Katanxaro

Katanxaro
Catanzaro
Komunë
Comune di Catanzaro
Flag of Katanxaro
Flamuri
Official seal of Katanxaro
Stema
Katanxaro ndodhet në Italia
Katanxaro
Katanxaro
Vendndodhja në Itali
Koordinatat: 38°53′30″N 16°35′58″E / 38.89167°N 16.59944°E / 38.89167; 16.59944
ShtetiItalia
RajoniKalabria
ProvincaKatanxaro (CZ)
Qeverisja
 • KryetariNicola Fiorita
Sipërfaqja
 • Total
112,42 km2 (4,341 sq mi)
Lartësia
320 m (1,050 ft)
Popullsia
 (1 janar 2025)[1]
 • Total
83.313
Emërtimi i banorëvekatanxarezë
Zona kohoreUTC+1 (CET)
 • Verë (DST)UTC+2 (CEST)
Kodi postar
88100
Kodi telefonik0961
Shenjti mbrojtësShën Vitaliani i Kapuas
Dita festive16 korrik
Faqja zyrtarewww.comune.catanzaro.it

Katanxaro (it. Catanzaro) është një qytet dhe komunë në Italinë jugore, kryeqendra e rajonit Kalabria dhe e provincës së Katanxaros. Qyteti është një nga qendrat kryesore administrative, kulturore dhe universitare të Kalabrisë.[2][3][4]

Gjeografia

Katanxaro ndodhet në pjesën qendrore të Kalabrisë, në një territor kodrinor që zbret drejt Gjirit të Squillaces. Qyteti lidhet me istmin e Katanxaros, brezi më i ngushtë i Italisë, dhe për këtë arsye njihet shpesh si qyteti mes dy deteve, midis detit Jon dhe detit Tirren.[3][5]

Qendra historike shtrihet në lartësi mbi luginën e Fiumarellës, ndërsa pjesa bregdetare përfaqësohet nga lagjja e Catanzaro Lido.[5][6]

Historia

Sipas Britannica, Katanxaro u themelua rreth shekullit X si qendër bizantine me emrin Catasarion dhe u pushtua në vitin 1059 nga normanët e Robert Guiscardit.[2]

Për shkak të pozitës së tij strategjike, qyteti pati rëndësi ushtarake dhe politike për shumë fuqi të ndryshme. Në shekujt XVII dhe XVIII ai u bë i njohur edhe për prodhimin e mëndafshit, që i dha një famë të gjerë ekonomike.[2]

Në epokën bashkëkohore Katanxaro u godit rëndë nga tërmetet e viteve 1783, 1905 dhe 1907, si edhe nga bombardimet gjatë Luftës së Dytë Botërore. Në vitin 1971 u bë zyrtarisht kryeqendër e rajonit të Kalabrisë.[2]

Demografia

Sipas të dhënave të përditësuara mbi bazë ISTAT, Katanxaro kishte 83.313 banorë më 1 janar 2025.[1]

Qyteti mbetet një nga qendrat urbane më të rëndësishme të Kalabrisë, me rol të fortë administrativ, universitar dhe shërbimesh.[3][4]

Ekonomia

Ekonomia e Katanxaros mbështetet kryesisht në administratë, shërbime, tregti, arsim të lartë dhe funksione publike të lidhura me rolin e tij si kryeqendër rajonale.[3][2]

Historikisht qyteti ka qenë i njohur për përpunimin e mëndafshit, ndërsa sot profili i tij ekonomik lidhet më shumë me sektorin terciar, universitetin dhe aktivitetet kulturore.[2][4]

Monumentet dhe kultura

Katanxaro ruan një trashëgimi të pasur urbane dhe monumentale. Faqet zyrtare të turizmit dhe të Trenitalias përmendin ndër vendet më të njohura Katedralen e Santa Maria Assunta, Kompleksin monumental të San Giovanni-t, Villa Margherita, Il Cavatore dhe Viadotin Bisantis.[7][6][8]

Një vend të rëndësishëm ka edhe Teatro Politeama, një nga institucionet kryesore të jetës teatrale dhe muzikore të qytetit.[9]

Në qendrën historike ndodhet edhe MARCA – Museo delle Arti di Catanzaro, i inauguruar në vitin 2008 si qendër shumëfunksionale muzeale kushtuar artit antik dhe bashkëkohor.[10]

Një tjetër hapësirë e rëndësishme urbane është Parco della Biodiversità Mediterranea, park i madh i qytetit me hapësira të gjelbra, zona sportive, koleksione skulpturore dhe muze.[11]

Arsimi dhe kërkimi shkencor

Katanxaro është një qytet universitar. Në qytet ndodhet Universiteti Magna Græcia i Katanxaros, me kampusin Salvatore Venuta në Germaneto.[4]

Prania e universitetit forcon rolin e qytetit si qendër e arsimit të lartë, kërkimit dhe shërbimeve në Kalabri.[4][3]

Transporti

Transporti publik urban dhe periferik i qytetit menaxhohet nga AMC SpA (Azienda per la Mobilità della città di Catanzaro), e cila merret jo vetëm me autobusët, por edhe me funikularin dhe shërbime të tjera të mobilitetit qytetar.[12]

Një element karakteristik i transportit urban është Funicolare di Catanzaro, e cila lidh lagjen Catanzaro Sala me qendrën historike në pak minuta.[13]

Qyteti lidhet me rrjetin hekurudhor përmes stacionit të Catanzaro Lidos; Trenitalia ofron edhe një shërbim treno + bus nga Catanzaro Lido drejt qendrës historike.[7][14]

Aeroporti më i afërt është Aeroporti i Lamezia Termes, pjesë e sistemit aeroportual kalabrez; ai lidhet me rrjetin hekurudhor edhe përmes shërbimit Lamezia Airlink të Trenitalias.[15][16]

Sporti

Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Katanxaros. Komuna rregullon përdorimin e impianteve sportive komunale dhe vazhdon të investojë në impiantistikën sportive.[17][18]

Klubi më i njohur i qytetit është U.S. Catanzaro 1929, ndërsa impianti sportiv më i rëndësishëm është Stadio Nicola Ceravolo, i inauguruar në vitin 1919 dhe me kapacitet 14.650 vendesh.[19][20]

Feja dhe traditat qytetare

Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Vitaliani i Kapuas. Festa qytetare lidhet me 16 korrikun dhe me kremtimet tradicionale të San Vitaliano në qendrën historike.[1][21]

Kulti i shenjtit përbën një nga elementet më të forta identitare të qytetit, si në plan fetar ashtu edhe në atë qytetar.[22]

Shih edhe

Referime

  1. 1 2 3 "Comune di Catanzaro (CZ) - CAP, dati, popolazione e amministrazione" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 "Catanzaro" (në anglisht). Encyclopaedia Britannica. Marrë më 10 prill 2026.
  3. 1 2 3 4 5 "Catanzaro, la città tra i due mari" (në italisht). Calabria Straordinaria. Marrë më 10 prill 2026.
  4. 1 2 3 4 5 "Università degli Studi "Magna Græcia" di Catanzaro" (në italisht). Università Magna Græcia di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
  5. 1 2 "Comune di Catanzaro (CZ) - CAP, dati, popolazione e amministrazione" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
  6. 1 2 "Catanzaro" (në anglisht). Italia.it. Marrë më 10 prill 2026.
  7. 1 2 "Intermodalità Catanzaro Città" (në italisht). Trenitalia. Marrë më 10 prill 2026.
  8. ↑ "Luoghi - Catanzaro" (në italisht). Calabria Straordinaria. Marrë më 10 prill 2026.
  9. ↑ "Fondazione Politeama Catanzaro" (në italisht). Fondazione Politeama - Città di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
  10. ↑ "MARCA - Museo delle Arti Catanzaro" (në italisht). Ministero della Cultura. Marrë më 10 prill 2026.
  11. ↑ "Il Parco della Biodiversità Mediterranea" (në italisht). Provincia di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
  12. ↑ "Chi siamo" (në italisht). AMC SpA. Marrë më 10 prill 2026.
  13. ↑ "Funicolare" (në italisht). AMC SpA. Marrë më 10 prill 2026.
  14. ↑ "Catanzaro Lido" (në italisht). Rete Ferroviaria Italiana. Marrë më 10 prill 2026.
  15. ↑ "Lamezia Terme Airport" (në anglisht). SACAL. Marrë më 10 prill 2026.
  16. ↑ "Modalità e ticket per utilizzo impianti sportivi comunali" (në italisht). Comune di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
  17. ↑ "Impiantistica sportiva, l'Amministrazione formalizza alla Regione il fabbisogno finanziario per Catanzaro" (në italisht). Comune di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
  18. ↑ "US Catanzaro 1929 - sito ufficiale" (në italisht). US Catanzaro 1929. Marrë më 10 prill 2026.
  19. ↑ "Stadio Nicola Ceravolo" (në italisht). US Catanzaro 1929. Marrë më 10 prill 2026.
  20. ↑ "Programma di eventi per la festa di San Vitaliano" (në italisht). Comune di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.
  21. ↑ "All'Archivio storico comunale mostra sul Santo Patrono" (në italisht). Comune di Catanzaro. Marrë më 10 prill 2026.

Lidhje të jashtme

Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.