Qeveria e Pajtimit Kombëtar
| Qeveria e Pajtimit Kombëtar | |
|---|---|
 Kabineti i 56 i Shqipërisë | |
 | |
| Data e krijimit | 12 mars 1997 |
| Data e shpërbërjes | 24 korrik 1997 |
| Njerëz dhe organizata | |
| President | Sali Berisha |
| Kryeministër | Bashkim Fino |
| Partitë anëtare | Qeveri shumëpartiake |
| Statusi në legjislaturë | Qeveri e unitetit kombëtar |
| Historia | |
| Paraardhës | Qeveria Meksi II |
| Pasardhës | Qeveria Nano III |
Qeveria e Pajtimit Kombëtar ishte qeveria shumëpartiake që drejtoi Shqipërinë gjatë krizës së vitit 1997. Ajo u formua në mars 1997, pas dorëheqjes së qeverisë së Aleksandër Meksit dhe pas përshkallëzimit të trazirave të shkaktuara nga kolapsi i skemave piramidale. Qeveria drejtohej nga Bashkim Fino, në atë kohë kryetar i Bashkisë së Gjirokastrës, dhe kishte si qëllim kryesor rivendosjen e rendit publik, përgatitjen e zgjedhjeve të parakohshme dhe shmangien e përshkallëzimit të mëtejshëm të krizës shtetërore.[1]
Qeveria u krijua pas marrëveshjes politike të 9 marsit 1997, në të cilën morën pjesë partitë kryesore politike. Ajo u votua në Kuvend më 12 mars 1997 dhe qëndroi në detyrë deri më 24 korrik 1997, kur u zëvendësua nga qeveria e re e drejtuar nga Fatos Nano, pas zgjedhjeve parlamentare të vitit 1997.[2]
Sfondi
Në fillim të vitit 1997, Shqipëria u përfshi nga një krizë e thellë financiare, politike dhe shoqërore. Rënia e skemave piramidale shkaktoi humbjen e kursimeve të qindra mijëra qytetarëve dhe solli protesta të përhapura në shumë qytete. Protestat u përshkallëzuan në trazira të armatosura, sidomos në jug të vendit, ku institucionet shtetërore humbën kontrollin mbi pjesë të rëndësishme të territorit.
Më 1 mars 1997, kryeministri Aleksandër Meksi dha dorëheqjen. Në ditët pasuese, kriza u thellua dhe presioni politik ndaj presidentit Sali Berisha u rrit. Më 3 mars 1997, Kuvendi e rizgjodhi Berishën President të Republikës, por kjo nuk e stabilizoi situatën. Në shumë qytete u hapën depot ushtarake dhe armë të shumta përfunduan në duart e popullsisë.[3]
Në këtë gjendje, ndërhyrja politike ndërkombëtare dhe negociatat ndërmjet forcave kryesore politike çuan në idenë e krijimit të një qeverie të përkohshme shumëpartiake. Qëllimi ishte krijimi i një autoriteti minimal politik që të mund të përfaqësonte palët kryesore, të ulte tensionet dhe të organizonte zgjedhje të reja.
Marrëveshja e 9 marsit
Më 9 mars 1997, partitë kryesore politike arritën marrëveshje për krijimin e një qeverie të pajtimit kombëtar. Marrëveshja parashikonte formimin e një kabineti shumëpartiak, organizimin e zgjedhjeve të parakohshme brenda një afati të shkurtër dhe përpjekjen për rikthimin e rendit publik.
Për postin e kryeministrit u zgjodh Bashkim Fino, një figurë socialiste me profil më të ulët në politikën kombëtare, i cili nuk identifikohej me konfliktet kryesore politike në Tiranë. Zgjedhja e tij synonte të krijonte një figurë kompromisi, të pranueshme për opozitën dhe të tolerueshme për presidentin dhe shumicën e atëhershme parlamentare.
Formimi
Qeveria u miratua nga Kuvendi më 12 mars 1997. Ajo përfshinte përfaqësues të disa partive politike, duke përfshirë Partinë Socialiste, Partinë Demokratike, Partinë Republikane, Partinë Socialdemokrate, Ballin Kombëtar, Lëvizjen e Legalitetit dhe forca të tjera politike.
Kabineti kishte karakter të përkohshëm dhe nuk synonte zbatimin e një programi të zakonshëm qeverisës. Funksioni kryesor ishte administrimi i krizës, krijimi i kushteve minimale për zgjedhje dhe sigurimi i bashkëpunimit me organizatat ndërkombëtare.
Përbërja
Qeveria përbëhej nga kryeministri, ministrat dhe sekretarë shteti në fushat e lidhura me rendin dhe sigurinë. Përbërja e saj pasqyronte kompromisin politik ndërmjet forcave kryesore.
| Emri | Funksioni | Partia | Mandati |
|---|---|---|---|
| Bashkim Fino | Kryeministër | PS | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Belul Çela | Ministër i Brendshëm | PD | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Shaqir Vukaj | Ministër i Mbrojtjes | PS | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Arian Starova | Ministër i Jashtëm | Partia Bashkimi Socialdemokrat | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Arben Malaj | Ministër i Financave | PS | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Spartak Ngjela | Ministër i Drejtësisë | PLL | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Eduard Ypi | Ministër i Privatizimeve | PD | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Astrit Kalenja | Ministër i Shëndetësisë dhe Mjedisit | PBK | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Myqerem Tafaj | Ministër i Arsimit të Lartë dhe Kërkimeve Shkencore | PD | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Luan Skuqi | Ministër i Arsimit dhe Sportit | PD | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Haxhi Aliko | Ministër i Ushqimit dhe Bujqësisë | PSD | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Kastriot Shtylla | Ministër i Mineraleve dhe Burimeve Energjitike | PR | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Foto Dhuka | Ministër i Industrisë, Transportit dhe Tregtisë | PBDNJ | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Ëngjëll Ndocaj | Ministër i Kulturës, Rinisë dhe Gruas | PDK | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Elmaz Sherifi | Ministër i Punës dhe Çështjeve Sociale | PS | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Vasillaq Spaho | Ministër i Punëve Publike, Rregullimit të Territorit dhe Turizmit | PR | 9 mars 1997 – 29 qershor 1997 |
| Ekrem Kastrati | Sekretar i Përgjithshëm në Këshillin e Ministrave | PD | 1997 |
| Lush Përpali | Sekretar shtetëror në Ministrinë e Brendshme | PS | 1997 |
| Ali Kazazi | Sekretar shtetëror në Ministrinë e Mbrojtjes | PD | 1997 |
| Pavli Zëri | Sekretar shtetëror në Ministrinë e Jashtme | PS | 1997 |
Veprimtaria
Qeveria veproi në një situatë të jashtëzakonshme. Në shumë zona, institucionet shtetërore ishin të paralizuara, rendi publik ishte i dobët dhe vendi përballej me krizë humanitare, ekonomike dhe sigurie. Prioritetet kryesore ishin rikthimi gradual i kontrollit shtetëror, bashkëpunimi me faktorin ndërkombëtar dhe përgatitja e zgjedhjeve të parakohshme.
Një rol të rëndësishëm pati prania ndërkombëtare, përfshirë misionet diplomatike, OSBE-në dhe ndërhyrjen shumëkombëshe të drejtuar nga Italia, e njohur si Operacioni Alba. Kjo ndërhyrje ndihmoi në sigurimin e ndihmave humanitare dhe në krijimin e kushteve më të sigurta për zhvillimin e zgjedhjeve.[3]
Zgjedhjet e vitit 1997
Një nga detyrat kryesore të qeverisë ishte organizimi i zgjedhjeve të parakohshme parlamentare. Zgjedhjet u mbajtën më 29 qershor 1997, me raund të dytë më 6 korrik. Ato u zhvilluan në kushte të vështira sigurie, por u konsideruan hap i rëndësishëm për daljen nga kriza politike.[1]
Zgjedhjet u fituan nga Partia Socialiste e Shqipërisë, ndërsa Partia Demokratike e Shqipërisë kaloi në opozitë. Pas zgjedhjeve, Fatos Nano formoi qeverinë e re dhe Bashkim Fino e dorëzoi detyrën në korrik 1997.
Rëndësia historike
Qeveria e Pajtimit Kombëtar zë një vend të veçantë në historinë politike të Shqipërisë. Ajo ishte një qeveri emergjence, e krijuar në kushtet e një krize të rëndë shtetërore dhe jo si rezultat i një cikli të zakonshëm politik.
Rëndësia e saj qëndron në faktin se krijoi një minimum konsensusi politik në një moment kur shteti shqiptar rrezikonte shpërbërjen funksionale. Megjithëse nuk arriti të zgjidhte plotësisht krizën e rendit publik, ajo mundësoi zhvillimin e zgjedhjeve të parakohshme dhe kalimin drejt një qeverie të re të dalë nga vota.
Shih edhe
Referime
- 1 2 "Albania: Parliamentary elections Kuvendi Popullor, 1997" (në anglisht). Inter-Parliamentary Union. Marrë më 5 maj 2026.
- ↑ "Government of National Reconciliation" (në anglisht). Marrë më 5 maj 2026.
- 1 2 "Parliamentary Elections in Albania, 29 June 1997: Final Report" (në anglisht). OSCE/ODIHR. 29 korrik 1997. Marrë më 5 maj 2026.