Eugenio Montale

Eugenio Montale ka lindur në Xhenova, në një ndërtesë të bulevardit të tanishëm Dogali, në zonën Princi, më 12 tetor 1896, i fundit i pesë fëmijëve të Domenico Montale dhe Giuseppina Ricci, anëtarë të shtresës së mesme xhenoveze.^[1] I ati ishte bashkëpronar i një firme të produkteve kimike, kompania G. G. Montale, & C., ndër të tjera, furnizuesit e Venezia S.p.A., ku ishte punësuar Italo Svevo^[2][3].

Eugenio Montale lindi në Xhenova, në një ndërtesë në rrugën aktuale Corso Dogali, pranë Castello d'Albertis, më 12 tetor 1896, i fundit nga gjashtë fëmijët e Domenico Montale dhe Giuseppina Ricci, që i përkisnin borgjezisë gjenoveze. Babai i tij ishte bashkëpronar i një kompanie produktesh kimike, kompanisë GG Montale & C., e cila ishte gjithashtu furnizuese e Veneziani SpA, një kompani ku ishte i punësuar Italo Svevo, dhëndri i Venezianit.^[4]

Ai filloi studimet në institutin "Vittorino Da Feltre" në Via Maragliano, të drejtuar nga Barnabitët (rektori ishte Ati Rodolfo Trabattoni, zëvendësrektori ishte Ati Giovanni Semeria). Për shkak të shëndetit të tij të pasigurt, i cili e çoi në bronkopneumoni të ndryshme, studimet teknike u preferuan ndaj atyre klasike më të gjata, kështu që në vitin 1911 ai u regjistrua në institutin teknik tregtar "Vittorio Emanuele", ku në vitin 1915 u diplomua në kontabilitet^[5] me nota të mira; megjithatë, Montale i ri pati mundësinë të kultivonte interesat e tij kryesisht letrare duke frekuentuar bibliotekat e qytetit dhe duke ndjekur mësimet private të filozofisë së motrës së tij Marianna, e cila ishte regjistruar në fakultetin e letërsisë dhe filozofisë .

Arsimimi i tij autodidakt i lejoi të zbulonte interesat dhe thirrjet e tij përmes një rruge të lirë. Ai zhvilloi një pasion për letërsinë, veçanërisht për Dante Alighierin, Francesco Petrarkën, Giovanni Boccaccion dhe Gabriele D'Annunzion, autorë që vetë Montale pretendonte se i kishte lexuar, dhe kultivoi një interes për gjuhët e huaja. Riviera Liguriane, me qytetet e Rapallos dhe Cinque Terre, ku familja kalonte pushimet, do të ndikonte në prodhimin e tij letrar. "E ashpër dhe thelbësore", siç e përshkroi ai atdheun e tij, rinia e Montales formësoi një botëkuptim të dominuar nga ndjenjat private dhe një vëzhgim i thellë dhe i kujdesshëm i gjërave të pakta përreth tij: natyrës mesdhetare dhe grave të familjes së tij.

Këtu ai u angazhua në lexim të gjerë, duke synuar mbi të gjitha kënaqësinë e dijes dhe zbulimit. Gjatë kësaj periudhe formuese, Montale kultivoi gjithashtu një pasion për të kënduar, duke studiuar nga viti 1915 deri në vitin 1923 me ish- baritonin Ernesto Sivori, një përvojë që i la atij një interes të madh për muzikën, edhe pse ai nuk performoi kurrë në publik. Megjithatë, që në vitin 1942, ai mori dedikime nga Tommaso Landolfi, bashkëthemelues i revistës Letteratura .

Në vitin 1917 Montale u shpall i aftë për shërbim ushtarak dhe u mobilizua në regjimentin e 23-të të këmbësorisë në Novara ; ai ndoqi kursin e kadetëve të oficerëve rezervë në Parma, duke marrë gradën e togerit të dytë të këmbësorisë dhe kërkoi të dërgohej në front. Nga prilli i vitit 1917 ai luftoi në Vallarsa, u regjistrua në "Luanët e Ligurias" të Regjimentit të 158-të të Këmbësorisë dhe më 3 nëntor 1918 përfundoi përvojën e tij luftarake duke hyrë në Rovereto . Më pas, ai u transferua në Chienes, pastaj në kampin e veteranëve të luftës në Eremo di Lanzo dhe, më në fund, u lirua me gradën e togerit në fillim të vitit 1920.

Midis viteve 1919 dhe 1923, në Monterosso, ai takoi Anna degli Uberti (1904-1959), protagonisten femër në një përmbledhje me poezi të Montales, të cilat gjenden në të gjitha veprat e tij të ndryshme, të njohura si "cikli Arletta" (i quajtur edhe Annetta ose capinera ). Në vitin 1924, ai takoi Paola "Edda" Nicoli, e lindur në Peru, e cila shfaqet gjithashtu në Ossi di seppia dhe Le occasioni . Është koha e afirmimit të fashizmit, nga e cila Montale distancohet menjëherë duke nënshkruar Manifestin e Intelektualëve Antifashistë të Benedetto Croce-s në vitin 1925. Antifashizmi i tij ka një dimension që nuk është aq politik sa kulturor: ai ushqehet nga një shqetësim ekzistencial dhe një ndjenjë keqdashjeje ndaj qytetërimit modern tout court. Antifashizmi i tij është aristokratik dhe snob.^[6] Montale e jeton këtë periudhë në "izolimin" e provincës Liguriane, e cila frymëzon tek ai një vizion thellësisht negativ të jetës.

Pesimizmi i tij, duke mos qenë i atribuueshëm menjëherë politikës, pasi nuk ndikohet nga gjeneza mjedisore, mbijeton edhe pas ardhjes së demokracisë: është i dukshëm në La bufera e altro , në zgjedhjen e saktë të mosnjohjes së vetes në dy partitë masive (DC dhe PCI) dhe në shoqërinë e konsumit.

Në vitin 1927 Montale u transferua në Firence për punën e redaktorit që kishte marrë në shtëpinë botuese Bemporad . Në kryeqytetin toskan, vitet e mëparshme kishin qenë vendimtare për lindjen e poezisë moderne italiane, mbi të gjitha falë hapjeve të kulturës fiorentine ndaj gjithçkaje që po ndodhte në Evropë: botimet e La Voce ; Canti Orfici nga Dino Campana (1914); vargjet e para nga Ungaretti për Lacerba dhe mikpritja e poetëve të tillë si Vincenzo Cardarelli dhe Umberto Saba .

Pas botimit të Ossi-t në vitin 1925 Eugenio Montale në vitin 1929 u emërua drejtor kabinetin shkencor letrar G. P. Vieusseux .Siç kujtonte vetë Montale, ai ishte përfshirë në listën e kandidatëve të mundshëm nga Paolo Emilio Pavolini dhe u zgjodh nga podestai i atëhershëm i Firences, Giuseppe Della Gherardesca, pasi ishte i vetmi që nuk ishte regjistruar në Partinë Fashiste . Dhjetë vjet më vonë, për të njëjtën arsye, Montale u largua nga detyra, pasi për 18 muaji ishte pezulluar paga me qëllim që të nxitej të anëtarësohej në Partinë Kombëtare Fashiste, PNF-në.

Në ato vite Eugenio Montale ishte mysafir i Anna Maria Ichino-s, bashkëpunoi me revistën Solaria, frekuentoi takimet letrare të kafenesë Le Giubbe Rosse, duke takuar Carlo Emilio Gadda-n, Tommaso Landolfi-n dhe Elio Vittorini-n dhe shkroi për pothuajse të gjitha revistat e reja letrare që lindën dhe vdiqën në ato vite të kërkimit poetik. Në këtë kontekst, ai provoi edhe pikturën, duke mësuar nga Elio Romano se si të përziente ngjyrat dhe të përdorte furçat. Në vitin 1929, ai ishte mysafir në shtëpinë e Drusilla Tanzi-t (të cilën e kishte takuar në vitin 1927) dhe të bashkëshortit të saj, historianit të artit Matteo Marangoni,^[7] shtëpinë ku dy vjet më parë ishte prezantuar edhe me Gerti Frankl.

Jeta në Firence, megjithatë, u zvarrit për poetin mes pasigurisë financiare dhe marrëdhënieve të ndërlikuara sentimentale; në vitin 1933 ai takoi italianen amerikane Irma Brandeis, me të cilën filloi një lidhje dashurie pesëvjeçare, duke e lavdëruar atë me emrin Clizia në shumë nga poezitë që u mblodhën në Le occurioni. Ai lexoi gjerësisht Danten dhe Svevo-n, si dhe klasikët amerikanë. Deri në vitin 1948, vitin kur u transferua në Milano, ai botoi Le occurioni dhe poezitë e para të atyre që do të formonin La bufera e altro (e cila u botua në vitin 1956). Montale, i cili nuk ishte bashkuar me Partinë Fashiste dhe që kishte nënshkruar manifestin e Croce-s pas vrasjes së Giacomo Matteotti-t, u përpoq të bashkohej me Partinë e Veprimit menjëherë pas luftës, por u largua shumë shpejt pas kësaj.Page Stampa:Citazione/styles.css has no content.

Quando entrai nel Partito d'Azione scrissi articoli per il "Mondo", poi vidi che Calamandrei si lasciava abbindolare da persone mediocri. Quella del Partito d'Azione fu una vera moda: quando Milano fu liberata ci furono trecentomila domande di tessera, ma gli iscritti effettivi furono soltanto tremila.

— Annalisa Cima, Le reazioni di Montale (conversazioni). Profilo di un autore: Eugenio Montale, a cura di Annalisa Cima e Cesare Segre, BUR, Milano, 1977

Page Stampa:Citazione/styles.css has no content.

L'argomento della mia poesia (...) è la condizione umana in sé considerata: non questo o quello avvenimento storico. Ciò non significa estraniarsi da quanto avviene nel mondo; significa solo coscienza, e volontà, di non scambiare l'essenziale col transitorio (...). Avendo sentito fin dalla nascita una totale disarmonia con la realtà che mi circondava, la materia della mia ispirazione non poteva essere che quella disarmonia.

— E. Montale in Confessioni di scrittori (Intervista con se stessi), Milano, 1976

Nga viti 1948 deri në fund të jetës, Montale jetoi në Milano. Ai u bë redaktor i Corriere della Sera, duke u marrë në veçanti me Teatro alla Scala (pasuar nga Duilio Courir, Paolo Isotta dhe Enrico Girardi ) dhe kritik muzike^[8] për Corriere d'Informazione . Ai gjithashtu shkroi raporte kulturore nga vende të ndryshme (përfshirë Lindjen e Mesme, të vizituara me rastin e pelegrinazhit të Papa Palit VI në Tokën e Shenjtë ). Ai gjithashtu shkroi për letërsinë anglo-amerikane për faqen e tretë, duke përfituar edhe nga bashkëpunimi i mikut të tij amerikan Henry Furst, i cili i dërgoi shumë artikuj mbi autorë dhe tema të kërkuara prej tij. Historia u zbulua nga Mario Soldati në tregimin Dy miq (Montale dhe Furst) në vëllimin Rami secchi (Rizzoli, 1989) dhe mbi të gjitha nga Marcello Staglieno, me botimin në një faqe të tretë të gazetës të drejtuar nga Indro Montanelli të disa prej letrave të pabotuara të Montales drejtuar mikut të tij. Në vitin 1956, përveç La bufera, u botua edhe përmbledhja e prozës Farfalla di Dinard . Ai gjithashtu donte të bashkëpunonte me artistë të ndryshëm, si Renzo Sommaruga, skulptor dhe artist figurativ, për të cilin shkroi prezantimin e ekspozitës së tij personale në Paris në vitin 1957, e cila mund të gjendet në Secondo Mestiere .

Më 23 korrik 1962 në Montereggi, pranë Fiesole, ai u martua me Drusilla Tanzi-n, njëmbëdhjetë vjet më të madhe se ai, me të cilën jetonte që nga viti 1939, në një ceremoni fetare; ceremonia civile u festua në Firence më 30 prill 1963 ( Mateo Marangoni, burri i saj i parë, kishte vdekur në vitin 1958).^[9] Megjithatë, gruaja, shëndeti i së cilës ishte përkeqësuar me shpejtësi për shkak të një frakture të femurit pas një rënieje aksidentale në gusht të atij viti,^[9] vdiq në Milano më 20 tetor, në moshën 77 vjeç. Në vitin 1969 u botua një antologji e reportazheve të Montale-s, e titulluar Fuori di casa, duke iu referuar temës së udhëtimit. Bota e Montale-s tani banon në "vetminë ëndërrimtare", siç e përcakton Angelo Marchese, të apartamentit të tij milanez në Via Bigli, ku ai ndihmohet me dashuri, pas vdekjes së Drusilla-s, nga Gina Tiossi.

Veprat e fundit poetike të Eugenio Montale,si Xenia (1966, kushtuar bashkëshortes së tij Drusilla Tanzi, e cila vdiq në vitin 1963), Satura (1971) dhe Diario del ’71 e del ’72 (1973), dëshmojnë në mënyrë përfundimtare shkëputjen e poetit — ironik dhe kurrë i hidhur — nga “Jeta” me shkronjë të madhe. “Kam menduar herët, dhe ende mendoj, se arti është forma e jetës së atij që në të vërtetë nuk jeton: (Montale, Intenzioni. Intervista immaginaria, Milano 1976).Po në vitin 1966, Montale botoi edhe esetë Auto da fé, një reflektim i qartë dhe i thellë mbi transformimet kulturore që po ndodhnin në atë periudhë.

Ai nuk ishte anëtar i asnjë partie politike, me përjashtim të një periudhe të shkurtër në Partito d'Azione. Megjithatë, ai e përkufizonte veten si konservator. Në vitin 1967, ai ishte ndër nënkryetarët e Una Voce Italia, një shoqatë ndërkombëtare për mbrojtjen dhe ruajtjen e Meshës Tridentine.

Në mes të debatit civil mbi nevojën për angazhim politik midis intelektualëve, Montale vazhdoi të ishte një poet i lexuar gjerësisht në Itali.Në vitin 1975 ai mori Çmimin Nobel për Letërsi "për poetikën e tij të shquar e cila, me ndjeshmëri të madhe artistike, ka interpretuar vlerat njerëzore nën simbolin e një vizioni të jetës pa iluzione".^[10] Me atë rast, ai mbajti një fjalim me titull "A është poezia ende e mundur?", në të cilin u shpreh me optimizëm për këtë mundësi, duke besuar se poezia e vërtetë rrjedh nga brendësia e shpirtit, thelbi intim i qenies njerëzore.^[11]

Në vitin 1976 Eugenio Montale shkroi fjalën e lamtumirës mortore për kolegun e tij poet, Alfonso Gatto nga Salerno. Një vit më vonë, ai u pyet nëse, në rast se do të zgjidhej me short, do ta pranonte detyrën e gjyqtarit popullor në një proces kundër Brigate Rosse: "Nuk mendoj kështu", u përgjigj poeti i moshuar, “Besoj se jo”, u përgjigj poeti i moshuar, “jam një njeri si të tjerët dhe askujt nuk mund t’i kërkohet të bëhet hero ”.^[12]

Eugenio Montale vdiq në Milano në mbrëmjen e 12 shtatorit 1981,një muaj para se të mbushte 85 vjeç. Në klinikën San Pio X ku ndodhej i shtruar në spital për shkak të problemeve që vinin nga një vaskulopati cerebrale. Funerali shtetëroru mbajt dy ditë më vonë në Katedralen Duomo di Milano, dhe u drejtua nga kryepeshkopi i atëhershëm i dioqezës,Carlo Maria Martini. Ai u varros në varrezat pranë kishës San Felice a Ema, një lagje në periferi jugore të Firences, pranë bashkëshortes së tij Drusilla. Në seancën e mëvonshme të 8 tetorit pasardhës, Senato della Repubblica Italiana përkujtoi figurën e Montales, përmes fjalimeve të Senatit Amintore Fanfani dhe kryeministrit Giovanni Spadolini. Arkivi i tij (së bashku me libra, vizatime, mobilie dhe vepra arti) ruhet sot në Centro per gli studi sulla tradizione manoscritta di autori moderni e contemporanei pranë Università di Pavia.^[13]