Kushtetuta Romake

Kushtetuta Romake ishte një nga mjetet e përgjithshme me të cilat qeverisej populli romak. Të gjitha kushtetutat ishin të pashkruara. Sistemi i parë kushtetues për të cilin dihet diçka kuptimplote është ai i Republikës Romake. Ai u zhvillua pas përmbysjes së monarkisë romake (tradicionalisht e datuar në vitin 509 p.e.s.). E dyta ishte ajo e Perandorisë Romake, e cila u zhvillua gradualisht nga ajo e republikës gjatë periudhës së hershme perandorake (nga viti 27 p.e.s e më tej).

Shumë pak informacion konkret dihet për qeverisjen e periudhës mbretërore. Kushtetuta republikane u shfaq në shekujt e tretë dhe të katërt para Krishtit nëpërmjet Konfliktit të Urdhrave. Ajo kishte tre organe kryesore: magjistratët, senatin dhe popullin.^[1]

Kishte shumë magjistratë, nga të cilët më të rëndësishmit ishin konsujt dhe tribunët plebej. Pothuajse të gjithë magjistratët shërbenin për një mandat njëvjeçar. Roli kryesor i konsujve ishte të udhëhiqnin ushtritë e republikës në luftë dhe ishin të pajisur me pushtetin për të komanduar (imperium) dhe për t'u konsultuar me perënditë nëpërmjet mbikëqyrjes për këtë qëllim me pretorët më të rinj, megjithëse në republikën e vonë si konsujt ashtu edhe pretorët kishin kryesisht funksione civile. Tribunët plebej dolën nga konflikti i urdhrave me pushtetin për të vënë veton ndaj çdo veprimi të magjistratit tjetër. Ata ishin gjithashtu, për pjesën më të madhe të republikës, ligjvënësit kryesorë, me pushtetin për të thirrur një asamble të popullit dhe për të propozuar ligje.^[2]