Narbonë

Narbonë

Narbonne (Frëngjisht)
Narbona(Ocitanisht)
Narbo(Latinisht)
Narbonë Narbonne (Frëngjisht); Narbona(Ocitanisht); Narbo(Latinisht)
Nënprefekturë dhe Komunë
	Nga e majta në të djathë, nga lart poshtë: Stadiumi Parc des sports et de l'amitié; qëndra tregtare Aux Dames de France; Selia e Arqipeshkvit; Katedralja Saint-Just-et-Saint-Pasteur; libraria Médiathèque dhe qendra multimedia; një skulpturë; Korridori i Drejtësisë; Ura e Volterit; Teatri i Narbonës; Sheshi i Këshillit Bashkiak; Ura e Tregtarit me pamje nga selia e Arqipeshkvit; Katedralja dhe Kanali i së Robëruarës; Tregu i mbuluar Les Halles ; Pallati i Sporteve, Artit dhe Punës ; qëndra multifunksionale Espace de Liberté; Via Domitia; stacioni i Narbonës; Charles Trenet, lindur në Narbonë; pamje ajrore e qendrës; kisha e atëhershme Notre-Dame de Lamourguier, tani Muzeu i Lapidarit
	Flamuri Coat of arms
	Vendndodhja e Narbonë
Shteti	Francë
Rajoni	Occitanie
Department	Aude
Qarku	Narbonne
Qeverisja
• Kryetari/ja	Didier Mouly
Sipërfaqja 1	172,96 km2 (6,678 sq mi)
Popullsia (Jan. 2019)	55.516
• Dendësia	00.032/km2 (00.083/sq mi)
Emërtimet e banorëve	Narbonan dhe Narbonane;(Shqip); Narbonnais&Narbonnaise;(Frëngjisht)
Zona kohore	UTC+01:00 (CET)
• Verë (DST)	UTC+02:00 (CEST)
INSEE/Kodi postar	11262 /11100
Elevation	0–285 m (0–935 ft)
	1 French Land Register data, which excludes lakes, ponds, glaciers > 1 km2 (0.386 sq mi or 247 acres) and river estuaries.

Narbonë (Shqip: Narbonë, Frëngjisht: [naʁbɔn] ; Ocitanisht: [naɾˈβunɔ] ; Latinisht : Narbo [ˈna(ː)rboː] ) është një komunë në Francën Jugore në rajonin Ocitania. Është 849 km larg nga Parisi në departamentin Aude. Ndodhet rreth 15 km nga brigjet e Detit Mesdhe dhe ishte historikisht një port i begatë.

Nga shekulli i 14-të filloi rënia pas një ndryshimi në rrjedhën e lumit Aude . Është komuna më e madhe në Aude, por kryeqyteti i departamentit Aude është komuna më e vogël e Carcassonne .

Gjeografia

Narbona është e lidhur me Canal du Midi aty pranë dhe lumin Aude nga Canal de la Robine, i cili kalon nëpër qendër të qytetit. Është shumë afër autostradës A9, e cila lidh Montpeljenë dhe Nîmesin me Përpinjanit dhe përtej kufirit, me Barcelonën në Spanjë. Ekziston edhe një stacion treni i rinovuar së fundmi i cili i shërben TGV në Spanjë, Paris dhe Calais, i cili nga ana tjetër lidhet me Eurostar. Narbona është vetëm 10 km nga plazhi i Narbonës, por është vetëm 2 km nga uji i hapur më i afërt , në La Nautique, megjithëse nuk ka rërë, por guralecë.

Etimologjia

Burimi i emrit origjinal të qytetit ,Narbo, ka humbur në antikitet dhe mund t'i referohet një fortese kodrinore nga epoka e hekurit afër vendndodhjes së vendbanimit aktual ose banorëve të tij.^[2] Regjistrimi më i hershëm i njohur i zonës vjen nga Hekateu i Miletit në shekullin e V para Krishtit, i cili e identifikoi atë si një port dhe treg kelt dhe i quajti banorët e tij Ναρβαῖοι . Në mbishkrimet e lashta emri nganjëherë përkthehet në latinisht dhe nganjëherë përkthehet në gjuhën iberike si Nedhena .

Historia

Nën romakët

Narbonne u themelua në Gali nga Republika Romake në vitin 118 pes, si Colonia Narbo Martius, në gjuhën e folur Narbo, dhe u bë kryeqyteti i provincës së sapokrijuar Gallia Transalpina .^[3] Ndodhej në Via Domitia, rruga e parë romake në Gali, e ndërtuar në kohën e themelimit të kolonisë dhe që lidh Italinë me Spanjën . Gjeografikisht, Narbona ndodhej në një udhëkryq shumë të rëndësishëm sepse ndodhej aty ku Via Domitia lidhej me Via Aquitania, e cila të çonte drejt Atlantikut përmes Tolosës(Tuluza) dhe Burdigalës(Bordo) . Përveç të tjerave, ajo përshkohej nga lumi Aude . Anëtarëve të mbijetuar të Legio X Equestris të Jul Çezarit iu dhanë toka në zonën që sot quhet Narbonë.

Nën arabët

Trupat umajade duke lënë Narbonën në Pépin le Bref, më 759. Piktura e vitit 1880

Për 40 vite, nga 719 deri në 759, Narbona ishte pjesë e Kalifatit Umajad . Guvernatori Umajad Al-Samh pushtoi Narbonën duke e marrë nga Mbretëria e Visigotëve në 719.

Nën karolingët

Mbreti Karolingian Pepin i Shkurtri pushtoi Narbonën nga arabët në 759 pas së cilës u bë pjesë e Viskontesë Karolingiane të Narbonës . Ai ftoi hebrenj të shquar nga Kalifati i Bagdadit për t'u vendosur në Narbonë dhe për të krijuar një qendër të madhe mësimore hebreje për Evropën Perëndimore .^[4] Në shekullin e 12-të, trupa e Ermengardës së Narbonës (mbretëroi 1134-1192) kryesonte mbi një nga qendrat kulturore ku u zhvillua fryma e dashurisë oborrtare .

Popullsia

Historical population
Year	Pop.	±%
1793	9.050	—
1800	9.086	+0.4%
1806	9.464	+4.2%
1821	9.940	+5.0%
1831	10.246	+3.1%
1836	10.762	+5.0%
1841	11.907	+10.6%
1846	11.427	−4.0%
1851	13.066	+14.3%
1856	14.300	+9.4%
1861	16.062	+12.3%
1866	17.172	+6.9%
1872	17.266	+0.5%
1876	19.968	+15.6%
1881	28.134	+40.9%
1886	29.702	+5.6%
1891	29.566	−0.5%
1896	27.824	−5.9%
1901	28.852	+3.7%
1906	27.039	−6.3%
1911	28.173	+4.2%
1921	28.956	+2.8%
1926	29.841	+3.1%
1931	31.909	+6.9%
1936	30.047	−5.8%
1946	29.975	−0.2%
1954	32.060	+7.0%
1962	33.891	+5.7%
1968	38.441	+13.4%
1975	39.342	+2.3%
1982	41.565	+5.7%
1990	45.849	+10.3%
1999	46.510	+1.4%
2007	51.306	+10.3%
2012	51.869	+1.1%
2017	54.700	+5.5%

Pamjet

Katedralja që daton nga viti 1272
Palais des Archevêques, Pallati i Kryepeshkopit dhe donjoni i tij me pamje nga Narbona
Musée Archeologique, një muze arkeologjik në qendër të qytetit (aktualisht i mbyllur - Nëntor 2019, shumica e seksioneve do të zhvendosen në muzeun e ri Narbo Via i cili është planifikuar të hapet në shtator 2020)
Vendi arkeologjik Clos de la Lombarde
Clos de la Lombarde - një sit arkeologjik që paraqet gjurmët e shtëpive romake, banjave, punëtorive nga shekulli I para Krishtit deri në shekullin e III pas Krishtit dhe bazilikën e parë të krishterë në Narbonë (shek. III/IV pas Krishtit). Lidhja në faqen e internetit: http://www.amiscloslombarde.fr/ (faqe në frëngjisht dhe anglisht)
Roman Horreum, një ish-depo drithi, e ndërtuar nën tokë si një kriptoporticus
Mbetjet e Via Domitia në qendër të qytetit
Kanali, Canal de la Robine, kalon nëpër qendër të qytetit
Tregu i mbuluar Halles funksionon çdo ditë. Orët më të ngarkuara janë mëngjeset e së dielës dhe të enjtes.
Masivi gëlqeror aty pranë i njohur si La Clape dhe plazhi

Sport

Narbona është shtëpia e ekipit të unionit të rugbit RC Narbonne i themeluar në 1907. Ata luajnë në Parc des Sports Et de l'Amitié (kapaciteti 12,000). Ata veshin ngjyrat portokalli dhe të zezë.

Shiko gjithashtu

Bierzo Edikt
Corbières AOC
Komunat e departamentit Aude

Marrëdhëniet ndërkombëtare

Narbonne është binjakëzuar me:

Aosta, Italy^[5]
Grosseto, Italy
Salford, England^[6]^[7]
Weilheim, Germany

↑ "Répertoire national des élus: les maires" (në frëngjisht). data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises. 13 shtator 2022.
↑ Riess, Frank (2016). Narbonne and its Territory in Late Antiquity: From the Visigoths to the Arabs. Routledge. fq. 34. ISBN 9781317090700. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
↑ Collin Bouffier, Sophie (2009). "Marseille et la Gaule Méditerranéenne avant la Conquête Romaine". përmbledhur nga Cabouret, Bernadette (red.). Rome et l'occident: du IIe s. av. J.-C au IIe s. apr. J.-C. Presses Universitaire du Mirail. fq. 51–52. ISBN 978-2-8107-0052-3. JSTOR 43606588. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!); Parametri |work= është injoruar (Ndihmë!)
↑ Trigano – The Conventionalism of Social Bonds and the Strategies of Jewish Society in the Thirteenth Century; Byrd – The Jesus Gene: A Messianic Bloodline, the Jews and Freemasonry accessdate=2012-02-16
↑ Annuaire-Mairie.fr. "Ville d'Aoste" (në frëngjisht). Marrë më 18 qershor 2013.
↑ "British towns twinned with French towns". Archant Community Media Ltd. Marrë më 11 korrik 2013. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)
↑ Salford City Council. "Salford's twin towns". Salford.gov.uk. Arkivuar nga origjinali më 17 dhjetor 2007. Marrë më 4 maj 2008. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

[1] "Répertoire national des élus: les maires" (në frëngjisht). data.gouv.fr, Plateforme ouverte des données publiques françaises. 13 shtator 2022.

[2] Riess, Frank (2016). Narbonne and its Territory in Late Antiquity: From the Visigoths to the Arabs. Routledge. fq. 34. ISBN 9781317090700. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

[3] Collin Bouffier, Sophie (2009). "Marseille et la Gaule Méditerranéenne avant la Conquête Romaine". përmbledhur nga Cabouret, Bernadette (red.). Rome et l'occident: du IIe s. av. J.-C au IIe s. apr. J.-C. Presses Universitaire du Mirail. fq. 51–52. ISBN 978-2-8107-0052-3. JSTOR 43606588. {{cite book}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!); Parametri |work= është injoruar (Ndihmë!)

[4] Trigano – The Conventionalism of Social Bonds and the Strategies of Jewish Society in the Thirteenth Century; Byrd – The Jesus Gene: A Messianic Bloodline, the Jews and Freemasonry accessdate=2012-02-16

[Aosta_twinning-5] Annuaire-Mairie.fr. "Ville d'Aoste" (në frëngjisht). Marrë më 18 qershor 2013.

[Archant_twinning-6] "British towns twinned with French towns". Archant Community Media Ltd. Marrë më 11 korrik 2013. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

[7] Salford City Council. "Salford's twin towns". Salford.gov.uk. Arkivuar nga origjinali më 17 dhjetor 2007. Marrë më 4 maj 2008. {{cite web}}: Mungon ose është bosh parametri |language= (Ndihmë!)

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]