Italo Svevo

Italo Svevo pseudonim i Aron Hector Schmitz ka lindur më 19 dhjetor 1861 në Trieste dhe ka vdekur më 13 shtator 1928 në Motta di Livenza, Itali. Ishte shkrimtar i shquar italian.

Aron Hector Schmitz lindi në via dell'Acquedotto (sot Viale XX Settembre nr. 16) në Trieste, në atë kohë pjesë e Perandorinë se atëhershme Austriake, natën midis 19 dhe 20 dhjetorit 1861.Ai ishte i pesti nga tetë fëmijët e Franz Schmitz dhe Allegra Moravia. Ai u parapri nga Paola, Noemi, Natalia dhe Adolfo dhe u pasua nga Elio, Ortensia dhe Ottavio, ndërsa shtatë fëmijë të tjerë nuk arritën moshën madhore. Familja i përkiste borgjezisë së pasur hebraike : babai ishte një tregtar qelqi, bir i një hungarezi, ndërsa nëna ishte me origjinë nga komuniteti friulan.

Më vonë ai e ndryshoi emrin në Italo Svevo, ndërsa me pseudonimin ETTORE SAMIGLI botoi vepraat e tij të para.

Në vitin 1867, ai hyri së bashku me vëllanë e tij Adolfo në shkollën fillore izraekite në Via del Monte, ku kombinoi studimin e italishtes dhe gjermanishtes me atë të traditës hebraike. Në vitin 1872 ai u transferua në shkollën private tregtare të Emanuele Edeles, ku, siç thotë vëllai i tij Elio, i cili gjithashtu ndoqi shkollën, "mësuesit ishin të dobët. Drejtori ishte i aftë, por jashtëzakonisht koprrac dhe i padrejtë". Të tre vëllezërit, në Edeles, nuk iu përkushtuan studimit, por pasioni i hereshëm i Ettores për letërsinë u shfaq ne atë periudh,përmes leximit te fshehtë të romaneve franceze te cilat nuk pelqeheshin nga babai i tij, pasi ai dëshironte ta orientonte drejt një karriere tregtare.

Në vitin 1874, babai, i bindur se gjuha gjermane ishte thelbësore për të ardhmen profesionale të fëmijëve të tij (në shtëpi zakonisht flisnin dialektin e Triestines ), dërgoi Ettoren dhe Adolfon, dhe më vonë edhe Elion, në Institutin e Shëndetësisë dhe të Mirëqenies në Brussel në Segnitz, Bavari . Ky episod frymëzoi historinë e papërfunduar L'avvenire dei ricordi (1925), në të cilën dy vëllezër, të dërguar në shkollë me konvikt nga prindërit e tyre, vuajnë ndarjen nga familja e tyre .

Edhe pse folës i italishtes që nga fëmijëria, edukimi i tij u zhvillua në një mjedis gjuhësor thjesht gjerman,^[1] Ky faktor ndikoi në thellësisht në stilin e tij letrar, duke sjell edhe disa veqori stilistike të pazakonta.

Dykulturalizmi do te behej një element i rëndësishëm në jetën e shkrimtarit, të cilin ai, megjithatë (ndryshe nga shumë shkrimtarë të Risorgimentos ), nuk e përjetoi kurrë në një mënyrë konfliktuale ose të dhimbshme, por gjithmonë në harmoni, madje duke theksuar kulturën e tij të dyfishtë në zgjedhjen e pseudonimit Italo Svevo . Në vitin 1878 ai u kthye në Trieste dhe përfundoi studimet e tij tregtare në Institutin Tregtar "Pasquale Revoltella" pa lënë pas dore kulturën e tij letrare, duke lexuar së pari klasikët gjermanë dhe më pas klasikët italianë.

Në vitin 1880, pas falimentimit të kompanisë së të atit, atij iu desh të fillonte punë në degën e qytetit të Union Bank të Vjenës, një punë të cilën, Megjithëse që nga fëmijëria fliste italisht, formimi i tij u zhvillua kryesisht në një mjedis gjuhësor gjerman, një element që ndikoi thellësisht në stilin e tij letrar, duke i dhënë atij disa veçori dhe ndërtim stilistik të veçantë.

Dykulturalizmi do të ishte një element i rëndësishëm në jetën e shkrimtarit. Megjithatë, ai (ndryshe nga shumë shkrimtarë të periudhës së Rilindjes italiane) nuk e përjetoi kurrë këtë si një konflikt apo vuajtje, por gjithmonë në harmoni, duke theksuar madje identitetin e tij të dyfishtë kulturor në zgjedhjen e pseudonimit Italo Svevo.

Në vitin 1878 u kthye në Trieste dhe përfundoi studimet tregtare në Institutin Tregtar “Pasquale Revoltella”, pa lënë pas dore kulturën letrare; fillimisht lexoi klasikët gjermanë dhe më pas klasikët italianë.

Në vitin 1880, pas falimentimit të ndërmarrjes së babait të tij, u detyrua të fillonte punë në degën lokale të Union Bank të Vjenës, një punë që, megjithëse nuk e pëlqeu kurrë, e mbajti për tetëmbëdhjetë vjet.

Duke frekuentuar Bibliotekën Qytetare të Triestes, ai lexoi klasikët italianë dhe shkrimtarët natyralistë francezë, duke zgjeruar kështu interesat dhe formimin e tij kulturor e letrar.

Në vitin 1892, vitin në të cilin vdiq i ati, u botua romani i tij i parë ( Una vita ), i nënshkruar me pseudonimin përfundimtar Italo Svevo dhe i datuar në vitin 1893, që synonte, siç e vuri re vetë shkrimtari më vonë në një Profil Autobiografik, të "afronte racën italiane me atë gjermanike";^[2] vepra u injorua në thelb nga kritikët dhe publiku. Në atë vit ai pati një lidhje me gruan e thjeshtë Giuseppina Zergol, e cila më vonë do të frymëzonte personazhin e Angiolina në Senilità . Pas disa bashkëpunimeve me gazetën Il Piccolo dhe një pozicioni mësimdhënës në institutin "Revoltella", në vitin 1895 nëna e tij vdiq dhe një vit më vonë ai u fejua me kushërirën e tij Livia Veneziani, vajzën e një tregtari katolik të bojrave nënujore, me të cilën u martua në vitin 1896 në një ceremoni civile dhe në vitin 1897, pasi kishte hequr dorë nga feja hebraike dhe ishte konvertuar, në një martesë katolike. Komedia Një hajdut në shtëpi është gjithashtu e vitit 1896.

Nga bashkimi i tyre lindi një vajzë, Letizia, e cila pati një jetë shumë të gjatë (20 shtator 1897 - 26 maj 1993), por e karakterizuar edhe nga shumë humbje dhe tragjedi (tre djemtë e saj vdiqën në luftë, dy u zhdukën në Rusi dhe një në Trieste gjatë kryengritjes kundër nazistëve më 1 maj 1945).^[3]

Martesa shënon një pikë kthese themelore në jetën e Svevos: së pari, "i paafti" më në fund gjen një terren të fortë për t'u mbështetur dhe, si pasojë, mund të përkojë me atë figurë burrërore që i ishte dukur e paarritshme: pater familias . Në vitin 1898, ai botoi romanin e tij të dytë, Senilità ; megjithatë, edhe kjo vepër kaloi pothuajse pa u vënë re. Ky dështim letrar e shtyu pothuajse ta braktiste krejtësisht letërsinë.

Pasi dha dorëheqjen nga banka, në vitin 1899 Svevo iu bashkua kompanisë së vjehrrit të tij, duke lënë mënjanë aktivitetin e tij letrar, i cili u bë margjinal dhe sekret.^[3] Kjo shënoi fillimin e një periudhe të gjatë udhëtimesh pune jashtë vendit, të cilat do të vazhdonin deri në vitin 1914 dhe do ta çonin atë në Francë, Gjermani dhe Angli, si dhe në ishullin Murano në Sacca Serenella ku kompania Veneziani kishte një fabrikë për prodhimin e bojrave nënujore, dhe ku ai do të vendoste një trilogji me tregime të papërfunduara ( Marianno, Cimutti, In Serenella )^[4] . Ai solli një violinë me vete, por nuk mundi ta praktikonte atë përveçse në raste sporadike; ai ende kishte njëfarë dëshire për të shkruar dhe e gjeti veten duke kompozuar disa faqe teatrale dhe disa fabula. Duke pasur nevojë të mësonte anglisht për punën e tij, në vitin 1907 ai mori mësime private nga shkrimtari i ri irlandez James Joyce, një mësues në Shkollën e Gjuhëve Berlitz në Trieste. Joyce e inkurajoi atë të shkruante një roman të ri dhe rreth vitit 1910, falë kunatit të tij Bruno Veneziani, i cili, me këshillën e Edoardo Weiss, shkoi në Vjenë dhe u përpoq të trajtohej nga Sigmund Freud, ai kështu ra në kontakt me psikoanalizën frojdiane (nga ana e tij, në vitin 1911 Svevo takoi dhe frekuentoi Wilhelm Stekel, një nxënës i Frojdit i cili po studionte marrëdhënien midis poezisë dhe pavetëdijes): të dyja ngjarjet do të ndikonin në prodhimin e tij të mëvonshëm letrar.^[3]

Me shpërthimin e Luftës së Parë Botërore, kompania ku ai punonte u mbyll nga autoritetet austriake (vjehrri i tij vdiq në vitin 1921), Joyce u largua dhe u kthye në Trieste vetëm në vitin 1919, përpara se të zhvendosej përfundimisht në Paris (ku Svevo e vizitoi disa herë). Gjatë gjithë luftës, shkrimtari qëndroi në qytetin e tij të lindjes, duke u përpjekur të qëndronte sa më neutral përballë konfliktit.^[3]

Gjatë kësaj periudhe ai thelloi njohuritë e tij për letërsinë angleze; u interesua për psikoanalizën dhe përktheu veprën "Interpretimi i ëndrrave " të Sigmund Freud, e cila do të ndikonte shumë në punën e tij të mëvonshme. Më vonë ai pranoi me dëshirë pushtimin italian të qytetit dhe, pas luftës, me kalimin përfundimtar të Triestes në Mbretërinë e Italisë, ai bashkëpunoi në gazetën e parë të rëndësishme italiane në Trieste, La Nazione, të themeluar nga miku i tij Giulio Cesari. Ai mori shtetësinë italiane dhe e italianizoi mbiemrin që kishte marrë, Ettore Schmitz, në Italo Svevo.^[3]

Në vitin 1919 ai bashkëpunoi me gazetën La Nazione dhe filloi të shkruante La coscienza di Zeno, e cila u botua në vitin 1923, ende pa sukses, deri në vitin 1925, kur miku i tij Joyce ua propozoi atë disa kritikëve francezë (në veçanti Valéry Larbaud i cili shkroi për të në « <i id="mwww">NRF</i> » dhe Benjamin Crémieux ), ndërsa në Itali Eugenio Montale, përpara të gjithëve të tjerë, pohoi madhështinë e saj: në numrin e nëntorit/dhjetorit 1925 të "Esame" ai foli për të si një "poezi të çmendurisë sonë komplekse bashkëkohore". Kështu shpërtheu "rasti Svevo", një diskutim i gjallë rreth shkrimit mbi Zenon.^[3] Ndër admiruesit e parë duhet të kujtojmë edhe Sergio Solmi, Giuseppe Prezzolini, Anton Giulio Bragaglia dhe Giorgio Fano .

Ai nuk iu bashkua fashizmit, por as nuk e kundërshtoi atë, ndryshe nga dhëndri i tij Antonio Fonda Savio, një antifashist i ardhshëm dhe partizan i CLN-së . Tullio Kezich deklaroi se Svevo iu bashkua Korporatës fashiste të Industrialistëve ("Fulvio si Zeno, antihero fitues", Il Piccolo, 21 janar 2001). Në vitin 1926, revista franceze Le navire d'argent i kushtoi një numër të tërë atij; në vitin 1927 ai mbajti një konferencë të famshme mbi Joyce në Milano dhe në mars të vitit 1928 ai u festua në Paris midis shkrimtarëve të tjerë të njohur, përfshirë Isaak Emmanuilovich Babel' .

Më 12 shtator 1928, ndërsa po kthehej me familjen e tij nga një trajtim në spa në Bormio, Svevo u përfshi në një aksident me makinë pranë Motta di Livenza ( provinca e Trevisos ), në të cilin pësoi lëndime të lehta. Në makinë ishin nipi i tij Paolo Fonda Savio, shoferi dhe gruaja e tij Livia. Sipas vajzës së tij, Svevo me sa duket vetëm theu femurin, por ndërsa po dërgohej në spitalin lokal, ai pësoi një atak të papritur të dështimit të zemrës dhe të frymëmarrjes, megjithëse nuk vdiq menjëherë. Sapo mbërriti në spital, gjendja e tij u përkeqësua me shpejtësi: duke vuajtur nga astma, ai vdiq 24 orë pas aksidentit, në orën 14:30 më 13 shtator. Shkaku i vdekjes ishte astma kardiake, e cila u zhvillua si rezultat i emfizemës pulmonare nga e cila kishte vuajtur për ca kohë, dhe stresit psikologjik dhe fizik të aksidentit.^[3] Romani i katërt, Plaku ose Rrëfimet e Plakut, një "vazhdim" i Ndërgjegjes së Zenonit, do të mbetet i papërfunduar^[5] .

Gruaja e tij, Livia, në librin “Jeta e burrit tim ” (1976), raporton se Svevo, duke parë të bijën duke qarë pranë shtratit të tij, i tha asaj në dialektin e Triestes: “No pianzer Letizia, no xe niente morir!” (Mos qaj Letizia, nuk është asgjë për të vdekur!)

Funerali u zhvillua në Trieste më 15 shtator 1928 sipas ritit hebraik^[5] .

Në gusht 2022, një asteroid, 28193 Italosvevo, u emërua pas tij^[6] .

• L'avvenire dei ricordi (1877)
• Ariosto Governatore (1880)
• Il primo amore (1880)
• Le roi est mort, vive le roi ! (1880)
• I due poeti (1880)
• Difetto moderno (1881)
• La storia dei miei lavori (1881)
• I tre caratteri, më pas i titulluar: La gente superiore (1881)
• L'assassinio di via Belpoggio (1890)
• Una vita (1892)
• Senilità (1898)
• La coscienza di Zeno (1923)
• La madre (1926)
• Una burla riuscita (1926)
• Vino generoso (1926)
• La novella del buon vecchio e della bella fanciulla (1926)
• Terzetto Spezzato (1927)
• Il vecchione (e papërfunduar)

1. ↑ ""Die Zukunft der Erinnerungen" Italo Svevos Schulzeit in Segnitz" (në gjermanisht). 18 dicembre 2011. {{cite news}}: Shiko vlerat e datave në: |date= (Ndihmë!)
2. ↑ La coscienza di Zeno. Milano: Rizzoli. 1989. fq. 28. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!) Notizie biografiche.
3. 1 2 3 4 5 6 7 Mio padre Italo Svevo. Le sempre vive memorie di Letizia Svevo Fonda Savio Arkivuar 2014-03-25 tek Wayback Machine
4. ↑ "Copia archiviata". Arkivuar nga origjinali më 5 qershor 2023. Marrë më 2 qershor 2026. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
5. 1 2 Italo Svevo. Pordenone: Edizioni Studio Tesi. 1981. fq. 129–136. ISBN 88-7692-259-8. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
6. ↑ "WGSBN Bulletin, vol. 2 n. 11, pag. 8 del 15 agosto 2022" (PDF) (në anglisht).