Parahistoria e Holandës

Prehistoria e Holandës është ndikuar fortë nga ndryshimet konstante të rajonit të Vendeve të Ulta. Gjurmët më të vjetra njerëzore në Holandë (Neandertali), E banuar nga njerëzit për të paktën 37,000 vjetë, mjedisi pësoi shndërrime domethënëse, nga klima turndrës në Epokën e Akullnajës deri në shfaqjen e grupeve të para të paleolitit. Gjatë Epokës së fundit të akullnajës, Holanda kishte një klimë tundre me bimësi të rrallë, ku banorët mbijetonin si gjuetarë-mbledhës.

Rajoni dëshmon zhvillimin e Kulturës Swifterbant, që u shfaq rreth vitit 5600 p.e.s.^[1] Ajo ishte një kulturë gjuetarësh-mbledhës, fortësisht e lidhur me lumenjtë dhe ujërat e hapura dhe e lidhur me Kulturën Ertebølle Skandinavisë jugore. Lidhja e rajonit me lumenjtë dhe ujërat e hapura dëshmohet edhe nga krijimi gjatë Mezolitit të kanoes më të vjetër në botë të rikuperuar, Kanoeja e Peses.

• Galeri pamjesh nga Epoka e Gurit në Holandë
• 
  Vegël guri e gjetur në Kootwijkse, paleoliti
• 
  Vegla parahistorike nga paleoliti, Muzeu Het Land van Valkenburg, Limburg
• 
  Vegël guri, gjetur në v. 1990, afër Rhenen-it në depozitat e vjetra të Mozës dhe Rinit, 300,000-150,000 p.e.s.
• 
  Vegël kockore, nga mezoliti
• 
  Kanoeja e Peses, varka më e vjetër e njohur, Mezoliti, 8040-7510 p.e.s.
• 
  Vegël kockore, nga mezoliti
• 
  Vegël kockore, mezoliti
• 
  Rrjetë peshkimi 6200 vjeçare, zbuluar në v. 1978 afër Bergschenhoek
• 
  Gjilpëra dhe objekte kockore me majë nga Neoliti
• 
  Figurinë lisi, gjetur në Willemstad, rreth v. 4500 p.e.s., 12.5 cm (4.9 in) Rijksmuseum van Oudheden
• 
  Lopatë druri nga kultura Vlaardingen, Hekelingen III, Neoliti
• 
  Varëse dhëmbi ariu, Holanda jugore, Hekelingen I, Neoliti, 3600-2500 p.e.s.
• 
  Vegla prerëse prej kockash aurokësh, 10,000-5000 p.e.s., Neoliti
• 
  Enë qeramike neolitike në Hunebedcentrum në Borger
• 
  Enë qeramike neolitike në Hunebedcentrum në Borger
• 
  Enë balte nga Vlaardingen, Hekeling III, 3600-2500 p.e.s.
• 
  Qeramikë neolitike nga Steini
• 
  Enë qeramike neolitike, Stein

Bujqësia mbërriti në zonat afër Vendeve të Ulta gjithashtu diku mes viteve 5000 – 4000 p.e.s., me Kulturën e Qereamikës Lineare, që ishin bujqë të Evropës Qendrore me prejardhje mesdhetare. Fermat e tyre ishin të kufizuara në Limburgut jugor dhe vetëm të vendosur vetëm përkohësisht. Megjithatë, ka disa të dhëna se banorët bregdetarë të Kulturës Swifterband u morën me poçeri dhe mbarështimin e kafshëve në pjesën tjetër të vendit. Grupet vendore bënë kalimin në blegtori diku midis viteve 4800 dhe 4500 p.e.s..^[2][3][4] Rreth vitit 4000 p.e.s. Kultura e vazove hinkë solli bujqësinë në mënyrë permanente në rajon. Kjo kulturë shtrihej nga Danimarka përmes Gjermanisë veriore në veri të Vendeve të Ulta. Kultura Vlaardingen vijoi traditën e gjueti-mbledhjes në zonat bregdetare.

• Sende të kulturave të qeramikave grykë-hinkë dhe asaj lineare
• 
  Rindërtim i një shtëpie të Kulturës së vazove hinkë
• 
  Qeramikë e vazove hinkë
• 
  Enë qeramike e Kulturës së Qeramikës Lineare, ~ 5000 p.e.s.
• 
  Hunebed D27, dolmeni më i madh në Holandë, afër Borgerit në Drenthe.

• Sende të kulturave të enëve me litarë dhe grykë-kambanë
• 
  Enë qeramike Grykë Kambanë
• 
  Kultura Grykë Kambanë, kamë bakri dhe vegla metalike
• 
  Sëpatë bakri, Kultura e Grykës Kambanë
• 
• 

Rreth vitit 2950 p.e.s., pati një shndërrim nga Kultura bujqësore e vazove hinkë te Kultura e Qeramikës me Litarë, që shtrihej përgjatë një pjese të madhe të Evropës Veriore dhe Qendrore. Zgjerimi i kësaj kulture besohet se ka përfshirë zhvendosjen e popujve nga Ukraina, duke sjellë gjuhët indo-evropiane dhe teknologjinë Epokës së Bakrit. Veglat më të hershme prej bronzi i përkasin Thesarit Wageningen, të gjetur në varrin e një melalurgu të Epokës së Bronzit.^[5] Kultura Elp në veri^[6] dhe Kultura Hilversum në jug, e zhvilluar gjatë Epokës së Bronzit, me këtë të fundit që kishte lidhje kulturore me Britaninë.^[7]

• Sente nga Epoka e Bronzit
• 
  Shtëpi e rindërtuar e Epokës së Bronzit
• 
  Shpata e Echten-it, Kultura Elp, rr. v. 1600 p.e.s.
• 
• 
  Objekt ceremonial bronzi (jo shpatë) gjetur në Jutphaas, 1800-1500 p.e.s.
• 
  Shpatë bronzi nga Buggenum, 1300-1100 p.e.s.
• 
  Varëse qelibari, Kultura Hilversum
• 
  Tempull i Kulturës Elp në Barger-Oosterveld, rr. v. 1250 p.e.s.
• 
  Kodërvarr i Kulturës Hilversum

Parahistoria e zonës që tashmë përbën Holandën u formua gjerësisht nga ndryshimet e vazhdueshme të vendndodhjes së saj të ulët.

• 
  Holanda në vitin 5500 p.e.s.
• 
  Holanda në vitin 3850 p.e.s.
• 
  Holanda në vitin 2750 p.e.s.
• 
  Holanda në vitin 500 p.e.s.
• 
  Holanda në vitin 50 të e.s.

• Legjenda:

Epoka e Hekurit solli një masë begatie për popujt që jetonin në zonën e Holandës së tanishme, me xeherorë hekuri të disponueshme përgjatë vendit. metalurgët udhëtonin nga ngulimet e vogla në ngulime me bronz dhe hekur, duke farkëtuar vegla sipas kërkesës, duke përfshirë sëpata, thika, kapse, maja shigjetash dhe shpata. Kodërvarri i madh Vorstengraf përmban mjaft sende, duke përfshirë një shpatë të lakuar hekuri. Duke u afruar me mbërritjen e romakëve, në veri u zhvillua Kultura Harpstedt, me gjasa gjermanike,^[8] që ka të ngjarë të kenë ardhur nga Skandinavia për shkak të përkeqësimit klimatik, që ishin ndarë^[9] në një grup verior që më vonë do të beheshin frizianët dhe saksonët e hershëm dhe një grup jugor që shtriheshin përgjatë Rinit, që në vijim u zhvilluan në frankët salianë,^[10] ndërsa më në jug ishin popujt e ndikuar nga Kultura Hallstatt, që në vijim do të asimilohej në Kulturën kelte La Tène me dis përzierje midis të dyjave.^[11] Kjo përputhet me rrëfimin e Çezarit për Rinin që formon kufirin midis tribuve kelte dhe gjermanike. Disa studiues,^[12][13] Rolf Hachmann, Georg Kossack dhe Hans Kuhn, kanë spekulluar se një identitet i vecantë etnik me gjuhën e tij që nuk ishte as gjermanik as keltik, u formua në të ashtuquajturin bllok veri-perëndimor që shtrihej nga lumi Somme deri në lumin Weser^[14][15] dhe mbijetuan deri në Periudhën Romake, para se të përthitheshin nga fqinjët e tyre keltë dhe gjermanikë.

• Sende të Epokës së Hekurit në Holandë
• 
  Rindërtim i një shtëpie të Epokës së Hekurit afër Orveltes në Drenthe
• 
  Varri i mbretit të Osit i parë nga ajri, rr. v. 700 p.e.s.
• 
  Gjetje nga varri i mbretit të Osit, rr. v. 700 p.e.s.
• 
  Rreth ari, rr. v. 500 p.e.s.
• 
  Varëse e gjetur pranë Barlages, rreth v. 500 p.e.s.
• 
  Rruaza qelibari nga Epoka e Hekurit
• 
  Amforë argjendi, rr. v. 500 p.e.s.
• 
  Bumerang nga Velseni, rr. v. 550 p.e.s.
• 
  Monedha argjendi dhe ari kelte të gjetura në Amby, shek. I. p.e.s
• 
  Shpatë kelte

• Parahistoria
• Koha e Gurit
• Paleoliti
• Mezoliti
• Neoliti
• Eneoliti (Periudha e bakrit)
• Lindja dhe formimi i bashkësisë primitive
• Koha e Bronzit
• Sumeri
• Egjipti i lashtë
• Mesopotamia
• Qytetërimi i Luginës së Indit
• Koha e Bronzit në Evropë
• Qytetërimi i Egjeut
• Qytetërimi minoan
• Qytetërimi mikenas
• Koha e Hekurit
• Historia e Holandës
• Holanda gjatë Periudhës Romake
• Holanda gjatë Mesjetës së Hershme
• Luftërat e Grepit dhe Merlucit
• Holanda Burgunde
• Holanda Habsburge

Wikimedia Commons ka materiale multimediale në lidhje me Holanda parahistorike.

• "Archaeological objects of the Netherlands by period". Commons Wikimedia (në anglisht).