Historia e Romës

*Roma: Rrënojat e Forumit, me pamje nga Kapitoli* (1742) nga Kanaleto

Historia e Romës përfshin historinë e qytetit të Romës, si dhe të qytetërimit të Romës së Lashtë. Historia romake ka pasur ndikim në botën moderne, veçanërisht në historinë e Kishës Katolike, dhe e drejta romake ka ndikuar në shumë sisteme ligjore moderne. Historia romake mund të ndahet në periudhat e mëposhtme:

Roma parahistorike dhe e hershme, që përfshin banorët më të hershëm të Romës dhe legjendën e themelimit të saj nga Romuli
Periudha e dominimit etrusk dhe Mbretëria Romake, në të cilën, sipas traditës, Romuli ishte i pari nga shtatë mbretërit
Republika Romake, e cila filloi në vitin 509 p.e.s. kur mbretërit u zëvendësuan me sundimin e magjistratëve të zgjedhur. Periudha u shënua nga një zgjerim i gjerë i territorit romak. Gjatë shekullit të 5-të p.e.s., Roma fitoi sundim rajonal në Latium. Me Luftërat Punike nga viti 264 deri në vitin 146 p.e.s., Roma e Lashtë fitoi dominim mbi Mesdheun Perëndimor, duke zëvendësuar Kartagjenën si fuqi dominuese rajonale.
Perandoria Romake pasoi Republikën, e cila u zbeh me ngritjen e Jul Cezarit dhe përfundoi pas një periudhe lufte civile dhe fitores së djalit të adoptuar të Cezarit, Augustit, në vitin 27 p.e.s. mbi Mark Antonin.
Perandoria Romake Perëndimore ra në vitin 476 e.s. pasi qyteti u pushtua nga Mbretëria Ostrogote. Si pasojë, fuqia e Romës ra dhe ajo përfundimisht u bë pjesë e Perandorisë Romake Lindore, në formën e Dukatit të Romës, nga shekulli i 6-të deri në të 8-tin. Në këtë kohë, qyteti u zvogëlua në një pjesë të madhësisë së tij të mëparshme, duke u plaçkitur disa herë në shekujt e 5-të e të 6-të, madje duke u shpopulluar plotësisht përkohësisht.
Roma mesjetare karakterizohet nga një ndarje me Kostandinopojën dhe nga formimi i Shteteve Papale. Papati luftoi për të ruajtur ndikimin në Perandorinë e Shenjtë Romake në zhvillim, dhe gjatë saeculum obscurum, popullsia e Romës ra në vetëm 30,000 banorë. Pas Skizmës Lindje-Perëndim dhe suksesit të kufizuar në Debatin e Investiturës, Papati fitoi ndikim të konsiderueshëm në Mesjetën Klasike, por me Papatin e Avinjonit dhe Skizmën Perëndimore, qyteti i Romës pësoi mungesë rëndësie dhe popullsia e tij ra nën 20,000 banorë. Rënia e Romës në mungesë të plotë të rëndësisë gjatë periudhës mesjetare, me mungesën e aktivitetit ndërtimor që shoqërohej me të, siguroi mbijetesën e mbetjeve shumë të rëndësishme të materialeve të lashta romake në qendër të qytetit, disa të braktisura dhe të tjera që vazhdonin të përdoreshin.
Rilindja Romake ndodhi në shekullin e 15-të, kur Roma zëvendësoi Firencen si qendra e ndikimit artistik dhe kulturor. Rilindja Romake u ndërpre menjëherë me shkatërrimin e qytetit në vitin 1527, por Papati e riktheu veten në Kundërreformimin dhe qyteti vazhdoi të lulëzonte gjatë periudhës së hershme moderne. Roma u pushtua nga Napoleoni dhe ishte pjesë e Perandorisë së Parë Franceze nga viti 1809 deri në vitin 1814.
Historia moderne, periudha nga shekulli i 19-të deri në ditët e sotme. Roma u rrethua përsëri pas pushtimit të Italisë nga Aleatët dhe u bombardua disa herë. U shpall qytet i hapur më 14 gusht 1943. Roma u bë kryeqyteti i Republikës Italiane (e themeluar në vitin 1946). Me një popullsi prej 4.4 milionësh (2015; 2.9 milionë brenda kufijve të qytetit), është qyteti më i madh në Itali. Është ndër zonat më të mëdha urbane të Bashkimit Evropian dhe klasifikohet si një qytet global.