Partia Socialdemokrate e Gjermanisë

Partia Socialdemokrate e Gjermanisë Sozialdemokratische Partei Deutschlands
Shkurtesa	SPD
Sekretari i përgjithshëm	Tim Klüssendorf[1]
Bashkëkryetarë	Bärbel Bas[1] Lars Klingbeil[1]
Themeluar	23 maj 1863[2]
Selia	Willy-Brandt-Haus, Wilhelmstraße 141, 10963 Berlin[3]
Krahu i të rinjve	Jusos
Ideologjia	socialdemokracia[4] socializmi demokratik[4] Evropianizmi[5]
Krahu politik	Qendra e majtë[4]
Përkatësia evropiane	Partia e Socialistëve Evropianë[6]
Ngjyrat	E kuqe
Deputetët	120 / 630 [7]
Eurodeputetët	14 / 720 [8]
Flamuri i partisë
Faqja zyrtare
www.spd.de

Partia Socialdemokrate e Gjermanisë (gjermanisht: Sozialdemokratische Partei Deutschlands; SPD) është një parti politike gjermane e qendrës së majtë dhe një nga forcat më të rëndësishme të jetës politike të Gjermanisë. Ajo konsiderohet gjerësisht si partia më e vjetër politike ekzistuese në Gjermani dhe i ka rrënjët e saj në lëvizjen punëtore të shekullit XIX.^[9][10]

SPD-ja ka luajtur rol qendror në historinë moderne gjermane: në Perandorinë Gjermane si parti e lëvizjes punëtore, në Republika e Vajmarit si një nga shtyllat e demokracisë parlamentare, pas vitit 1945 si një nga dy forcat kryesore të sistemit partiak federal, dhe në periudha të ndryshme si parti qeverisëse ose opozitare në Bundestag. Ajo ka dhënë disa kancelarë federalë, përfshirë Willy Brandt, Helmut Schmidt, Gerhard Schröder dhe Olaf Scholz.^[11][12]

Që nga kongresi federal i vitit 2025, partia drejtohet nga Bärbel Bas dhe Lars Klingbeil, ndërsa sekretar i përgjithshëm është Tim Klüssendorf. Selia federale ndodhet në Berlin, në Willy-Brandt-Haus.^[13][14]

Origjinat e SPD-së lidhen me themelimin, më 23 maj 1863 në Leipzig, të Allgemeiner Deutscher Arbeiterverein (ADAV), që konsiderohet gjerësisht si momenti i lindjes së socialdemokracisë gjermane. Në këtë kuptim, SPD-ja e paraqet vetë vitin 1863 si pikënisjen e historisë së saj politike.^[10][15]

Në vitin 1869 u themelua edhe Sozialdemokratische Arbeiterpartei (SDAP), e lidhur me August Bebelin dhe Wilhelm Liebknechtin. Dy rrjedhat kryesore të lëvizjes socialdemokrate gjermane u bashkuan në vitin 1875 në Gotha, duke krijuar një parti të përbashkët të lëvizjes punëtore. Emrin Sozialdemokratische Partei Deutschlands partia e mori në vitin 1890.^[16][17]

Gjatë kohës së Perandorisë Gjermane, socialdemokratët u përballën me ligjet antisocialiste, por gradualisht u bënë një nga forcat më të rëndësishme të jetës politike gjermane. Bundestagu vëren se socialdemokratët luftuan për të drejta demokratike dhe barazi dhe mbetën për një kohë të gjatë opozita kryesore ndaj sistemit politik të perandorisë.^[17]

Në Republikën e Vajmarit, SPD-ja ishte forca më e rëndësishme politike në shumë prej viteve të para të republikës. Ajo dha disa kancelarë dhe presidentin e parë të Rajhut, Friedrich Ebert. Bundestagu thekson se SPD-ja ishte partia më e fortë politike nga viti 1919 deri më 1932.^[18]

Në mars 1933, gjatë votimit për Ermächtigungsgesetz, SPD-ja ishte e vetmja parti që votoi kundër dhënies së pushteteve diktatoriale Hitlerit. Bundestagu vëren se 94 deputetë socialdemokratë votuan kundër, pavarësisht intimidimit masiv, ndërsa partitë e tjera të pranishme e mbështetën ligjin. Pas konsolidimit të diktaturës naziste, SPD-ja u ndalua.^[19]

Pas Luftës së Dytë Botërore, SPD-ja u rindërtua në Gjermaninë Perëndimore si një nga dy partitë kryesore të sistemit të ri demokratik federal. Ajo ka qenë e përfaqësuar në Bundestag që nga zgjedhjet e para federale të vitit 1949.^[11]

Një kthesë themelore në historinë e partisë ishte Programi i Bad Godesbergut i vitit 1959, me të cilin SPD-ja u largua nga vetëpërkufizimi tradicional marksist dhe u ripërcaktua si parti e gjerë popullore e qendrës së majtë, me orientim reformist, parlamentar dhe pro-perëndimor. Ky transformim hapi rrugën për ardhjen e saj në pushtet në nivel federal në fund të viteve 1960.^[9][16]

Në vitin 1969 SPD-ja hyri në qeverinë federale nën Willy Brandtin, fillimisht në koalicion me FDP-në. Nën Brandtin dhe më pas Helmut Schmidtin, partia drejtoi politikën e jashtme të njohur si Ostpolitik dhe luajti rol vendimtar në ndryshimet politike të viteve 1970. Pas kësaj, SPD-ja riktheu kancelarinë federale edhe me Gerhard Schröderin në vitin 1998 dhe me Olaf Scholzin në vitin 2021.^[12][9]

Pas zgjedhjeve federale të vitit 2025, SPD-ja hyri në një koalicion qeveritar me CDU/CSU-në. Qeveria federale e formuar në maj 2025 u mbështet në marrëveshjen e koalicionit ndërmjet CDU, CSU dhe SPD.^[20][21]

SPD-ja përkufizohet gjerësisht si një parti socialdemokrate dhe e qendrës së majtë. Encyclopaedia Britannica e lidh partinë me traditën e socialdemokracisë demokratike, reformizmit parlamentar dhe mbrojtjes së shtetit social. Në të njëjtën kohë, dokumentet e partisë theksojnë tri vlera bazë që ajo i paraqet si bosht të identitetit të saj: liria, drejtësia dhe solidariteti.^[9][22]

Në planin evropian, SPD-ja është anëtare e Partisë së Socialistëve Evropianë (PSE/PES) dhe merr pjesë në familjen politike socialiste e socialdemokrate në nivel të Bashkimit Evropian. PSE e rendit SPD-në si një nga partitë e saj anëtare të plota.^[23][21]

Selia federale e SPD-së ndodhet në Berlin, në Willy-Brandt-Haus, Wilhelmstraße 141. Faqja zyrtare e partisë e jep këtë adresë si selinë e SPD-Parteivorstand-it.^[14]

Në kongresin federal të vitit 2025, SPD-ja zgjodhi një drejtim të ri federal. Sipas faqes zyrtare të kongresit, Bärbel Bas dhe Lars Klingbeil u zgjodhën bashkëkryetarë të partisë, ndërsa Tim Klüssendorf u zgjodh sekretar i përgjithshëm. Në strukturën e saj organizative SPD-ja ka gjithashtu forume, grupe pune dhe organizata të lidhura, ndër të cilat më e njohura është Jusos, organizata rinore e partisë.^[13][24]

Që nga themelimi i Republikës Federale të Gjermanisë, SPD-ja ka qenë një nga shtyllat kryesore të sistemit partiak federal. Bundestagu thekson se SPD-ja dhe CDU/CSU-ja kanë qenë të përfaqësuara në parlament që nga zgjedhjet e para federale të vitit 1949, çka e bën SPD-në një nga dy forcat qendrore të historisë parlamentare të republikës federale.^[11]

Partia ka qenë si në qeveri, ashtu edhe në opozitë, në momente vendimtare të historisë gjermane: në reformimin e politikës së jashtme në vitet 1969–1982, në periudhën e reformave të fundviteve 1990 dhe fillimviteve 2000, dhe në qeveritë e viteve të fundit. Kjo vazhdimësi e ka bërë SPD-në një nga partitë më me peshë në historinë moderne të Gjermanisë.^[9][12]

• Partia e Socialistëve Evropianë
• Willy Brandt
• Helmut Schmidt
• Gerhard Schröder
• Olaf Scholz
• Bundestag