Lakvila

Lakvila
L'Aquila
Komunë
Comune dell'Aquila
Flag of Lakvila
Flamuri
Coat of arms of Lakvila
Coat of arms
Lakvila ndodhet në Italia
Lakvila
Lakvila
Vendndodhja në Itali
Koordinatat: 42°21′14″N 13°23′31″E / 42.35389°N 13.39194°E / 42.35389; 13.39194
ShtetiItalia
RajoniAbruco
ProvincaLakvila (AQ)
Qeverisja
 • KryetariPierluigi Biondi
Sipërfaqja
 • Total
473,40 km2 (18,280 sq mi)
Lartësia
721 m (2,365 ft)
Popullsia
 (31 dhjetor 2024)[1]
 • Total
70.425
Zona kohoreUTC+1 (CET)
 • Verë (DST)UTC+2 (CEST)
Kodi postar
67100
Kodi telefonik0862
Shenjti mbrojtësShën Maksimi
Dita festive10 qershor
Faqja zyrtarewww.comune.laquila.it

Lakvila (it. L'Aquila) është një qytet dhe komunë në Italinë qendrore, kryeqendra e rajonit Abruco dhe e provincës së Lakvilës. Qyteti shtrihet në zemër të Abrucos, në një lartësi mbi 700 metra mbi nivelin e detit, dhe përfaqëson një nga qendrat historike, administrative, universitare dhe kulturore më të rëndësishme të Italisë qendrore.[2][3]

Gjeografia

Lakvila ndodhet në një pellg të brendshëm malor, e rrethuar nga vargmalet e Sirente-Velinos në njërën anë dhe nga masivi i Gran Sassos së Italisë dhe malet e Lagës në anën tjetër. Faqja zyrtare e komunës e përshkruan qytetin si të vendosur në 721 metra mbi nivelin e detit, në zemër të Abrucos.[2]

Territori komunal shtrihet në 473,40 km² dhe është një nga më të mëdhenjtë në Italinë qendrore.[1][4]

Historia

Lakvila u themelua në vitin 1254 me diplomën e mbretit Corrado IV. Sipas traditës historike të qytetit, themelimi lidhet me bashkimin e banorëve të një numri të madh kështjellash dhe vendbanimesh të zonës përreth, gjë që shpjegon edhe rëndësinë simbolike të Fontana delle 99 Cannelle në kujtesën urbane të qytetit.[2]

Qyteti u bë shpejt një qendër e rëndësishme tregtare dhe politike në brendësi të Italisë jugore mesjetare. Në vitin 1294, në bazilikën e Collemaggios, Pietro da Morrone u kurorëzua papë me emrin Celestino V, ngjarje që e lidhi përgjithmonë historinë e Lakvilës me Perdonanza Celestiniana.[2][5]

Më 6 prill 2009 qyteti u godit nga një tërmet shkatërrues që shkaktoi 309 viktima dhe dëme shumë të mëdha në qendrën historike dhe në territorin përreth. Pas kësaj ngjarjeje, Lakvila është bërë edhe simbol i rindërtimit urban dhe institucional në Italinë bashkëkohore.[6]

Demografia

Sipas të dhënave të përditësuara mbi bazë ISTAT, Lakvila kishte 70.425 banorë më 31 dhjetor 2024.[1]

Qyteti ruan një rol të fortë si qendër urbane e brendësisë së Abrucos, me një profil demografik të lidhur ngushtë me funksionet administrative, universitare dhe të shërbimeve.[1][3]

Ekonomia

Në plan historik, Lakvila u zhvillua si treg i madh i territorit përreth, i ushqyer nga prodhimet bujqësore të pellgut, nga zafrani i zonës dhe nga ekonomia baritore e transhumancës, që ushqeu tregtinë dhe manifakturën vendase.[2]

Në periudhën bashkëkohore, profili ekonomik i qytetit lidhet kryesisht me administratën publike, shërbimet, universitetin, kërkimin dhe veprimtaritë kulturore, si edhe me procesin e gjatë të rindërtimit pas tërmetit të vitit 2009.[7][3][8]

Monumentet dhe kultura

Qendra historike e Lakvilës ruan një trashëgimi të rëndësishme mesjetare dhe moderne. Ndër monumentet më të njohura të qytetit janë bazilika e Collemaggios, bazilika e San Bernardinos, Fontana delle 99 Cannelle, Fontana Luminosa dhe Castello Cinquecentesco.[2][9][10]

Një rol qendror në identitetin kulturor të qytetit e ka Perdonanza Celestiniana, festë e lidhur me bulën e faljes së Celestinit V. Komuna e Lakvilës kujton se kjo traditë u njoh nga UNESCO në vitin 2019 si pjesë e trashëgimisë kulturore jomateriale të njerëzimit.[11][12]

Në vitin 2026 Lakvila mban titullin Capitale italiana della Cultura, gjë që ka forcuar më tej profilin e saj kombëtar në fushën e kulturës dhe të promovimit territorial.[3]

Në qytet ndodhet edhe Muzeu Kombëtar i Abrucos (MuNDA), një nga institucionet muzeale më të rëndësishme të rajonit.[13][14]

Arsimi dhe kërkimi shkencor

Lakvila është një qytet universitar me traditë të gjatë. Universiteti i Lakvilës i ka rrënjët e veta në kërkesat e para të shekullit XV dhe sot përfaqëson institucionin më të rëndësishëm të arsimit të lartë në qytet.[8]

Në qytet ndodhet gjithashtu Gran Sasso Science Institute, shkollë ndërkombëtare doktorale dhe qendër kërkimore e themeluar me ligj italian në vitin 2012, edhe si pjesë e procesit të rilindjes akademike e shkencore pas tërmetit të vitit 2009.[15][16]

Transporti

Transporti urban në Lakvilë menaxhohet nga AMA SpA (Azienda Mobilità Aquilana), kompania e mobilitetit të qytetit që operon linjat dhe oraret e shërbimit publik lokal.[17][18]

Qyteti është i lidhur me rrjetin hekurudhor rajonal dhe me shërbimet intermodale tren+autobus të Trenitalias, të cilat përfshijnë ndalesat L'Aquila Centro, L'Aquila Collemaggio dhe L'Aquila Ospedale Univers. Coppito.[19][20]

Aeroporti më i afërt është Aeroporto Internazionale d'Abruzzo në Peskara, i lidhur me Lakvilën me shërbime autobusësh rajonalë.[21][22]

Sporti

Sporti zë një vend të rëndësishëm në jetën qytetare të Lakvilës. Komuna i kushton një seksion të veçantë impianteve sportive dhe politikave sportive, ndërsa qyteti është zgjedhur edhe Capitale europea dello sport 2022.[23][24]

Qyteti lidhet veçanërisht me traditën e ragbit. Stadio Tommaso Fattori është një nga impiantet sportive simbol të Lakvilës dhe komuna e ka përdorur shpesh si qendër të ngjarjeve të rëndësishme të ragbit kombëtar dhe ndërkombëtar.[25][26]

Përveç ragbit, qyteti ka investuar edhe në impiante të tjera, si palazzetto i viale Ovidio, i inauguruar rishtazi dhe i menduar për veprimtari të ndryshme sportive.[27]

Feja dhe traditat qytetare

Shenjti mbrojtës i qytetit është Shën Maksimi. Faqja zyrtare e komunës e lidh qartë festën qytetare me datën 10 qershor, ditë në të cilën mbyllen edhe zyrat komunale me rastin e festës së patronit.[28]

Tradita më e rëndësishme fetare dhe qytetare e Lakvilës mbetet megjithatë Perdonanza Celestiniana, e cila zhvillohet çdo vit rreth hapjes së Porta Santa në bazilikën e Collemaggios dhe është një nga simbolet identitare më të forta të qytetit.[29][30]

Shih edhe

Referime

  1. 1 2 3 4 "Popolazione L'Aquila 2001-2024" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
  2. 1 2 3 4 5 6 "La storia" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  3. 1 2 3 4 "L'Aquila Capitale italiana della Cultura 2026" (në italisht). L'Aquila 2026. Marrë më 10 prill 2026.
  4. ↑ "Comune di L'Aquila (AQ) - dati, popolazione e superficie" (në italisht). Tuttitalia. Marrë më 10 prill 2026.
  5. ↑ "La Basilica di Collemaggio" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  6. ↑ "Il decennale del sisma 2009" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  7. ↑ "Sisma 2009" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  8. 1 2 "Our history" (në anglisht). Università degli Studi dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  9. ↑ "Luoghi da visitare" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  10. ↑ "Parco del Castello" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  11. ↑ "La Perdonanza Celestiniana" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  12. ↑ "Celestinian forgiveness celebration" (në anglisht). UNESCO. Marrë më 10 prill 2026.
  13. ↑ "Museo nazionale d'Abruzzo dell'Aquila" (në italisht). Ministero della Cultura. Marrë më 10 prill 2026.
  14. ↑ "Riapertura del MuNDA: il commento del sindaco Biondi" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  15. ↑ "Gran Sasso Science Institute birthday" (në anglisht). Gran Sasso Science Institute. Marrë më 10 prill 2026.
  16. ↑ "Who we are" (në anglisht). Gran Sasso Science Institute. Marrë më 10 prill 2026.
  17. ↑ "AMA SpA L'AQUILA - linee e orari" (në italisht). AMA SpA L'AQUILA. Marrë më 10 prill 2026.
  18. ↑ "Elenco linee AMA" (në italisht). AMA SpA L'AQUILA. Marrë më 10 prill 2026.
  19. ↑ "Raggiungi L'Aquila in treno+bus" (në italisht). Trenitalia. Marrë më 10 prill 2026.
  20. ↑ "Stazioni servite da Trenitalia Abruzzo" (në italisht). Trenitalia. Marrë më 10 prill 2026.
  21. ↑ "Aeroporto Internazionale d'Abruzzo" (në italisht). Aeroporto d'Abruzzo. Marrë më 10 prill 2026.
  22. ↑ "Bus" (në anglisht). Aeroporto d'Abruzzo. Arkivuar nga origjinali më 16 prill 2026. Marrë më 10 prill 2026.
  23. ↑ "Impianti sportivi" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  24. ↑ "Capitale europea dello sport 2022" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  25. ↑ "Gestione stadio Fattori affidata alla società sportiva Rugby L'Aquila" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  26. ↑ "Presentazione match rugby ItaliaXV-Cile" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  27. ↑ "Sport: inaugurato palazzetto Viale Ovidio" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  28. ↑ "Festa di San Massimo, patrono della città" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  29. ↑ "L'apertura della Porta Santa" (në italisht). Comune dell'Aquila. Marrë më 10 prill 2026.
  30. ↑ "Celestinian forgiveness celebration" (në anglisht). UNESCO. Marrë më 10 prill 2026.

Lidhje të jashtme

Ky artikull është botuar nga Wikipedia. Teksti licencohet sipar Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0. Mbi kartelat media mund të ketë kushte shtesë.