feja dhe traditat qytetare
Shenjti mbrojtës i Gjenovës është Shën Gjon Pagëzori. Festa patronale kremtohet më 24 qershor, me meshë, procesion dhe rite tradicionale që përfshijnë qendrën historike dhe Portin e Vjetër.[10][11]
Referime
- 1 2 Relazione di inizio mandato 2025-2030, Comune di Genova, p. 4. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Silvia Salis, Comune di Genova. Qasur më 10 prill 2026.
- 1 2 3 4 5 Genoa | Italy, Map, History, Facts, & Points of Interest, Encyclopaedia Britannica. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Documento unico di programmazione 2022-2024, Comune di Genova, p. 30. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Storia di Genova, VisitGenoa. Qasur më 10 prill 2026.
- 1 2 Genoa: Le Strade Nuove and the system of the Palazzi dei Rolli, UNESCO World Heritage Centre. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Acquario di Genova, Porto Antico di Genova. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ UniGe Orienta, Università di Genova. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Aeroporto di Genova: approvato il progetto di bilancio 2024, Aeroporto di Genova, 1 prill 2025. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ Celebrazioni per San Giovanni Battista, VisitGenoa. Qasur më 10 prill 2026.
- ↑ La Notte di San Giovanni e le celebrazioni per il Santo Patrono 2025, VisitGenoa. Qasur më 10 prill 2026.
Lidhje të jashtme
Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Gjenova.