Gjuha akadiane

Gjuha akadiane është një gjuhë e zhdukur semitike që flitej në Mesopotaminë e lashtë (Akad, Asiria, Isini, Larsha dhe Babiloni) nga shekulli i XXX para erës sonë, deri në zëvendësimin e saj gradual nga aramishtja lindore e ndikuar nga akadishtja midis Mesopotamianëve mes shekullit të VIII para erës sonë dhe zhdukjes së saj përfundimtare nga shekulli i I deri në shekullin e III pas Krishtit.[1][2]

Ajo është gjuha më e hershme e njohur semite,[3] dhe përdorën sistemin e shkrimit kuneiform, i cili u përdor fillimisht për të shkruar sumerishten (që është një gjuhë e izoluar) e palidhur dhe e zhdukur. Akadianët u emërtuan pas qytetit të Akadit, një qendër e madhe e qytetërimit mesopotamik gjatë Perandorisë Akadiane (2334-2154 para erës sonë), por vetë gjuha i paraprin themelimin të Akadit për shumë shekuj, duke u vulosur së pari në shekullin e XXIX para erës sonë.

Ndikimi i ndërsjelltë midis sumerëve dhe akadianëve i detyroi studiuesit ti përshkruanin gjuhët si spërkatje.[3] Emrat e vërtetë të akadianëve u vërtetuan së pari në tekstet sumere nga mesi i shekullit të III-të para erës sonë[3]. Prej gjysmës së dytë të mijëvjeçarit të tretë para Krishtit (rreth vitit 2500 p.e.s.), shfaqen tekste të shkruara plotësisht në gjuhën akade. Qindra mijëra tekste dhe fragmente tekstesh janë gërmuar deri më sot, duke mbuluar një traditë të madhe tekstuale të tregimeve mitologjike, teksteve ligjore, punimeve shkencore, korrespondencës, ngjarjeve politike dhe ushtarake dhe shumë shembujve të tjerë. Deri në mijëvjeçarin e dytë para erës sonë, në Asiri dhe në Babiloni, të njohura si asiriane dhe babilonase, ishin përdorur dy forma të ndryshme gjuhe.

Për shekuj me radhë, akadishtja ishte gjuha amtare e vendeve Mesopotamike si Asiria dhe Babilonia. Për shkak të fuqisë së perandorive të ndryshme Mesopotamike, të tilla si Perandoria Akadiane, Perandoria e Vjetër Asiriane, Perandoria Babilonase dhe Perandoria e Mesme Asiriane, akadishtja u bë lingua franca e pjesës më të madhe të Lindjes së Afërme Lindore. Sidoqoftë, ajo filloi të binte gjatë Perandorisë Neo-Asiriane rreth shekullit VIII para erës sonë, duke u margjinalizuar nga aramaishtja, gjatë sundimit të Tiglath-Pileserit III. Nga periudha helenistike, gjuha ishte kryesisht e mbyllur për studiuesit dhe priftërinjtë që punonin në tempuj në asirinë dhe babilonas.

Dokumenti i fundit akadik kuneiform i njohur daton që nga shekulli i I pas Krishtit. Neo-Mandaikja e folur nga mandeanët e Irakut dhe Iranit dhe neo-aramaikja asiriane e folur nga populli asirian i Irakut verior, Turqia juglindore, Siria verilindore dhe Irani veriperëndimor janë dy nga pak gjuhët moderne semitike që përmbajnë disa fjalë dhe karakteristika gramatikore akadiane[4][5][6] Akadishtja është një gjuhë e ndërlikuar me rasa gramatikore; dhe si gjuhë semite, ajo ka karakteristika gramatike shumë të ngjashme me ato që gjenden në arabishten klasike. Gjithashtu, ashtu si të gjitha gjuhët semitike, akadishtja përdor sistemin e rrënjve bashkëtingëllore.

Shiko edhe

Burimet

  1. ↑ Black, Jeremy A.; George, Andrew; Postgate, J. N. (2000-01-01). A Concise Dictionary of Akkadian. Otto Harrassowitz Verlag. fq. 10. ISBN 9783447042642.
  2. ↑ John Huehnergard & Christopher Woods, "Akkadian and Eblaite", The Cambridge Encyclopedia of the World's Ancient Languages. Ed. Roger D. Woodard (2004, Cambridge), faqe 218-280
  3. 1 2 3 John Huehnergard and Christopher Woods, "Akkadian and Eblaite", in Roger D. Woodard, ed.,The Ancient Languages of Mesopotamia, Egypt and Aksum, Cambridge University Press, 2008, fq. 83
  4. ↑ Marckham Geller, "The Last Wedge"
  5. ↑ Müller-Kessler, Christa (July 20, 2009). "Mandaeans v. Mandaic Language". Encyclopædia Iranica(online 2012 ed.).
  6. ↑ Zeitschrift für Assyriologie und vorderasitische Archäologie 86 (1997): 43–95.
Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.